D66, VVD en CDA presenteren een coalitieakkoord dat flink breekt met het vorige kabinet. Onder de naam "Aan de slag" kiezen de drie partijen voor grote extra uitgaven aan defensie en stikstofbeleid, terwijl ze tegelijk fors ingrijpen in zorg en sociale zekerheid. De koers is harder en scherper, met de belofte om Nederland uit het stikstofslot te trekken en de woningcrisis aan te pakken door jaarlijks 100.000 nieuwe huizen te bouwen.
In het akkoord schetsen de partijen een dubbel beeld. Aan de ene kant claimen ze dat drie politieke stromingen samen echte hervormingen kunnen doorvoeren. Aan de andere kant temperen ze de verwachtingen. Ze schrijven dat het niet meer vanzelfsprekend is dat kinderen het beter krijgen dan hun ouders. Volgens de partijen kan dat nog wel gebeuren, maar "het gaat niet vanzelf" en vraagt om lastige keuzes.
De toon van het stuk is opvallend optimistisch en draait om samenwerken en deals sluiten. Compromissen zijn volgens de partijen geen zwakte maar juist nodig. Dat is een duidelijke breuk met de sfeer rond de vorige coalitie. Zonder namen te noemen staat in het voorwoord dat "schelden op X niet de norm is, omdat de grote meerderheid dat niet normaal vindt". Daarmee steken de partijen subtiel van wal richting eerdere politieke polarisatie, zonder dat CDA-leider Henri Bontenbal openlijk uithaalt.
Bij asiel laten de partijen goed zien hoe die compromissen eruitzien. De omstreden asielwetten die nu in de Eerste Kamer liggen, moeten gewoon doorgaan als de senaat ermee instemt. D66 was daar eerder tegen en ook het CDA twijfelde, maar voor de VVD is een streng asielbeleid cruciaal. Daarom komen er bovenop die wetten extra nationale maatregelen, zoals noodknoppen als er plots veel meer asielaanvragen binnenkomen dan verwacht. Tegelijk blijft de spreidingswet, waar gemeenten verplicht worden asielzoekers op te vangen, gewoon bestaan.
Defensie is een grote winnaar in het akkoord. Het halen van de NAVO-norm kost op termijn 19 miljard euro extra per jaar. De coalitie wil die norm van 3,5 procent van het bruto binnenlands product zelfs vastleggen in de wet. Daarnaast gaat er meer geld naar onderwijs, de asielketen en het gevangeniswezen. Ook wordt een deel van de eerdere bezuinigingen op de publieke omroep teruggedraaid. Dit alles moet wel ergens van betaald worden, en dat gebeurt vooral door minder uit te geven aan zorg en sociale zekerheid.
Op de arbeidsmarkt verkort de coalitie de WW-duur van twee jaar naar één jaar. Ook in de AOW wordt flink gesneden. Vanaf 2030 koppelt de coalitie de AOW-leeftijd volledig aan de levensverwachting, terwijl dat nu nog voor twee derde zo is. Dat betekent dat de AOW-leeftijd sneller gaat stijgen als mensen gemiddeld ouder worden. Zo loopt de staat minder risico op oplopende uitgaven voor pensioenen.
In de zorg voelen mensen de plannen direct in hun portemonnee. Het verplicht eigen risico stijgt met 60 euro naar 445 euro per jaar. De eerdere belofte om het eigen risico te halveren gaat volledig van tafel. Samen moeten deze maatregelen op termijn ongeveer 5 miljard euro opleveren. De coalitie wil wel een grens per behandeling instellen, zodat mensen per keer maximaal 150 euro eigen risico betalen. Tegelijk willen de partijen dat er minder zorg vergoed wordt, zoals al tijdens de verkiezingscampagne is aangekondigd.
Verder schrapt de coalitie de vergoeding voor huishoudelijke hulp via de Wet maatschappelijke ondersteuning. Mensen die in een instelling wonen en langdurige zorg krijgen, moeten voortaan meebetalen aan de huur. Ook gaat er minder geld naar ouderenzorg. Dat kan betekenen dat zorginstellingen het met minder personeel of minder voorzieningen moeten doen, terwijl de vergrijzing juist toeneemt. Het akkoord kiest dus duidelijk voor verschuiving van publieke kosten naar de burger.
Toch zijn deze plannen nog geen zekerheid. D66, VVD en CDA hebben samen geen meerderheid in de Tweede Kamer en zijn afhankelijk van steun uit de oppositie om hun plannen uit te voeren. De komende tijd moet blijken welke partijen bereid zijn mee te stemmen met deze mix van hogere defensie-uitgaven, strengere asielregels en harde ingrepen in zorg en sociale zekerheid. De formatie blijft dus spannend, en de uiteindelijke koers kan nog veranderen.
Zorg wordt steeds onbetaalbaarder dankzij nieuwe coalitie
Source: Fok frontpage