is natuurkundige, oud-politicus en columnist van de Volkskrant.
In de zomer van 2021, ik werkte in die tijd in de Europese Commissie aan de Green Deal, meldden twee bezorgde ambtenaren zich aan mijn bureau met een omineuze mededeling: ‘Gazprom vult zijn Europese gasopslaglocaties niet.’
Verspreid over Europa zijn tientallen grote ondergrondse gasopslagen aangelegd, lege oude gasvelden die in de zomer worden gevuld om tijdens koude winterdagen voldoende gas beschikbaar te hebben. In 2021 was een fors deel van die gasopslagen in handen van het Russische staatsbedrijf Gazprom. Het treurig resultaat van twintig jaar Europees slaapwandelen richting overafhankelijkheid van één land voor zijn allerbelangrijkste grondstof: aardgas.
Niet dat we niet eerder waren gewaarschuwd, zoals toen Poetin huishield in Tsjetsjenië en later rommelde in Georgië. Of toen hij in 2014 de Krim annexeerde en stookte in oostelijk Oekraïne. Maar nog altijd was Europa niet wakker. Pijplijnverbindingen met Rusland werden gewoon verder uitgebreid, totdat we voor bijna de helft van ons aardgas afhankelijk waren geworden van een agressieve autocraat.
Met de hand aan de gaskraan had Poetin Europa bij de keel. Eén zomer de gasopslagen leeg laten zou hem in staat stellen om Europa volledig af te persen als onze bevolking in een koude winter zonder gas dreigde te zitten.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Het onheilspellende bericht over de lege gasopslagen van Gazprom was dus alle reden om in actie te komen. Met een klein groepje experts en ambtenaren gingen we aan de slag met alle maatregelen die nodig waren om zo snel als mogelijk van het Russische gas af te komen. Project40 doopten we het, een verwijzing naar het percentage van ons gas dat uit Rusland kwam.
Er werd bepaald hoeveel extra zelf opgewekte duurzame energie de EU versneld kon realiseren, hoeveel besparing er op korte termijn mogelijk was en hoeveel alternatieve gasleveranciers we tot onze beschikking hadden. Dit alles in grote stilte, want in de meeste hoofdsteden waren politici als de dood voor plannen die het toch al dure gas nóg prijziger zouden maken door een groot deel van het aanbod in de ban te doen.
Totdat de inval van Rusland in Oekraïne Europa wakker schudde. Project40 werd op slag de Europese doelstelling en omgedoopt tot RePowerEU. Burgers douchten korter, vergunningen voor nieuwe windparken werden als de wiedeweerga verleend en binnen een jaar had Europa 100 miljard kubieke meter Russisch aardgas vervangen door alternatieven. Inmiddels zijn we zover dat we ook het laatste drupje Russisch gas vaarwel kunnen zeggen.
Maar daarmee zijn we er nog lang niet. Een deel van het Russische probleem is weliswaar opgelost met duurzame bronnen en energiebesparing, maar voor de rest is Poetin gewoon ingeruild voor Donald Trump. Na de eerste schok heeft Europa zich op het andere oor opnieuw in slaap gesust en een kwart van ons gas, 80 (!) miljard kubieke meter, komt nu uit de Verenigde Staten. Je moet de laatste maanden onder een steen geleefd hebben om te denken dat die afhankelijkheid minder problematisch is dan die van Rusland.
Het is dus hoog tijd voor ‘Project25’. Europa kan zich een tweede keer oprichten en, net als bij Rusland, spoedig afscheid nemen van Amerikaanse energie-chantage. In de komende twee jaar kan de EU er genoeg wind en zon bij zetten om een derde van de Amerikaanse gastoevoer te vervangen en met extra energiebesparing komen we tot de helft.
We kunnen daarnaast de gloednieuwe handelsverdragen met Brazilië en India, waar spectaculaire ontwikkelingen gaande zijn, benutten om aardgas deels te vervangen door schoon waterstof. En ja, we moeten ook gascontracten met andere landen, bijvoorbeeld in Afrika, durven afsluiten. Zonder realpolitik wordt geen enkel probleem opgelost. Europa is te dichtbevolkt en te rijk om geheel in haar eigen energiebehoefte te voorzien, maar zolang we onze aanvoer spreiden over vele leveranciers, hoeft dat geen probleem te zijn.
De nieuwe wereldorde dwingt Europa zelf een geopolitieke supermacht te worden. Daar hoort, naast een volwaardig leger en eigen digitale infrastructuur, een energievoorziening bij die zich niet laat gijzelen. Dat zal zeker niet pijnloos zijn, want het Amerikaanse gas was goedkoop. Maar met RePowerEU is aangetoond dat Europa dat aankan, bijvoorbeeld door voor lage inkomens de rekening te compenseren.
Voor ieder ander geldt: denk bij het omlaag zetten van de thermostaat even aan de honderdduizenden in Oekraïne die in de barre vrieskou zonder verwarming zitten. Vrijheid heeft een prijs. Zij betalen een veel hogere dan wij.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant