Formatie De politici in het Brussels gewest hebben het record formeren gebroken: de hoofdstad van België wacht al zeshonderd dagen op een nieuwe regering. De schade neemt toe. „Je komt op een bepaald moment echt in de problemen.”
De bouw van metrolijn 3 die onder het Zuidpaleis moet gaan. Het werk ligt stil.
Steven Van Garsse beent de redactievloer op, systeemplafonds, we passeren bureau’s, nog meer bureaus, hij wijst zijn vaste plek aan, we passen door, slaan een hoek om. Dit is nieuwsmedium Bruzz, waar Nederlandstalige Brusselaars hun nieuws vandaan halen, online, op de radio, op tv en op papier. Van Garsse is er chef politiek. „Amai, hebt ge een interview?” roept iemand hem na. Dat gebeurt meer: hij is expert in iets wat maar weinig mensen echt begrijpen.
Van Garsse draagt een pak en lijkt daarin de enige op de redactie. Hij zwaait de deur van de tv-studio open: hier doet hij wekelijks verslag van de politieke situatie. We stappen door. Hij loopt snel maar beheerst, zodat je pas in tweede instantie beseft: deze man is nauwelijks bij te houden. Hij zegt iets over de afstanden die je aflegt op deze redactie, je loopt er wat af. Hij opent nog een deur, vergaderruimte, we gaan zitten.
Hij heeft het uitgerekend: dit is zijn zesde formatie in het Brussels gewest. Sinds 1999 liep het telkens zo dat er verkiezingen waren, meestal begin juni, en dan gingen er enkele weken overheen. Aan het einde van de zomervakantie was het dan zeker wel beklonken, in september kon de nieuwe regering van het gewest aan het werk. Maar nu, ja, nu is het anders.
Redacteur Steven van Garsse doet voor Bruzz verslag van de formatie. „Het is bijna niet meer te volgen.”
Deze formatie duurt op vrijdag zeshonderd dagen. Burgers gaan vrijdagavond de straat op om te demonstreren. Het record van die ene, ellenlange formatie van de Belgische federale regering (541 dagen, regering Di-Rupo) is allang verbroken. In het hoofdstedelijk gewest Brussel, dat uit negentien gemeenten bestaat, wonen ruim een miljoen mensen. Het heeft, net als het Vlaamse en Waalse gewest, een eigen parlement en een regering die in 2024 zou vertrekken, maar nu voor ‘lopende zaken’ aan moet blijven.
Het gevolg: het Brussels gewest maakt geen nieuw beleid, werkt door met de begroting uit 2024. De gevolgen beginnen zich af te tekenen: je ziet aan de verlaten bouwputten, de zorg voor kwetsbare mensen komt in het geding.
Nu de nieuwste poging om tot een coalitie te komen is gestrand en de formateur zijn opdracht heeft teruggegeven, denkt Brussel na over de mogelijkheid dat er tot de volgende verkiezingen in 2029 geen nieuwe regering komt.
Er is niet één verklaring voor het voortslepen van de formatie. Na de verkiezingen zag Van Garsse wel meteen: „oei”, dit zou moeilijk worden, en eigenlijk, als hij héél eerlijk is, (hij wil optimistisch blijven), dan is er nooit een moment geweest dat een akkoord echt dichtbij leek.
Er moet bezuinigd worden, dat vraagt om moeilijke keuzes, er zijn meer partijen dan eerst waardoor meerderheden moeilijk te vormen zijn, partijen hebben bovendien over en weer blokkades opgeworpen. De Vlaamse liberalen van Anders (voorheen Open VLD) willen niet zonder de Vlaams-nationalistische N-VA, de partij van premier Bart de Wever. De Franstalige socialisten SP willen niet mét de N-VA. SP was decennia de grootste partij, maar verloor die positie deze verkiezingen aan de liberale MR.
Je ziet wel, zegt Van Garsse, dat de politici zich schamen. Maar niet voldoende om „over hun eigen schaduw heen te stappen”.
Het gekke is: tot nu toe bleef Brussel er rustig onder. Het komt, denkt Van Garsse, omdat de bevolking het niet echt vóélt. „Alles blijft werken, de metro’s rijden, trams rijden, het vuil wordt opgehaald.”
Die relatieve stilte heeft iets bevreemdends, vindt Van Garsse. „Maar dat is een vals idee, want we weten dat die schuldenberg maar blijft oplopen, je komt op een bepaald moment echt in de problemen.”
Anderhalf miljard euro komt het gewest structureel tekort op een begroting van zeven miljard. Dat is enorm, zegt Van Garsse, en om dat op te lossen, zijn hervormingen nodig zoals nieuwe belastingen, of bezuinigingen. „Maar dat kan eigenlijk alleen met een regering met volledige bevoegdheden. Dus: zo lang er geen nieuwe regering komt, lopen de schulden op.”
Het gebouw van het Brussels parlement.
Voor sommige posten is geen geld meer. Zo wachten, volgens Bruzz, minstens 1.800 huishoudens op geld dat zij zelf in 2024 hebben uitgegeven om hun huis te verduurzamen. De subsidiepot waar ze aanspraak op doen is leeg, soms gaat het om tienduizenden euro’s. Nieuwe aanvragen kunnen niet meer worden gedaan.
Voor veel verenigingen is het onduidelijk hoe lang ze nog gesubsidieerd worden. Dat zijn bijvoorbeeld sportclubs, maar ook hulpverleners. Veel van die organisaties , legt Van Garsse uit, hebben afspraken die niet wettelijk zijn vastgelegd, maar per keer worden gemaakt. Daar ontstaan nu problemen.
Hulpverlener Marta Maes volgt de formatie nog wel, ze weet wie boos is op wie, en waarom de laatste mislukte poging tot coalitievorming de naam Guinness droeg. Guinness Book of World Records. Het is wrang, vindt ze, om te zien over welke „futiliteiten” de formerende politici blokkades opwerpen, terwijl zij ondertussen zorg ziet wegvallen.
De hulpverleners van Brussel merken al wat het betekent, een gewest zonder bestuur. In een pand in Anneesens, een dichtbevolkte Brusselse wijk waar de huizen relatief slecht zijn en de inkomens laag, zitten Marta Maes en Bart Van de Ven. Ze runnen met nog drie collega’s De Buurtwinkel, waar ze, kort gezegd, voor de armsten zorgen. Vier dagen per week kunnen mensen binnenlopen voor de meest uiteenlopende hulpvragen. Ze helpen in contact met instanties, organiseren maaltijden, onderhouden een moestuin. Ook zij weten niet hoe lang ze nog door het gewest gefinancierd worden.
Sommigen van hun collega’s kregen tegen het einde van 2025 plots te horen dat hun subsidie ten einde liep. Dat waren vooral projecten rond sociale cohesie, maar ook juridische hulpverlening of kinderen helpen met hun huiswerk. „Een heleboel dingen waar mensen echt op rekenen”, zegt Marta Maes.
Marta Maes en Bart Van de Ven werken in de Buurtwinkel waar kwetsbare personen geholpen worden.
Ook wegbezuinigd: drie organisaties van straatverplegers, die dak- en thuislozen verzorgen en vaak de enige medische zorg bieden aan mensen die op straat of in de metro slapen. „Daarmee raak je de méést precaire mensen, mensen die nooit hier bij ons over de drempel zouden binnenstappen”, zegt Van de Ven. Brussel kampt niet alleen met een crack-epidemie, maar ook met een uitbraak van tuberculose onder dak- en thuislozen.
En er was goed beleid onderwerg om dak- en thuisloosheid op te lossen, vertelt Van de Ven. Maar nu er geen regering is, wordt dat niet in de praktijk gebracht.
Spullen die door daklozen zijn achtergelaten bij het Paleis van Justitie in Brussel.
Metrolijn 3, die zou er komen. Dat project is in 2019 begonnen. Er is al vijf miljard euro aan uitgegeven, de werken zijn begonnen. Maar nu ligt het stil, net als meer openbare werken. Frederik Lamote, die met de actiegroep Respect Brussels inmiddels mensen de straat op krijgt tegen de aanhoudende formatie, kan zich er kwaad om maken.
Er zijn allerlei bouwputten in de stad, vertelt hij aan de telefoon, „waar je geen bouwvakker meer ziet. Mensen gooien daar vuil, de lichten zijn er kapot, de straat ligt open, het is er onveilig, dat trekt drugsgebruikers aan. En een van de hele vervelende bijeffecten van mensen die crack nemen is dat ze veel moeten poepen. In verschillende zones in de stad loopt het op die manier uit de hand”. Voor de mensen die op straat lopen, en voor de omwonenden. „Het is verschrikkelijk om te zien, en er gebeurt niets aan.”
De metro zou onder meer onder het enorme Zuidpaleis door moeten lopen. Dat staat leeg. Van Garsse, van Bruzz: „Ze zullen dat moeten afbreken. Het gewest kan die beslissing niet nemen. Dat is allemaal niet goed voor de stad.” Buurtbewoners en burgerbewegingen hebben een open brief gestuurd aan de Brusselse politiek: de leegstand is slecht voor de buurt, ze willen dat de wijk weer gebruik kan maken van het paleis.
En nu ligt er een hele grote bouwput in de stad. Probeer maar eens van Station Zuid naar de Grote Markt te lopen, zegt Lamote. Maar niet in het donker, dan is het er niet zo veilig.
Bouwput voor metrolijn 3 in Brussel.
Bouwput voor metrolijn 3 in Brussel.
Bouwput voor metrolijn 3 in Brussel.
De journalisten van Bruzz hebben net de directeur van het nieuwe, door het gewest gefinancierde museum Kanal geïnterviewd. „Daar zijn nog tientallen miljoenen euro’s nodig, en dat geld komt er niet”, zegt Van Garsse. „En dat moet gewoon, anders valt het werk stil en komt het leeg te staan. Ja, dat is een goed voorbeeld van waar we naar kijken.”
Soms vragen Van Garsse en zijn collega’s zich af: is de lezer nog wel geïnteresseerd in het nieuws over de formatie? „Want ja, het is bijna niet meer te volgen.” En er zijn ook momenten dat hij zelf denkt: voor mij hoeft het niet meer. Maar het is een ongekende situatie; zelfs als je gesprekken voert met de politici, zegt hij, blijft soms onduidelijk waarom het niet lukt. En een man die sinds 1999 over de Brusselse politiek schrijft, krijg je daar niet zomaar weg.
Europaredacteuren praten je bij over de belangrijkste ontwikkelingen in de EU
Source: NRC