Media Ruzie over Groenland, oorlogsnieuws, een rechtszaak over seksueel misbruik. Hoe behandelt het NOS Jeugdjournaal al die heftige gebeurtenissen? „Je wil kinderen een kader geven om met het nieuws om te gaan.”
Presentator Joris Marseille van het jeugdjournaal deze week tijdens een repetitie.
De NAVO is een vriendengroep van landen, met als belangrijkste afspraak dat ze elkaar beschermen. Maar in die vriendengroep is ruzie ontstaan. De Amerikaanse president Donald Trump, een van de machtigste ‘vrienden’, wil Groenland afpakken van Denemarken. Hij zei dat hij het wil hebben, desnoods met inzet van het leger.
Ongeveer zo legde het NOS Jeugdjournaal vorige week uit wat er speelde rond het World Economic Forum in Davos.
Een wereldleider die tiert en dreigt op een podium waar de hele wereld naar kijkt en waar kinderen via televisie, YouTube en hun tijdlijn flarden van meekrijgen. Donald Trump in Davos is voor volwassenen al onnavolgbaar – wat is bluf, wat beleid? Wat doe je als nieuwsprogramma voor kinderen met die ruwe taal, met gekibbel tussen landen en met oorlog, zonder het groter of kleiner te maken dan het is?
In 2025 keken wekelijks gemiddeld 1,1 miljoen mensen naar de avonduitzending van het NOS Jeugdjournaal, blijkt uit cijfers die het programma met NRC deelde. Ook in het onderwijs is het programma een vast bestanddeel: 87,4 procent van de leerkrachten gebruikt het ochtendjournaal in de klas, volgens een onderzoek van DUO Onderwijs in opdracht van de NOS, uitgevoerd in november. Op 5 januari vierde het programma zijn 45-jarig jubileum.
Op de redactie hangen A4’tjes met oude schoolfoto’s – het zijn de redacteuren toen ze even oud waren als hun doelgroep. Presentator en eindredacteur Joris Marseille werkt al 21 jaar bij het Jeugdjournaal, eindredacteur Myrthe Pillen 12 jaar. Ze kijken terug op hoe zij het heftige nieuws van de afgelopen weken vertaalden voor hun jonge publiek, kinderen van negen tot twaalf jaar.
Trump is vrijwel dagelijks in het nieuws, zeker online. Niet elke uitspraak wordt automatisch een item in het Jeugdjournaal. „Dat hij iemand uitscheldt of onaardige dingen zegt, dat gaan we niet iedere keer vertellen”, zegt Marseille. Tegelijkertijd noemt hij het „zeer opmerkelijk” dat „een van de machtigste mensen op aarde de dingen zegt en doet die hij zegt en doet”.
In Davos wil NAVO-chef Mark Rutte met Trump praten om hem op andere gedachten te brengen, bericht het Jeugdjournaal. Maar het item werpt ook een vraag op: kunnen andere landen de onvoorspelbare Trump als vriend nog wel vertrouwen?
„Kinderen zien denk ik heel goed wat er gebeurt”, zegt Marseille. In online reacties merken kinderen op dat Trump ruzie zoekt of liegt, of ze vragen waarom hij Groenland wil hebben. Aan zulke reacties ziet de redactie of een onderwerp leeft. En juist dat maakt het, zegt Pillen, logisch om erover te blijven berichten en uitleg te geven.
Vorige week ging op sociale media een filmpje rond waarop te zien was hoe door ICE, de Amerikaanse immigratiedienst die jaagt op illegale migranten, een jongen van vijf wordt meegenomen. „Dat is ook iets wat kinderen voorbij zien komen in hun tijdlijn”, zegt Marseille. Juist omdat het viraal ging, was het „een heel logisch moment” om er bij stil te staan: het Jeugdjournaal legde uit wat ICE is en waarom ze doen wat ze doen.
„We gaan het niet minder erg maken”, zegt Marseille. „Maar je kunt natuurlijk kiezen in wat je laat zien en de woorden die je gebruikt.” Sommige regels zijn voor de hand liggend. Veel bloed: niet. Dode dieren: niet. „Als je ziet dat iemand wordt doodgeschoten, dan zenden we dat niet uit.” Daarnaast doseert het Jeugdjournaal emoties. „Heel hard huilende volwassenen, volwassenen die echt in paniek zijn – dat heeft een gigantische impact op kinderen”, zegt Marseille.
Myrthe Pillen (links), Lucas van de Meerendonk (midden) en Joris Marseille werken aan een uitzending.
Het is een journalistieke keuze: kinderen wel een oorlog laten zien, maar niet ook het gevoel van totale ontreddering overbrengen. „Soms is het beter om te omschrijven, en niet de meest heftige beelden te laten zien”, zegt Pillen. En bij oorlogsbeelden – ze noemt Gaza – ga je vaak „shot voor shot” door het materiaal: wat kan wel, wat kan niet?
Hoe ga je om met een politicus die mensen uitscheldt en aantoonbaar onwaarheden vertelt? Zeg je daar moreel iets over („dit mag niet”) of laat je het oordeel aan de kijker? Marseille is voorzichtig, maar niet vaag. Als „onomstotelijk” vaststaat dat Trump iets onwaars vertelt, dan meldt het Jeugdjournaal dat. Ook wordt benoemd dat Trump zich anders gedraagt dan een gemiddelde Amerikaanse president. „Dat vertellen we zeker.” Want kinderen missen het referentiekader van Obama, Biden en eerdere presidenten.
Trump is „all over” in het wereldnieuws, dagelijks, constant. Herhaling kan normaliseren, weten ze bij het Jeugdjournaal. „Het zit hem ook in het doseren.” Dat gesprek voeren ze ook op de redactie: „Komt hij weer? Moeten we het weer doen? Wat hebben we de afgelopen dagen gedaan?”
Online zien kinderen dingen die geen enkele redacteur heeft gefilterd. „Daar heb je geen controle over”, zegt Marseille. „Maar als filmpjes totaal viraal gaan en iedereen ziet het – maar het klopt niet – dan kan dat voor ons reden zijn om zo’n onderwerp wel te maken.” Debunken, ‘doorprikken’, is „erbij gekomen” als taak.
Er zijn onderwerpen die het Jeugdjournaal op een andere manier behandelt dan het volwassen journaal. „Maar niks is taboe”, zegt Marseille. De Barendrechtse zedenzaak, waarin de 46-jarige Mels van B. terechtstaat voor ernstig seksueel misbruik van tientallen jonge meisjes, werd door het Jeugdjournaal minder vaak behandeld dan in het journaal voor volwassenen. Niet elke tussenstap is aanleiding voor een item. „Je kan dat niet in twintig seconden even als een voortgangsbericht doen.”
Het moment om er wel aandacht aan te besteden, kwam toen een van de slachtoffers aan het Jeugdjournaal wilde vertellen wat haar was overkomen. „Daar denken we ongelooflijk goed over na: hoe we dat doen, hoe we dat meisje beschermen en hoe het overkomt op de kijkers”, zegt Marseille.
Chef van het NOS Jeugdjournaal Sonja Verbaarschott schuift aan bij dit soort afwegingen. Gesprekken met pedagogen of psychologen zijn geen vast onderdeel, zegt ze, maar bij gevoelige onderwerpen worden wel experts geraadpleegd. Over de Barendrechtse zaak sprak de redactie met een psycholoog die veel weet van zedenzaken en met hoogleraar Iva Bicanic, verbonden aan het Centrum Seksueel Geweld.
Het interview werd zonder camera afgenomen, alleen audio, haar stem werd vervormd. Er werd op gelet dat het meisje echt onherkenbaar was. Het item werd alleen op televisie uitgezonden, niet online. Online kan een verhaal een eigen leven gaan leiden, zegt Verbaarschott. „Je wil voorkomen dat er allemaal aannames gedaan geworden die niet kloppen.”
De uitzending van het Jeugdjournaal begint om 19.00 uur.
Het is meestal mogelijk online te reageren op berichten, maar niet altijd. „Bij sommige verhalen, zoals over Gaza en Israël, zetten we dat vaak uit”, zegt Verbaarschott. „Wat je ziet, is dat er dan veel volwassenen gaan reageren.” Dat wil de redactie niet, „we zijn een nieuwsprogramma voor kinderen”. Het Jeugdjournaal moet een veilige plek zijn, waar kinderen vragen kunnen stellen en hun mening kunnen geven zonder dat volwassenen ertussen gaan zitten.
Toen de oorlog in Oekraïne begon, vroegen veel kinderen aan het Jeugdjournaal of de oorlog ook hierheen komt. Iets dergelijks gebeurde bij het onderwerp ‘noodpakketten in Nederland’. „Wat moet je vertellen, wat moet je als kind weten?”, zegt Verbaarschott. „Hoe kunnen we ervoor zorgen dat het voor een kind te begrijpen blijft, ook als het over grote geopolitieke dingen gaat?”
Dat spanningsveld is volgens Verbaarschott voortdurend aanwezig. De redactie neemt kinderen serieus en wil hen tegelijkertijd niet afschermen van de wereld. „Je wil kinderen een kader geven om met het nieuws om te gaan”, zegt ze. Aan de andere kant vraagt dat om begrenzing. „Nieuws is soms rauw en pittig, dat kunnen we niet veranderen. Maar wat we wel willen, is dat kinderen weten dat het Jeugdjournaal betrouwbaar is.”
Wat moet je deze week kijken? Tips en achtergronden over boeiende films, series en tv-programma’s
Source: NRC