Tommy Wieringa is schrijver en columnist voor de Volkskrant.
Van alle Russische desinformatie die als giftige regen op ons neerdaalt, is de hardnekkigste fictie wel dat Vladimir Poetin door Navo-expansie tot de oorlog in Oekraïne is geprovoceerd. Aan Rusland zou in 1990 zijn beloofd dat de Navo nooit zou uitbreiden naar het oosten: de ‘Not One Inch Eastward’-mythe. Lezers van deze column sturen daar brieven over en publieke figuren als Ewald Engelen en Willem Schinkel herhalen haar in hun omfloerste verdediging van de Russische agressie.
Waar gaat het om?
Het is begin 1990, kort na de val van de Muur. De Duitse hereniging staat op het programma, er is koortsachtig overleg tussen de Duitslanden, Engeland, Frankrijk, Amerika en de Sovjet-Unie. Hoofdrolspelers zijn George Bush de Oudere, Helmut Kohl en Michail Gorbatsjov. Tijdens de onderhandelingen komt het Russische bezwaar tegen oostwaartse Navo-uitbreiding ter sprake tussen de Sovjet-leiders en de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken James Baker en zijn Duitse ambtsgenoot Hans-Dietrich Genscher.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Volgens historicus M.E. Sarotte, die voor haar boek Not One Inch de archieven van deze diplomatieke rijstebrijberg tot in detail uitploos, is de kern van de zaak dat deze discussie ‘speculatief en zeer voorwaardelijk was’. Baker wordt meteen door Bush te verstaan gegeven dat hij geen enkele beperking van de Navo-toekomst tolereert. Sarotte: ‘Baker gehoorzaamde en schreef die maand in een vertrouwelijk bericht aan zijn Duitse collega’s dat discussies over de reikwijdte van de bevoegdheden van de Návo ‘in de toekomst moeten worden vermeden’.’
Het uiteindelijke verdrag bepaalt dat er op het grondgebied van de DDR geen kernwapens mogen worden geplaatst of buitenlandse troepen mogen worden gestationeerd. Met andere woorden: geen Navo-uitbreiding in een land dat door het verdrag al vlug niet meer zal bestaan. Over andere uitbreiding naar het oosten geen woord.
Ook oud-secretaris-generaal van de Navo Jaap de Hoop Scheffer, die ik hierover sprak, krijgt de ‘Not One Inch’-mythe soms van zijn studenten te horen. ‘Het verhaal klopt van geen kant’, zegt hij. ‘In mijn actieve Navo-tijd heb ik er weleens navraag naar gedaan maar zo’n afspraak is nooit gemaakt. Misschien dat er door Genscher of Baker over is gesproken, maar het is nooit in enig document terechtgekomen. Het is volstrekte onzin.’
De werkelijkheid is dat de Navo sinds het einde van de Koude Oorlog steeds minder militair belang had. Rozig van het vredesdividend werden de strijdkrachten steeds verder ingekrompen. Veel Europese bondgenoten waren bovendien niet happig op toetreding van Georgië en Oekraïne, en Finland en Zweden taalden er zelfs niet naar om lid te worden.
Met zijn onophoudelijke agressie heeft Poetin kortom zijn eigen Navo-expansie veroorzaakt. Met Finland heeft hij zelfs 1.350 kilometer Navo-grens cadeau gekregen. Lidmaatschap is nog altijd de beste veiligheidsgarantie, zelfs nu het bondgenootschap wankelt door het verraad van de Verenigde Staten.
Als dit de feiten zijn, waarom is de mythe dan zo krachtig? De beste desinformatie bevat altijd een beetje waarheid. Daaromheen breng je een coating van leugens en misinformatie aan, die je net zo lang polijst tot hij glanst als waarheid.
‘Not One Inch’ is niets anders dan de Russische variant van de Duitse Dolkstootlegende. Een moedwillige falsificatie van het verleden, die gevoelens van ressentiment en revanchisme voedt en oorlogsgeweld in het heden rechtvaardigt.
Dus.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns