Hallo en welkom in ons liveblog. Hier houden we je op de hoogte van de presentatie van het coalitieakkoord.
Hier zie je de belangrijkste punten van het coalitieakkoord op een rij:
We sluiten dit blog omdat het vanwege de lengte mogelijk langzamer kan laden bij een deel van onze gebruikers! We houden je in dit nieuwe blog verder op de hoogte.
Coalitie wil leeftijdsgrens voor tabak en vapes naar 21 jaar
VVD, D66 en VVD willen de leeftijdsgrens voor de aanschaf van nicotine houdende producten verhogen van 18 naar 21 jaar. Dat zou betekenen dat ook vapes niet meer aan jongeren onder de 21 jaar verkocht mogen worden. Daarnaast wordt het strafbaar om illegale vapes in voorraad te houden en moet er meer worden ingezet op handhaving.
Coalitie wil onder meer helmplicht mogelijk maken voor fatbikes
De coalitiepartijen willen regels als een helmplicht en minimumleeftijd mogelijk maken voor fatbikes. Ook zouden er in gemeenten "fatbikevrije zones" moeten komen. Dat zou mogelijk moeten worden door een aparte voertuigcategorie te maken voor fatbikes, zodat de regels niet ook voor elektrische fietsen gelden.
Het demissionaire kabinet heeft al meerdere keren laten uitzoeken of een aparte fatbikecategorie mogelijk is. Onderzoekers spraken van een "heilloze weg". Onder meer doordat het onderscheid gebaseerd zou moeten worden op dikkere banden of meer gewicht, maar ook sommige normale e-bikes hebben die eigenschappen.
ChristenUnie: 'Onze steun heeft een prijs'
De ChristenUnie zegt in een eerste reactie dat de partij zich constructief wil opstellen en dat de coalitie een beroep op ze mag doen om een meerderheid te vinden in de kamer. Maar "als de minderheidscoalitie op onze steun rekent, leggen wij onze idealen op tafel en die hebben een prijs."
Wat vind jij ervan dat het eigen risico stijgt naar 460 euro? Beantwoordt onze stelling en praat mee in de NUjij-reacties.
"We gaan snoeihard oppositie voeren", sluit Wilders af.
Gaat Wilders dan in gesprek met partijen als GL-PvdA, dat het ook niet eens is met de zorgplannen? "Ik ga vooral in gesprek om ze weg te krijgen. Ik heb er totaal geen begrip voor dat er nu nog partijen met zo'n kabinet constructief kunnen zijn. Hier valt niet mee samen te werken."
"En of dat nog niet genoeg is, worden de zorg en sociale zekerheid gewoon afgebroken", vervolgt Wilders. "Op de ouderenzorg wordt honderden miljoenen gekort. Alle miljarden die ze daarmee besparen geven ze niet terug aan de mensen. Dat gaat naar windmolens, het ontwikkelingsbudget wordt verhoogd." Wilders zegt dat Nederland niks heeft aan de plannen.
"Ik vind het een vreselijk akkoord. Ik heb zelden zo'n slecht regeerakkoord gezien. Ze noemen het Aan de slag, maar ik vind het echt een veldslag", zegt Wilders bij de NOS. "Niets in de plannen om op korte termijn asiel terug te dringen. Helemaal niets, geen asielstop. De dwangwet en spreidingswet blijven gewoon bestaan."
VluchtelingenWerk vreest voor meer onzekerheid bij vluchtelingen
In een reactie laat VluchtelingenWerk weten te vrezen voor meer onzekerheid bij vluchtelingen en langere wachttijden in de opvang. "De toon is hard tegen mensen die bescherming zoeken, jarenlang wachten in de opvang en in angst en onzekerheid leven over de veiligheid van hun gezin met wie ze niet herenigd kunnen worden", zegt voorzitter Frank Candel van VluchtelingenWerk.
"Het gescheiden houden van gezinnen van mensen die bewezen gevaar lopen is niet alleen een harteloze maatregel en juridisch twijfelachtig, het gaat de samenleving ook niet helpen." Wel is de organisatie blij met de plannen om ervoor te zorgen dat vluchtelingen direct kunnen werken en bijdragen aan de samenleving.
Maar de voortdurende onzekerheid en angst in combinatie met "eindeloos wachten" in de asielopvang maken het voor mensen moeilijk zich te focussen op werk, taal en inburgering, stelt Candel. "Meedoen kan alleen als je welkom bent."
Ook playbacken van racistische spreekkoren strafbaar
Het wordt strafbaar om bij een wedstrijd in het betaald voetbal mee te zingen met racistische spreekkoren, zelfs als het alleen om playbacken gaat. Verder willen de coalitiepartijen dat organisaties voor betaald voetbal worden verplicht plannen vast te leggen voor "antiracisme, gelijkheid, inclusie en een sociaal veilig klimaat". Als ze dat niet doen, verliest een club de licentie. Ook moeten meldingen van racisme altijd worden opgevolgd met "tuchtrechtelijk onderzoek".
Wilders noemt coalitieakkoord 'rampzalig'
Ook Geert Wilders heeft zich negatief uitgelaten over het coalitieakkoord. Op X noemt de PVV-leider de plannen rampzalig. Wilders laat zich uit over het uitblijven van een asielstop en over de verhoging van het eigen risico. Volgens het coalitieakkoord stijgt het eigen risico per 2027 met 60 euro. "In combinatie met het afzien van het verlagen van het eigen risico, het indexeren per 2027 leidt dit naar verwachting tot een eigen risico van 460 euro in 2027", staat in het akkoord.
Informateur Rianne Letschert laat bij NOS weten dat ze benieuwd is hoe het coalitieakkoord gaat vallen, bij de andere partijen én in het land.
Jimmy Dijk (SP): 'Aanval op de beschaving'
Fractievoorzitter Jimmy Dijk van SP noemt het coalitieakkoord een "aanval op de beschaving". "Gewone mensen worden door D66 kaalgeplukt, hun zorg wordt afgepakt en ze moeten langer doorwerken." Dijk zegt met "alles wat we hebben" oppositie te gaan voeren in de Tweede Kamer.
Klaver: 'Keihard nodig om plannen groener en socialer te maken'
In een eerste reactie op het coalitieakkoord zegt Klaver (GroenLinks-PvdA) dat zijn partij de zetels "maximaal" zal inzetten om de plannen van het minderheidskabinet "groener en socialer te maken". "Een eerste blik op het regeerakkoord laat zien: dat zal keihard nodig zijn." Een uitgebreidere reactie volgt zondag, als de partij het akkoord heeft bestudeerd.
Ook Bontenbal wordt gevraagd naar de bezuinigingen op de zorg, bijvoorbeeld door het verhogen van het eigen risico. "Het is eigenlijk niet bezuinigen op de zorg. Die kosten stijgen heel snel, maar door deze ingrepen temperen we die stijging", vertelt hij.
Waar is Bontenbal het meest trots op? "Overkoepelend dat ik denk dat ik heb kunnen waarmaken wat we in het CDA-verkiezingsprogramma hebben beloofd. Dat betekent orde op zaken stellen, de stikstofproblemen oplossen, het woningprobleem oplossen en iets aan migratie doen. Dat zit erin", vertelt de CDA-leider bij NOS.
50 miljoen euro naar media, waaronder persvrijheid
De coalitie trekt vanaf 2027 jaarlijks 50 miljoen euro uit voor media. Het geldbedrag is bedoeld voor zowel de publieke omroep als de commerciële spelers. Ook wordt het geld ingezet voor meer veiligheid van journalisten en onafhankelijke journalistiek.
Bontenbal benoemt ook de plannen voor stikstof. "20 miljard voor het stikstofprobleem, daar vragen bedrijven ons al jaren om. Bedrijven maken heel veel kosten omdat de regels knellend zijn. Als iemand een onderneming heeft en 30 procent van de tijd bezig is met administratie... Dat levert ook problemen op", vertelt hij. Volgens Bontenbal worden die problemen met dit coalitieakkoord opgelost.
Bontenbal vertelt dat hij tijdens de onderhandelingen niet wakker heeft gelegen. "Maar het waren wel echt hele intensieve dagen. Als je soms twaalf à zestien uur aan het onderhandelen bent, lig je echt niet heel rustig in je bed."
Ingrijpen als sociale media schadelijk blijken voor jongeren
Er gaat strenger worden gekeken naar sociale media voor jongeren. In het akkoord schrijven de coalitiepartijen dat het internet voor hen een veilige en gezonde omgeving moet zijn. De partijen willen daarom "een handhaafbare Europese minimumleeftijd van vijftien jaar voor sociale media", zolang die onvoldoende veilig zijn.
Daarmee lijkt het erop dat de coalitiepartijen aansturen op een Europees verbod. Op dit moment is er geen Nederlands beleid voor een verbod op sociale media voor jongeren. Wel is er een richtlijn die ouders adviseert om kinderen pas na hun vijftiende verjaardag op sociale media te laten.
Bontenbal reageert op de kritische respons van vakbond FNV op het coalitieakkoord. "Ik snap ook dat de FNV dit als eerste reactie geeft", vertelt hij. "Er moet wat aan sociale zekerheid gebeuren en je moet dus naar het hele pakketje kijken. We hebben namelijk ook plannen om mensen snel te helpen aan een nieuwe baan. Mensen die dat kunnen. En mensen die dat echt niet kunnen, daar wil je een vangnet voor hebben", vertelt hij bij NOS.
De voorzitter van vakbond FNV reageert teleurgesteld op een deel van de plannen. "Het kan niet zo zijn dat mensen onzekerheid krijgen over de werkloosheidsuitkering. Zij worden straks geconfronteerd met een verkorte en verlaagde WW-uitkering. Die belanden daardoor snel in de bijstand. Dat vinden wij onnodig en zeer onverstandig."
Landelijke aanpak stikstof met harde doelen in de wet
De coalitiepartijen willen een landelijke aanpak van het stikstofbeleid met harde doelen voor de landbouw, industrie en verkeer in de wet. Daarvoor moet 20 miljard worden uitgetrokken. Dat is onder meer voor de vrijwillige opkoop van bedrijven, gebiedsgerichte maatregelen rondom natuur, subsidies voor innovaties op boerenbedrijven en natuurbeheer.
In 2035 moet de landbouw 42 tot 46 procent minder ammoniak uitstoten, in 2030 moet de eerste 23 tot 25 procent al gehaald zijn. Als dit tussendoel niet wordt gehaald, moet er overleg komen over strenger beleid. Wordt het doel in 2035 niet gehaald, dan moeten boeren een deel van hun rechten die nodig zijn om vee te mogen houden inleveren.
De industrie en het verkeer moeten in 2035 de helft minder stikstofoxiden uitstoten. Ook deze sectoren kunnen 'maatregelen' verwachten als de doelen niet worden gehaald.
Yesilgöz zegt dat ze nog niet weet of ze in het kabinet plaatsneemt. "Dit was de eerste puzzel die we moesten leggen, nu gaan we naar de volgende puzzel."
Jaarlijks 1 miljard euro voor bouwen van woningen
De coalitiepartijen willen tussen 2029 en 2035 jaarlijks 1 miljard euro investeren in het bouwen van betaalbare woningen. De partijen zetten in op 100.000 nieuwe woningen per jaar.
De VVD zat de afgelopen jaren ook aan de knoppen, twee kabinetten geleden ook met D66 en CDA. Wat zal nu dan het verschil zijn volgens Yesilgöz? "We voelen alle drie de verantwoordelijkheid om niet dezelfde fouten te maken en echt iets anders te laten zien. Dit gaat ons alleen lukken als je het samen doet."
Yesilgöz was twee jaar geleden ook een van de formerende partijen, toen met onder meer de PVV. "Het was nu veel sneller, korter. Dat zegt ook iets over de intensiteit van de gesprekken. Je moet onderhandelen onder tijdsdruk", zegt de VVD-leider bij NOS. Yesilgöz wordt er ook op gewezen dat er toen wat meer chaos om de formatie was. "Dat ga ik niet ontkennen", zegt ze. "Toen ging het ook veel over andere dingen, en dat was lastig."
Veel klimaatplannen blijven hetzelfde, wél meer geld
Veel van de huidige klimaatplannen blijven staan. Er komen geen nieuwe, bindende klimaatdoelen bij, maar de coalitie wil het beleid wel afstemmen op de nieuwe Europese doelstelling voor 2040.
Het nieuwe kabinet wil de problemen op het stroomnet snel aanpakken. Er komt ook meer geld bij voor een aantal sectoren, zoals de industrie en wind op zee. Fabrieken gaan bijvoorbeeld minder betalen voor elektriciteit. Ook de belangrijkste subsidieregeling voor bedrijven voor verduurzaming wordt met zes jaar verlengd. Hiervoor worden de komende jaren miljarden uitgetrokken.
Er gaat meer geld naar windparken op de Noordzee, een sector die het zwaar heeft. Op de Noordzee zal ook nog steeds gas worden gewonnen en er wordt CO2 opgeslagen. Het gasveld in Groningen blijft gesloten. De extra investeringen zullen waarschijnlijk pas na 2030 effect hebben. Het klimaatdoel voor 2030 blijft daarmee moeilijk haalbaar, ziet de coalitie zelf ook in. "Maar we houden die ambitie vast."
De journalist van NOS vraagt of Jetten niet denkt dat de samenwerking vooral met rechts moet gebeuren. "Nee, ik ga er echt alles aan doen om die steun bij rechts én links te halen", zegt Jetten. "We draaien alle onderwijsbezuinigingen terug, we gaan investeren in jonge boeren. Ik denk dat er voor alle kleuren van ons politieke landschap wel iets is in dit kabinet."
Oekraïne krijgt komende jaren 3,4 miljard euro steun
Oekraïne kan de komende jaren blijven rekenen op 3 miljard euro militaire steun en 400 miljoen euro aan andere hulp. De niet-militaire hulp gaat ten koste van de begroting van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking. Defensie betaalt een deel van de militaire hulp aan Oekraïne.
De coalitie maakt een aantal grote keuzes op het gebied van zorg en sociale zekerheid. "Ik kan me heel goed voorstellen dat mensen daar vragen bij hebben, maar door een hoger eigen risico voorkomen we dat de kosten van de zorg maar blijven stijgen", zegt Jetten.
Voor alle plannen uit het coalitieakkoord geldt dat er een meerderheid moet worden gevonden in de Tweede Kamer. Doordat D66, CDA en VVD een minderheidskabinet vormen, kunnen ze niet direct hun plannen uitvoeren zoals dat meestal wel kan bij coalities.
Jetten wordt gevraagd naar zijn verwachtingen van het minderheidskabinet. "Het zal zeker even wennen worden, zowel voor de coalitie als de oppositie. Maar ik merk na de afgelopen weken dat de mensen snakken naar politiek die weer wat doet. We worden nu gedwongen om meer te luisteren naar wat anderen willen", vertelt de D66-leider bij NOS.
Inzetten op preventie
De coalitie wil inzetten op preventie door onder meer 50 miljoen euro extra te investeren in sport. Ook zal er 35 miljoen euro naar "medische preventie" gaan, zoals vaccinaties. Daarmee moet de wijkgerichte vaccinatieaanpak verder worden uitgebreid.
Jetten wordt door NOS gevraagd of hij de beoogde premier is. "We kunnen dat nog niet met volledige zekerheid zeggen. Maar dat hoop ik, daar heb ik zin in."
Vanaf 2030 suikertaks voor producenten
Producenten van bijvoorbeeld suikerhoudende dranken zullen extra belasting moeten betalen. In de praktijk betekent dat vaak dat consumenten ook meer voor de producten gaan betalen. De maatregel moet de schatkist zo'n 850 miljoen euro opleveren.
De persconferentie is voorbij. Jetten, Bontenbal en Yesilgöz gaan nu een-op-een in gesprek met de journalisten in Den Haag.
Hypotheekrenteaftrek blijft intact
Als het aan de coalitiepartijen ligt, blijft de hypotheekrenteaftrek voorlopig intact. Opvallend is dat D66 en CDA tijdens hun campagne juist inzetten op het afschaffen ervan. Maar dat was voor de VVD een breekpunt.
Eigen risico verhogen met 60 euro
Het eigen risico zal met 60 euro worden verhoogd tot 440 euro. Daarmee bespaart het kabinet 1 miljard euro. De plannen van het vorige kabinet om het eigen risico te verlagen, gaan daarmee niet door. Ook wordt het eigen risico vanaf volgend jaar weer aangepast aan de lonen en de inflatie, wat de overheid jaarlijks 4 miljard euro oplevert.
Is dit een uitgestoken hand naar de oppositie? "We weten alle drie dat de ministers flink aan de bak mogen. Bijna alle oppositiepartijen zijn bij ons langs geweest. Ik kan me voorstellen dat iedereen wel aanvoelt dat sommige plannen wat meer te maken hebben met linkse oppositie en andere plannen weer wat meer met rechtse oppositie."
Jetten vertelt na een vraag van een journalist hoe de komende periode eruit komt te zien: "We hebben vandaag de presentatie van het coalitieakkoord, dinsdag vragen van de Kamer. En dan willen we in hoog tempo door en snel de postenverdeling vaststellen."
Bontenbal wordt ook gevraagd naar de stijgende kosten van het eigen risico. "Ik denk dat het goed uit te leggen is. We weten allemaal dat de zorg niet toekomstbestendig is. We kunnen niet tegen ouderen zeggen: 'We lossen uw probleem op zonder er iets aan te doen.' Je ziet dat het eigen risico stijgt. Maar daar tegenover staat een fors bedrag dat we uittrekken voor chronisch zieken en gehandicapten."
Lelystad Airport wordt geopend voor burgerluchtvaart
De coalitiepartijen willen dat Lelystad Airport wordt geopend voor burgerluchtvaart. Daarover is al lang discussie. De partijen denken "initieel" aan tienduizend vliegbewegingen van en naar het vliegveld. Wel stellen ze als voorwaarde dat Lelystad Airport aan alle wettelijke eisen voldoet, zoals een natuurvergunning.
Yesilgöz, Jetten en Bontenbal lichten hun coalitieakkoord toe.
Jetten krijgt een vraag over bezuinigingen op zorg, en hoe hij verwacht steun te krijgen van andere partijen voor de zorgplannen. "Doorgaan op de huidige weg vinden wij onacceptabel", zegt hij. "In gesprek met oppositiepartijen is ook duidelijk geworden dat ook daar behoefte is aan nieuwe politiek." Jetten zegt dat de coalitie graag in gesprek gaat met oppositiepartijen als ze betere plannen hebben dan in het akkoord staan.
Korting op benzineaccijns blijft tot en met 2027
De drie partijen willen dat de lagere accijns op benzine in stand wordt gehouden tot en met 2027. Daarvoor moet eenmalig 900 miljoen euro worden uitgetrokken. Voor andere brandstoffen lijkt de accijns volgend jaar wel omhoog te gaan.
"Laat vandaag het begin zijn van een kabinetsperiode waarin we woorden omzetten in daden", sluit Bontenbal af. Journalisten krijgen nu de mogelijkheid om vragen te stellen aan de drie partijleiders.
De drie leiders hebben het in hun korte toespraak veel over "investeren in de toekomst". Ook Bontenbal zegt nu dat hij blij is dat investeringen in later het coalitieakkoord hebben gehaald.
WW-uitkering verkort tot één jaar
De werkloosheidsuitkering (WW) moet worden verkort tot één jaar. Op dit moment kunnen mensen die werkloos zijn nog twee jaar lang beroep doen op de uitkering. De maatregel moet in 2029 een half miljard euro opleveren, en uiteindelijk de schatkist ongeveer 1,3 miljard euro per jaar schelen. Wel krijgen mensen de eerste twee maanden 80 procent van hun laatstverdiende loon. Dat is nu nog 75 procent.
"Het verhaal van het CDA draaide om drie pijlers: orde op zaken stellen, ruimte geven aan de verantwoordelijke samenleving en investeren in de toekomst", vertelt Bontenbal. Volgens de CDA-voorman zijn die drie ambities terug te vinden in het coalitieakkoord.
Bontenbal zegt dat de prettige samenwerking en de prettige sfeer van de afgelopen weken hem hoopvol stemmen over de samenwerking de komende jaren.
"Ik kijk uit naar onze samenwerking. Met elkaar, met de Kamer en met het land", sluit Yesilgöz af. Bontenbal komt nu aan het woord.
Per 2029 meer dan miljard bezuinigen op langdurige zorg
De coalitiepartijen willen dat er per 2029 een miljard wordt gekort op langdurige zorg. Zo moeten mensen die langdurige zorg afnemen zelf huur gaan betalen. Ook wordt 320 tot 470 miljoen euro, bedoeld voor de ouderenzorg, elders uitgegeven. Verder moeten patiënten die dat kunnen zelf meebetalen voor huishoudelijke hulp. Daarover moeten akkoorden worden gesloten met de sector.
Yesilgöz vertelt dat de coalitie ook zorgt voor rust in de portemonnee. Dit was een van de speerpunten van de VVD tijdens de verkiezingen. "Ik ben blij dat de hyptheekrenteaftrek onaangetast blijft."
"Persoonlijk ben ik heel erg blij met het resultaat, en ik denk ook dat heel veel VVD-kiezers zich erin zullen herkennen", zegt Yesilgöz.
Yesilgöz vertelt dat ze er in de afgelopen dagen achter zijn gekomen dat ze hetzelfde doel hebben voor Nederland. "Maar natuurlijk heeft het af en toe geschuurd", vertelt ze. Dit komt volgens de VVD-leider doordat de partijen op sommige punten anders denken over hoe daar te komen.
Yesilgöz komt aan het woord en bedankt Jetten en Bontenbal meteen voor "zeer fijn samenwerken".
AOW-leeftijd gaat sneller stijgen vanaf 2033
De AOW-leeftijd gaat vanaf 2033 sneller stijgen. Nu stijgt die met acht maanden bij elk jaar extra levensverwachting. Maar de coalitie wil dat met ieder extra jaar levensverwachting de AOW-leeftijd ook met een volledig jaar stijgt. Dat moet structureel meer dan 2,5 miljard euro opleveren. Het is nog de vraag of D66, CDA en VVD hier voldoende steun voor zullen vinden bij de oppositie.
Jetten vertelt ook dat de coalitie ervoor wil zorgen dat de zorgkosten minder hard stijgen.
"Ik ben er persoonlijk trots op dat we de bezuinigingen op onderwijs volledig terugdraaien", vervolgt Jetten. "Wie investeert in onderwijs, investeert tegelijkertijd in vrijheid en een krachtige economie."
Jetten vertelt dat de coalitie gaat investeren, met oog voor de lange termijn. "Daarbij werken we aan echte doorbraken. Iedereen kent wel iemand die vastzit op de woningmarkt." Jetten vertelt dat er daarom veel nieuwe huizen komen in nieuwe wijken en steden.
Coalitiepartijen willen structureel 1,5 miljard investeren in onderwijs
D66, VVD en CDA willen structureel 1,5 miljard euro investeren in het onderwijs. Het geld wordt gebruikt om een bezuiniging van ongeveer 400 miljoen euro van het huidige demissionaire kabinet terug te draaien. Verder moet onder meer worden geïnvesteerd in de kwaliteit van het onderwijs, in wetenschap en de koopkracht van studenten.
Maar volgens Jetten "is dit het moment dat we weer gaan bouwen aan vooruitgang". "We brengen de politiek weer in beweging, want mensen hebben grote problemen."
Jetten komt als eerste aan het woord. "93 dagen na de verkiezingen is het gelukt", vertelt hij. De D66-leider benoemt eerst dat veel Nederlanders de afgelopen tijd pessimistisch naar de verkiezingen hebben gekeken.
Jetten, Bontenbal en Yesilgöz betreden de zaal, de persconferentie gaat beginnen!
Coalitieakkoord online: de belangrijkste punten op een rij
Het coalitieakkoord staat online. Jetten, Bontenbal en Yesilgöz beginnen ieder moment met hun toelichting. Die is te volgen via de livestream hierboven en in het blog.
We zetten alvast de belangrijkste punten voor je op een rij.
De persconferentie staat op het punt te beginnen. Jetten, Bontenbal en Yesilgöz kunnen elk moment voor de microfoon verschijnen.
Over pakweg twintig minuten presenteren Jetten, Bontenbal en Yesilgöz het coalitieakkoord. De persconferentie wordt hier geliveblogd. Ook is de persconferentie met beeld te volgen op NU.nl. Die livestream verschijnt kort voor 13.00 uur in dit blog.
Verdeling kabinetsposten is nog niet rond
De verdeling van de kabinetsposten tussen D66, VVD en CDA is nog niet afgerond. Dat zal gebeuren tijdens de formatie. De drie partijen zijn het nog niet eens over de omschrijving van de beleidsterreinen van de ministers een staatsecretarissen. Maar Letschert verwacht geen problemen. Jetten zal als formateur dinsdag bewindslieden ontvangen.
De persconferentie is voorbij. Het komende uur is er een korte stilte voor de storm in Den Haag. Om 13.00 uur zullen Jetten, Bontenbal en Yesilgöz hun coalitieakkoord presenteren.
'Lag de hele dag in een deuk'
De laatste vraag gaat over hoe Letschert de sfeer goed heeft gehouden gedurende de onderhandelingen. "We hebben van tevoren veel gesprekken gevoerd. Ik heb bijvoorbeeld gevraagd: wat voor mens ben je? Wanneer is er bij jou een grens bereikt en hoe zien we dat?" Tegelijkertijd zegt ze dat de partijleiders veel humor hebben. "Ik lag de hele dag in een deuk."
Ze zou de partijleiders willen meegeven om meer van die goede sfeer achter de schermen ook te laten zien voor de schermen. "Hoe mooi zou dat zijn?"
Letschert moest soms 'op haar handen zitten'
Letschert begon de persconferentie door te zeggen dat haar "academische hart" blij is. Een journalist vraagt of dat betekent dat er meer geld voor de wetenschap zal komen. "Dat zullen jullie moet afwachten van het eindverslag straks", zegt ze.
Wel vertelt ze dat het soms moeilijk was om zich niet met de inhoud te bemoeien. "Ik kom uit een bepaalde sector natuurlijk, dus ik moest soms echt even op mijn handen zitten."
Informateur Letschert biedt Tweede Kamervoorzitter Thom van Campen haar eindverslag aan.
Informateur noemt Jetten 'heel geduldige' leider
In haar eindverslag draagt Letschert Jetten voor als formateur. Dat is traditiegetrouw de beoogde minister-president. Hij zal verantwoordelijk zijn voor het samenstellen van het kabinet, waarbij onder meer de ministerposten worden verdeeld. Letschert omschrijft Jetten als een "heel geduldige" leider die scherp is op de inhoud.
Letschert gevraagd 'coalitiecoach' te worden
Een journalist vraagt of we Letschert terug zullen zien in het kabinet als minister. "Volgende vraag", grapt Letschert. Vervolgens zegt ze dat er "oprecht niet over is gesproken". Wel is haar aangeboden om "coalitiecoach" te worden. "Maar eerst ga ik naar huis. Even zien of de kinderen nog weten wie ik ben. Daarna zien we weer verder."
Letschert dreigde om te stoppen
De informateur heeft druk gelegd op de fractievoorzitters door te dreigen op te stappen. Het duurde te lang voordat de partijleiders de knoop doorhakten om verder te gaan als minderheidskabinet. Een uur nadat ze "dreigde terug te gaan naar Maastricht", werd toch een besluit genomen.
Toch was de sfeer goed, zegt de informateur. "We hebben oprecht met elkaar gelachen en hadden ook de slappe lach om flauwe dingen. Dat was fijn."
'Naïeve hoop' voor oppositie
Letschert ziet bij de oppositiepartijen steun voor bepaalde plannen uit het coalitieakkoord, waardoor meerderheden kunnen worden bereikt. Verder heeft ze "misschien wat naïeve hoop dat de partijen zullen kijken naar de thema's die de laatste jaren op slot hebben gezeten." Ze staat er met "genoeg vertrouwen" dat er meerderheden bereikt kunnen worden.
De informateur heeft haar eindverslag ingediend bij de voorzitter van de Tweede Kamer. Ze beantwoordt nu vragen van de pers.
Letschert ziet uitdagingen, maar is ook hoopvol
Letschert realiseert zich dat regeren met een minderheidskabinet niet makkelijk is, omdat de partijen structureel op zoeken moeten naar een breed draagvlak. "Het zal veel vergen. Ik raad ze aan een goed koffiezetapparaat te kopen. Ze zullen zichzelf moeten wegcijferen en kunnen geven en nemen."
Tegelijkertijd is ze ook hoopvol. "Juist daarin ligt de kracht. Het gaat niet om de grote van de coalitie, maar om de brede samenwerking."
'Maatschappelijke organisaties vroeg betrekken'
In haar verslag doet Letschert een aantal aanbevelingen. Zo is het van groot belang dat de fracties en het kabinet in hun dagelijkse werk brede samenwerking opzoeken. "Het is ook goed als er brede akkoorden worden gesloten voor de grote uitdagingen in het land." Daarnaast adviseert ze de fracties om maatschappelijke organisaties al vroegtijdig te betrekken.
Optimisme bij fractievoorzitters
Ze vertelt dat er optimisme heerst bij VVD, D66 en CDA. Maar ze zijn ook realistisch, zegt Letschert. "Omdat ze weten dat ze altijd op zoek moeten gaan naar steun voor hun plannen. Dat vraagt een terughoudende en dienende rol van de partijleden. Het vergt moed en zelfbeheersing."
Opluchting bij Letschert
Letschert begint haar eindpresentatie door te zeggen dat ze opgelucht is. Het was een strakke deadline, zegt ze. "En het was geen makkelijke puzzel."
De partijleiders gingen gisteren voor de laatste keer langs bij informateur Letschert. Zij gaat elk moment haar eindverslag presenteren. Volg de persconferentie in de livestream hierboven of lees mee in dit blog.
In deze video op X lichten de fractievoorzitters alvast een tipje van de sluier over het coalitieakkoord dat straks om 13.00 uur wpordt gepresenteerd. Zo wordt er flink geïnvesteerd in onderwijs, klimaat, defensie en de woningmarkt, zeggen Yesilgöz, Jetten en Bontenbal.
Eindverslag om 11.00 uur gepresenteerd, coalitieakkoord om 13.00 uur
Het wordt een drukke dag in Den Haag vandaag! Informateur Letschert zal om 11.00 uur haar eindverslag presenteren. Die presentatie is live te volgen op NU.nl.
Even later, om 13.00 uur, presenteren D66, VVD en CDA hun coalitieakkoord. Ook dat zal hier uitgebreid te volgen zijn.
Na maanden onderhandelen is coalitieakkoord met 'grote hervormingen' klaar
Na drie maanden onderhandelen presenteren D66, VVD en CDA vanmiddag om 13.00 uur hun coalitieakkoord. Het document heeft de titel Aan de slag gekregen. In het akkoord staan "grote hervormingen", zei D66-leider Rob Jetten donderdag al. Lees hier verder.
Yesilgöz en Bontenbal vlak voordat ze nog één keer binnenstappen bij informateur Letschert.
Yesilgoz twijfelt nog tussen Kamer en kabinet
Na Jetten en Bontenbal kan Yesilgöz niet achterblijven met het aankondigen van grote hervormingen. "Dat is ook altijd spannend en niet altijd even leuk", zegt de VVD'er. "Feit is wel dat er heel veel moet gebeuren in ons land en dat er heel veel om ons heen gebeurt waarop we ons moeten voorbereiden."
Yesilgöz is er nog niet uit of ze in de Kamer blijft of in het kabinet gaat zitten. "Het is best een ingewikkelde puzzel."
Bontenbal: 'Weinig met nieuwe collega's gesproken'
Bontenbal noemt de laatste bijeenkomst "heel relaxed". "We hebben een paar dingen veranderd. En we hebben ook nog even geluncht." Net als Jetten kondigt de CDA-leider "een aantal hervormingen" aan.
Bontenbal gaat het formatiegedeelte in de Kamer niet missen. "Ik heb heel veel zin om met mijn eigen fractie aan de slag te gaan. We hebben een vrij nieuwe fractie en ik ben na de verkiezingen voornamelijk hier geweest en heb weinig met mijn eigen nieuwe collega's gesproken."
Jetten: 'Kiezen voor grote hervormingen'
Jetten (D66), Bontenbal (CDA) en Yesilgöz (VVD) waren voor de laatste keer bij informateur Letschert nadat hun fracties hadden ingestemd met het akkoord. Er zijn wat tekstuele aanpassingen.
Er wordt bij vragen over het akkoord zelf verwezen naar de persconferentie van morgen. "We kiezen voor grote hervormingen", zegt Jetten over de plannen voor de zorg. "Als je grote keuzes maakt, dan heeft dat impact." Verder wil de D66'er er niets over kwijt. Hij verwacht dat de persconferentie en de presentatie morgen rond 13.00 uur zullen zijn.
Partijleiders balen van lekken uit onderhandelingsakkoord
Partijleiders Jetten (D66) en Yesilgöz (VVD) en informateur Rianne Letschert balen ervan dat er al is gelekt uit het hoofdlijnenakkoord dat ze samen met het CDA hebben opgesteld. Ze weten niet waar het lek zit, maar ze hebben hun fracties er wel op aangesproken.
Ze denken niet dat er nog meer zal uitlekken. "Het zou mij verbazen", zegt Letschert daarover. "Al bent u dat vast al aan het proberen", zegt Jetten tegen aanwezige journalisten.
In De Telegraaf stond dat Nederland geen gezamenlijke EU-leningen wil, dat het begrotingstekort niet hoger dan 2 procent mag zijn en dat er 50 miljoen euro minder wordt bezuinigd op de NPO.