Tentoonstelling De expositie ‘Getekend, de natuur’ in het Utrechtse Centraal Museum laat zonder moralistisch te zijn, zien hoe zuinig we moeten zijn op de natuur.
Charley Toorop: 'Gezicht op Utrecht met bloeiende appelboom', 1917.
Centraal Museum Utrecht, te zien t/m 29/3. Info: centraalmuseum.nl
Een volwassen man die innig knuffelt met een grote vis: op het eerste gezicht ziet het er haast ontroerend uit. Maar schijn bedriegt. Deze nog levende vis, boven water, wordt letterlijk doodgeknuffeld. Het is één van de hedendaagse video-installaties op de tentoonstelling Getekend, de natuur in het Utrechtse Centraal Museum. Met de film, O Peixe (‘De vis’), verbeeldt maker Jonathas de Andrade een fictief ritueel van een Braziliaans vissersdorp langs de Amazone. De vissers leven daar in harmonie met hun omgeving – ze doden uitsluitend om te eten, en doen dat door een liefdevolle maar voor de vis fatale omhelzing.
Hoe anders is dat een paar zalen verderop: óók een recent videowerk, Broken Spectre van de Amerikaanse kunstenaar Richard Mosse, ook over het Amazoneregenwoud, maar lang zo lieflijk niet. Hier worden hallucinante close-ups van fluorescerende korstmossen in hoog tempo opgevolgd door beelden van brandende bossen en deprimerende zwart-witvergezichten met duizenden koeien in een kaalgekapt bos, begeleid door een soundtrack van claustrofobisch technogedreun.
Twee visies op de relatie tussen mens en natuur die haast niet meer uiteen kunnen liggen. Ecologische intimiteit tegenover economische kilte. Het laat de veelzijdigheid zien van de expositie, waarin juist die complexe verstandhouding met onze natuurlijke omgeving centraal staat.
Leo (Leendert) Gestel: Buiig weer (landschap bij Montfoort), 1909.
Getekend, de natuur begint dicht bij huis: in de eerste zalen zijn hoogtepunten te zien uit de collectie Munnicks van Cleeff, met landschapstekeningen van de regio Utrecht uit de zeventiende en achttiende eeuw. Daarmee voelt het aanvankelijk tam en triviaal aan – leuk, dat interieur van de Domkerk, getekend door Pieter Saenredam, maar wel wat vergezocht binnen een tentoonstelling over de natuur. Maar met elke zaal neemt de urgentie toe en wordt de blik steeds weidser: er wordt uitgezoomd naar Nederland en de rest van de wereld.
Hendrikus van de Sande Bakhuyzen: Zelfportret schilderend in een weidelandschap met vee, 1850.
Zo dwaal je uiteindelijk door een eclectisch geheel van oude en nieuwe kunst, van man versus wolf op zestiende-eeuwse schilderijen tot en met twintigste-eeuwse reclameposters voor de ANWB en voor ‘oerkunstmest’ chilisalpeter. Ook de technieken zijn divers: houtskooltekeningen, oud behangpapier, video’s en Delfts blauwe tegeltjes. Grassen die zijn vereeuwigd met ‘zonlichtdruk’ cyanotypie hangen op een steenworp afstand van zijden jurken vol botanische patronen. Grote namen als Mondriaan (met een ingetogen berkenbosschilderij) zijn geplaatst naast onbekende of allang vergeten kunstenaars.
Die veelheid zou kunnen overweldigen, alsof lukraak van alles tevoorschijn is gehaald, maar gegroepeerd rond subthema’s als ‘dood’ en ‘ordening’ versterken de museumstukken elkaar. Ze laten zien dat de relatie tussen mens en natuur altijd al gecompliceerd was, zij het op een veel kleinere schaal dan in Broken Spectre. Naar sommige werken blijf je maar kijken – bijvoorbeeld het imposante doek El ruido del hombre (‘Het lawaai van de mens’) waarop de Colombiaanse Nohemí Pérez kleurrijke dode dieren heeft geborduurd te midden van een zwart woud: een oproep om het verdwenen leven te herstellen. Zo toont de expositie, zonder moralistisch te zijn, hoe zuinig we moeten zijn op de natuur. Of zoals die ene begin-twintigste-eeuwse ANWB-poster het verwoordt: „Laat niet als dank voor ’t aangenaam verpoozen den eigenaar van ’t bosch de schillen en de doozen.”
Nicolaas Wicart: ’t Dorp Leersum (verso), 18de eeuw.
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden
Source: NRC