Regeerakkoord Het minderheidskabinet-Jetten zal de komende vier jaar veel vrienden nodig hebben. De drie partijen zeggen te snappen dat het kabinet „een open houding en de wil om compromissen te sluiten” nodig heeft. Hoe reageert de oppositie op de plannen in het regeerakkoord?
Vanaf links de partijleiders Jimmy Dijk (SP), Dilan Yesilgöz (VVD), Rob Jetten (D66), Jesse Klaver (GroenLinks-PvdA) en Geert Wilders (PVV) tijdens een bijeenkomst.
Kritisch, maar vooral afwachtend. Zo laten de eerste reacties vanuit de oppositie op het coalitieakkoord van D66, VVD en CDA zich het beste samenvatten. GroenLinks-PvdA-leider Jesse Klaver plaatste vrijdag vlak na de presentatie van het akkoord alleen een kort bericht op BlueSky. Daarin schrijft Klaver zakelijk dat hij het akkoord ziet als „het startpunt voor onderhandelingen”. En, zegt hij een beetje dreigend: het zal „keihard nodig zijn om de plannen van het minderheidskabinet socialer en groener te maken”.
Dat het aanstaande minderheidskabinet-Jetten sterk afhankelijk is van steun van de oppositie, blijkt ook uit de woorden van de kandidaat-premier bij de presentatie. Jetten wil „een samenwerkingskabinet” en hoopt dat politici „weer samen verantwoordelijkheid nemen, in het landsbelang”. In het akkoord volgt na de inleiding zelfs een apart hoofdstuk ‘Samenwerking als gezamenlijke opdracht’, waarin de partijen zeggen te snappen dat een kabinet zonder meerderheid „een open houding en de wil om compromissen te sluiten” nodig heeft.
Rob Jetten (D66), Dilan Yesilgöz (VVD) en Henri Bontenbal (CDA) eerder in gesprek met journalisten bij landgoed Zwaluwenberg.
Die nederige opstelling is begrijpelijk, want in de Tweede Kamer heeft de aanstaande coalitie 66 zetels en heeft dus altijd de steun van één (GroenLinks-PvdA) of twee (JA21 plus een kleine partij) oppositiepartijen nodig. In de huidige Eerste Kamer, die er nog tot halverwege 2027 zit, is de situatie nog ingewikkelder: D66, VVD en CDA hebben in de senaat maar 22 van de 38 zetels die daar nodig zijn voor een meerderheid.
In het coalitieakkoord staan harde bezuinigingen op de zorg en de sociale zekerheid om de hogere defensie-uitgaven te kunnen betalen. Die zullen met name bij GroenLinks-PvdA met chagrijn zijn ontvangen. De linkse combinatie was – net als het kabinet-Schoof – voorstander van het halveren van het eigen risico, maar dat wordt juist verhoogd, naar 460 euro. In de sociale zekerheid wordt voor 6,5 miljard gesneden, onder meer door de WW te verkorten naar een jaar, de WIA voor arbeidsongeschikten te versoberen en de AOW-leeftijd harder te laten stijgen.
D66-leider Jetten wilde het woord ‘bezuinigen’ bij de zorg niet in de mond nemen en zei dat de coalitie alleen maar „een enorme explosie van de zorgbegroting” wil voorkomen. Ook benadrukte hij dat er wel extra geld komt voor chronisch zieken en gehandicapten. Dat de nieuwe coalitie een streng begrotingsbeleid wil voeren richting een tekort van slechts 2 procent, wordt in de linkse partij wel geïnterpreteerd als onderhandelingsruimte: omdat Nederland van Europa een tekort van 3 procent mag hebben, zijn er mogelijk nog miljarden om de pijn van de bezuinigingen te verzachten.
Het klimaat- en stikstofbeleid is een stuk ambitieuzer dan dat van het kabinet-Schoof en de bezuinigingen op onderwijs worden teruggedraaid: zaken die op meer enthousiasme vanuit GroenLinks-PvdA kunnen rekenen. Een fonds van 20 miljard euro om onder meer boeren te kunnen uitkopen komt terug; en de coalitie wil extra klimaatmaatregelen als volgend jaar blijkt dat de CO2-doelen uit zicht blijven. Daar liggen mogelijkheden voor GroenLinks-PvdA, omdat de klimaatambities niet gepaard gaan met veel extra geld; dat is dus mogelijk nog binnen te halen. Op rechts is JA21, dat van klimaatbeleid niks moet hebben, voorstander van meer investeren in kernenergie, wat in dit akkoord niet gebeurt.
JA21, dat vrijdagmiddag nog niet reageerde maar eerder zei „constructief” te willen zijn, kan de voorgestelde bezuinigen op zorg en sociale zekerheid naar verwachting zonder veel moeite steunen. De partij zal ook blij zijn dat de drie partijen in hun akkoord schrijven de door het kabinet-Schoof ingediende strengere asielwetten „onverkort” te willen uitvoeren, terwijl D66 en ook het CDA daar afgelopen periode zeer kritisch op waren. Voor JA21 mag het migratiebeleid nog strenger en het akkoord biedt aanknopingspunten om daarover te onderhandelen, ook binnen Europa.
PVV-leider Geert Wilders fakkelde het akkoord op X af en sprak van „afbraak” van de zorg en sociale zekerheid. SP-voorman Jimmy Dijk ziet „een aanval op de beschaving”. Op steun van de SP en de PVV hoeft de nieuwe coalitie niet te rekenen. De afgesplitste Groep-Markuszower (7 zetels) is wel bereid om met het minderheidskabinet om tafel te gaan, hoewel Gidi Markuszower vrijdag in een verklaring schreef dat er „veel reparatiewerk zal moeten worden gedaan om het voor Nederland dragelijker te maken”.
In het midden en op rechts kan het minderheidskabinet bij meer partijen terecht. Zoals de SGP en de ChristenUnie, die vrezen voor een al te liberale koers als het gaat om medische ethiek. De nieuwe coalitie lijkt rekening te willen houden met de christelijke partijen en schrijft dat „zorgvuldigheid boven snelheid gaat” en dat medisch-ethische kwesties „een zorgvuldig en respectvol debat” vereisen. Beide partijen hadden vrijdag ook andere zorgen: de SGP wil geen „uitrookbeleid” voor boeren, de ChristenUnie vindt dat de hoge defensierekening niet mag worden „afgewenteld op daklozen of mensen die langdurig ziek zijn”.
Van de BBB, die in de Eerste Kamer nog twaalf zetels heeft, lijkt de nieuwe coalitie niet op veel steun te hoeven rekenen, omdat het stikstofbeleid van BBB-minister Wiersma flink op de schop dreigt te gaan. Demissionair vicepremier Mona Keijzer (BBB) zei vrijdag tegen NRC „echt geschrokken” te zijn van hoe hard bezuinigingen bij burgers en bedrijven neerkomen. „We praten altijd met iedereen, maar deze plannen zijn niet positief.”
Interessant zijn ook de twee zetels van 50Plus. Partijleider Jan Struijs toonde zich gedurende de hele formatie constructief, maar zal ook niet blij zijn met de stevige bezuinigingen op de ouderenzorg en de sociale zekerheid. Struijs hield zich vrijdag nog stil.
Met medewerking van Eline Nugteren.
Begin de dag met de belangrijkste politieke ontwikkelingen uit Den Haag
Source: NRC