Luchtvaart Schiphol mag van het demissionaire kabinet nog minstens twee jaar zonder geldige natuurvergunning opereren. Weer wegen de economische belangen zwaarder dan natuurherstel en wetgeving.
Schiphol is al jarenlang een bron van geluidsoverlast voor omwonenden. Het kabinet neemt vooralsnog geen adequate matregelen.
Het demissionaire kabinet heeft met enkele kunstgrepen besloten een rechterlijke uitspraak over de illegale stikstofuitstoot van Schiphol te negeren. Zo proberen de verantwoordelijke bewindspersonen van BBB net voordat zij aftreden een mogelijke krimp van de luchthaven te voorkomen.
Schiphol opereert al jaren zonder geldige natuurvergunning én overtreedt sinds 2010 het Luchthavenverkeersbesluit. Dat regelt onder meer de geluidbelasting en de milieueffecten van de luchthaven. Tegen beide overtredingen wordt al jaren niet opgetreden.
Milieuorganisaties en omwonenden vochten deze situatie de afgelopen jaren met succes aan bij de rechter. In maart 2024 oordeelde die dat omwonenden geen enkele rechtsbescherming hebben tegen de overlast van Schiphol. De rechter droeg de overheid op binnen een jaar regels te maken waar burgers zich op kunnen beroepen, en die ook te handhaven.
De stikstofuitstoot van de luchthaven is eveneens al jaren illegaal. Na jaren waarin de luchthaven zonder vergunning opereerde, verstrekte het ministerie in 2023 een vergunning. Maar die werd in juni 2025 vernietigd door de rechter omdat de stikstofuitstoot van de luchthaven niet goed was gecompenseerd.
Opeenvolgende ministers hebben geprobeerd de situatie rond Schiphol te legaliseren. Maar dat is lastig: geluidshinder tot aanvaardbare proporties terugdringen is bijna onmogelijk zonder beperking van het aantal vluchten. En omdat in Nederland al te veel stikstof wordt uitgestoten is er geen ruimte om de uitstoot door de luchtvaartsector te legaliseren.
Dit kabinet van VVD en BBB heeft nu simpelweg besloten de rechterlijke uitspraak en adviezen van ambtenaren daarover te negeren. Daarmee treedt het in een traditie van opeenvolgende kabinetten die de belangen van Schiphol zwaarder lieten wegen dan die van omwonenden, natuur en milieu.
Het ministerie van Landbouw maakte in 2021 al een stappenplan om tijd te rekken zodat Schiphol ondanks de te hoge stikstofuitstoot niet hoefde te krimpen. Gedogen en een juridisch wankele vergunning verlenen zijn onderdeel van dat stappenplan.
Vlak voor het kerstreces meldde de verantwoordelijke staatssecretaris, Jean Rummenie (Natuur, BBB), de Tweede Kamer dat hij de illegale stikstofuitstoot van Schiphol nog eens twee jaar wil gedogen. Het economische belang van de luchthaven is volgens hem „dermate groot” dat andere belangen moeten wijken. Rummenie, die waarschijnlijk binnenkort aftreedt, „verwacht” binnen twee jaar een besluit te nemen dat wel aan de rechterlijke uitspraak over stikstof voldoet.
Twee weken geleden publiceerde het kabinet na zestien jaar een nieuw Luchthavenverkeersbesluit. Ook daarin negeert verantwoordelijk minister Robert Tieman (Infrastructuur & Waterstaat, BBB) bewust diezelfde stikstofuitspraak. „De overweging van de rechtbank […] is nog niet meegenomen”, staat in de bijbehorende milieueffectrapportage (MER). „Wanneer meer duidelijkheid bestaat” over de wijze waarop het ministerie aan de rechterlijke eis kan voldoen, „zal dit worden verwerkt in een aanvulling.”
De MER is een verplichte studie naar de milieueffecten van nieuwe besluiten over de luchthaven. De onafhankelijke Commissie voor de milieueffectrapportage moet zo’n onderzoek beoordelen. Haar oordeel is nog niet naar de Kamer gestuurd.
Met het negeren van de rechterlijke uitspraak gaat de minister ook in tegen adviezen van zijn eigen ambtenaren. Zij benadrukten meermaals dat de minister de uitspraak van de rechter moet opvolgen, blijkt uit beslisnota’s.
Opvallend is dat de twee bewindspersonen van de BBB hiermee een oplossing van de stikstofcrisis bemoeilijken. Door de stikstofuitstoot van Schiphol toe te staan, is er minder ruimte voor andere activiteiten die ook stikstof uitstoten, zoals landbouw of industrie. Het demissionaire kabinet wilde dit nog voor het einde van de formatie geregeld hebben, blijkt uit een beslisnota.
Schiphol kocht tussen 2022 en 2023 in het geheim stikstofruimte van boerenbedrijven om daarmee zijn eigen uitstoot te compenseren. Toenmalig minister Christianne van der Wal (Natuur en Stikstof, VVD) gaf Schiphol een natuurvergunning, terwijl op voorhand duidelijk was dat die hoogstwaarschijnlijk zou sneuvelen bij de rechter, onthulde NRC.
Dat gebeurde inderdaad: de minister had eerst moeten bekijken of de aangekochte stikstofruimte van boerenbedrijven nodig is om aangetaste natuur te herstellen, vóórdat die ruimte kon worden gebruikt voor ‘nieuwe’ activiteiten, zoals die voor Schiphol, oordeelde de rechter. De staat heeft hoger beroep aangetekend.
Rummenie schreef afgelopen juni in een Kamerbrief over deze uitspraak dat de rechtbank die fout „verklaarbaar” vond. In antwoord op vragen uit de Eerste Kamer moest de staatssecretaris na lang aandringen toegeven dat de rechtbank dit nooit had gezegd.
In het Noord-Hollandse dorp Akersloot is sprake van aanzienlijke geluidsoverlast door laagvliegend Schiphol-verkeer
Minister Tieman en zijn staatssecretaris Rummenie beargumenteren nu dat de uitspraak van de rechter „niet voorzienbaar” was en dat het daarom geoorloofd is de illegale situatie de komende twee jaar te gedogen. Maar in februari 2024 oordeelde de Raad van State in twee vergelijkbare zaken over Limburgse veehouders al dat de redenering waarmee de overheid Schiphol meer stikstofruimte toekende, onhoudbaar is.
Gedogen is bovendien slechts in uitzonderingsgevallen toegestaan, en dan zo kort en beperkt mogelijk. Twee jaar lang gedogen, zoals staatssecretaris Rummenie nu besluit, is volgens hoogleraar bestuursrecht Herman Bröring „problematisch”, omdat de stikstofregels voortkomen uit Europees recht dat „heel dwingend” is en „zeer geringe ruimte” voor gedogen biedt.
Dit was al bekend op het ministerie: in 2021 schreven ambtenaren dat er „zeer weinig ruimte” is om te gedogen. Dat mag volgens hun analyse alleen als er „absolute onmogelijkheid” is om de regels te handhaven of als dit „buitengewoon disproportioneel” zou zijn. De redenatie dat gedogen is toegestaan vanwege het economische belang van de luchthaven, is volgens deze ambtenaren wankel.
Het demissionaire kabinet geeft Schiphol nu zelfs ruimte om méér stikstof uit te stoten. Het kabinet wil de luchthaven laten groeien van het huidige maximum van 478.000 naar jaarlijks 500.000 vluchten door inzet van nieuwe, minder lawaaiige vliegtuigen. Maar die stoten meer stikstof uit dan de oudere types. Schiphol krijgt nu ruimte over te stappen op deze nieuwere toestellen, en tot 6 procent extra stikstof uit te stoten.
Reageren? onderzoek@nrc.nl
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC