Deze week bleek door onderzoek van NRC dat staatssecretaris Rummenie (Landbouw, BBB) er half oktober een wetenschappelijk rapport erdoorheen duwde op zijn ministerie. Het lijken de laatste lompe wanhoopspogingen geweest van BBB om recht te doen aan het diepe onrecht in het stikstofbeleid van de afgelopen jaren.
Dat rapport concludeerde op hoekige wijze ongeveer hetzelfde als vele rapporten daarvoor, van TNO tot commissie Hordijk tot Arthur Petersen, namelijk: dat wezenlijke delen van het stikstofbeleid op wetenschappelijk drijfzand zijn gebaseerd. Een schoolvoorbeeld van technocratisch beleid met een debat dat verworden is tot een wedstrijdje wie elkaar het hardst met wetenschappelijke rapporten om de oren kan slaan.
Dat gaat minder om hoe hard die wetenschap is, maar meer om de gevolgen van die inzichten. Als wetenschapper Arthur Petersen stelt dat stikstof die buiten 25 kilometer van een bron neerslaat niet met voldoende zekerheid kan worden toegewezen aan die bron en op basis daarvan dus ook geen vergunning kan worden geweigerd, dan oordeelt de Raad van State op basis daarvan onomwonden dat die 25 kilometer begrenzing juridisch in de haak is. Gevolg: het type stikstof dat we vroeger luchtvervuiling noemde, waarvan we in Nederland al een halve eeuw te veel hebben (die van Tata Steel, die van Schiphol) is plots op papier voor een belangrijk deel weggevaagd. Best handig als je belangrijkste luchthaven een natuurvergunning nodig heeft.
Maar als precies dezelfde wetenschapper concludeert dat op basis van diezelfde onzekerheid bij kleine deposities óók geen vergunning kan worden geweigerd, schudt de goegemeente in wetenschap, media, planbureau’s misprijzend zijn hoofd en verzet de ambtenarij zich hevig. Want die kleine deposities, dat is het type stikstof dat we vroeger ‘mest’ noemden. Waarvan we overigens in Nederland ook al een halve eeuw te veel hebben.
Het zou betekenen dat we moeten accepteren dat het onnodig was dat de groep boeren die we PAS-melders noemen, buiten hun eigen schuld, al zes jaar zonder vergunning in onzekerheid verkeren. Dat die lage hoeveelheden stikstofneerslag niet met zekerheid konden worden vastgelegd. Ellende voortkomend uit een papieren werkelijkheid. Klinkt bekend?
Niet iedereen blijkt gelijk voor de wetenschap. En in dit bestuurlijke drijfzand krijg je vreemde sprongen die op het eerste gezicht moeilijk te verklaren zijn. Misschien de slechtst begrepen politieke zet van de afgelopen jaren was die van BBB om het stikstoffonds af te willen schaffen. De onderhandelaars knipperden met hun ogen. Een pot met 24 miljard euro, bedoeld voor ‘de transitie’ van de veehouderij. En dat gooi je zo weg?
Toch was het gezien het drijfzand en de papieren werkelijkheid begrijpelijk. Want wat bij klimaat door de beschikbaarheid van een boel innovatieve verduurzamingstechnologie best aardig werkt – geld omzetten in uitstootreductie – lukt bij stikstof nauwelijks. Het enige wat van de grond kwam was een agrarisch harakiri-fonds, of door BBB ‘boerenoprotfonds’ genoemd.
Een kernonderdeel: boerenbedrijven uitkopen. En heus, dat doen we al jaren. Het zijn op papier vrijwillige programma’s. En toch kreeg het uitkopen hier een uiterst wrang karakter. Want waren veehouderijen daadwerkelijk vrij om te kiezen? Ze zaten muurvast door wanbeleid. Duizenden veehouders zaten buiten hun schuld zonder vergunning, ondanks dat ze te goeder trouw hadden gehandeld, keurig hun formuliertjes invulden en door elke hoepel waren gesprongen. En waar Schiphol een natuurvergunning kon krijgen vanwege welwillendheid op de ministeries was er niemand die de PAS-melders kon helpen. Activistische stichtingen, met name MOB, staan nu klaar om deze gedupeerden met onophoudend procedeergeweld in moordend tempo over het randje te duwen.
En de enige uitweg die we deze mensen boden, de enige reddingsboei die hen werd toegeworpen was geen oplossing maar een exitprogramma; de stekker uit een bedrijf dat soms al generaties op die grond boert.Het is bovendien een druppel op de gloeiende plaat. Met de huidige stikstofregels kun je nooit genoeg uitkopen. Niet vrijwillig, ook niet gedwongen. Ook als alle dieren uit de stal zouden zijn en we het door Wennink gedroomde schone ASML-datacentrum-fintech wandeleiland zijn geworden, ligt vrijwel het hele land nog steeds binnen 25 kilometer bereik van een overbelast natuurgebied, met bijbehorende beperkingen voor vergunningverlening. Er is met dit huidige beleid gewoon geen weg uit het stikstofslot, hoeveel boeren je ook uitkoopt. Ja, ik begrijp dat BBB dat fonds als een trap na zag.
‘Aan de slag’ heet het regeerakkoord kennelijk. De voortekenen voor het stikstofbeleid zijn niet veelbelovend: D66 en CDA houden vast aan wettelijke doelstellingen, boeren uitkopen en op korte termijn een ‘forse en zekere beperking van stikstof’. Maar prioriteit zou moeten zijn: rechtsherstel. Een ruim mea culpa. Je kunt geen transitie realiseren met zoveel onrecht. De prioriteit moet zijn: werkbaar, begrijpelijk, realistisch beleid, zoals we dat vroeger nog konden toen we voortvarend luchtvervuiling en mestoverschot terugdrongen. Beleid dat rechtszekerheid biedt. Beleid gestoeld op regels in plaats van wiebelwetenschap. En als boeren niet meer bungelen, maar vaste grond onder de voeten vinden, dán kun je hen misschien eens vragen of ze door willen of willen stoppen. En pas dan kunnen zij daar vrijwillig en weloverwogen antwoord op geven.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC