Wereldorde De Canadese premier Mark Carney had gelijk toen hij in Davos verkondigde dat de oude wereld niet meer bestaat, schrijft Frans Timmermans. Europese landen die soeverein willen blijven, zullen moeten samenwerken.
Een kerkje in de Groenlandse stad Nuuk.
De Canadese premier Mark Carney koos ervoor in Davos luid en duidelijk te zeggen dat de keizer geen kleren aanheeft. De andere Mark, de secretaris-generaal van de NAVO, koos ervoor de keizer te bewieroken om zijn prachtige kleren in de hoop hem daarmee gunstig te stemmen. De ‘Hollandse’ directheid van de Canadees contrasteert ironisch genoeg met de Byzantijnse bewieroking van de Nederlander, maar beide mannen probeerden het beste te maken van een vrij hopeloze situatie.
Frans Timmermans is oud-Eurocommissaris en was fractievoorzitter van GroenLinks-PvdA.
Het zal waarschijnlijk nooit helemaal duidelijk worden wat de doorslag gaf bij de draai die Trump maakte rond Groenland. De tegenstand van invloedrijke Republikeinen en leidende zakenlieden thuis; de tik die op de beurs werd uitgedeeld; de peilingen die erop wijzen dat bijna zeven van de tien Amerikanen ertegen zijn of de Europeanen die eindelijk iets van een ruggengraat lieten zien? Misschien wel een combinatie van al deze factoren. Je kan zelfs niet helemaal uitsluiten dat Trump nooit echt van plan is geweest Groenland in te nemen.
De verdienste van Rutte is niet dat hij Trump op andere gedachten bracht, zijn verdienste is dat hij Trump tijdig een relatief elegante uitweg bood voordat er ongelukken zijn gebeurd. Voor alle duidelijkheid: een grote en belangrijke verdienste. Maar geen houdbare strategie, want het is een benadering die lijkt te miskennen dat onze wereld een abrupte en fundamentele geopolitieke verandering heeft ondergaan.
Rutte probeert de NAVO te redden door net te doen alsof er niks aan de hand is, zolang de Europeanen maar meer betalen, Carney maakt duidelijk dat de wereld en dus ook de NAVO voorgoed zijn veranderd en dat we daarvan dringend de gevolgen onder ogen moeten zien.
De kern van Carneys betoog is dat in een wereld(wan)orde die gedomineerd wordt door slechts een paar landen die in staat zijn hegemonie af te dwingen, kleinere landen met gelijkgestemde belangen zichzelf alleen kunnen behoeden voor totale onderwerping door intensieve samenwerking en (soms) integratie. Carney zei terecht dat nostalgie geen strategie is, en dat geldt evenzeer voor wensdenken.
Toen ik als jonge diplomaat in Moskou de tekenen van desintegratie van de Sovjet-Unie in kaart bracht, werd mij vriendelijk geadviseerd daarmee op te houden. Desintegratie was ongewenst, onmogelijk en dus ondenkbaar. Daarover speculeren zou mijn carrière ernstig schade toebrengen.
Carney maakt het ondenkbare bespreekbaar en dat is de enige manier om in kaart te brengen wat op ons afkomt. Carney laat zien dat nationale zelfbeschikking alleen mogelijk is als pro-democratische landen de krachten bundelen.
De tijdsbreuk is definitief, de richting die we opgaan onvoorspelbaar, de prijs voor het verdedigen en veiligstellen van onze waarden en onze economische en politieke belangen zal beduidend hoger zijn dan waar we in de wereldorde van de afgelopen tachtig jaar op rekenden.
Onze enige echte zwakte is onze verdeeldheid, zowel die binnen samenlevingen als tussen Europese landen. Die verdeeldheid vergroot de kans op uitholling van onze soevereiniteit door de VS of China.
Verdergaande Europese integratie, zowel op basis van bestaande structuren als in nieuwe samenwerkingsverbanden, die zelfs buiten de grenzen van het geografische Europa kunnen treden, is de beste, zo niet de enige manier om onze lotsbestemming in eigen hand te houden. Nationale soevereiniteit kan alleen bestaan bij de gratie van bovennationale integratie. Het is goed dat ook eens van een ander te horen, in dit geval een Canadees.
Terugblikken, extra analyses en leestips bij de laatste uitzending van de podcast Wereldzaken.
Source: NRC