In Amsterdam bouwt een Brits bedrijf dit jaar een van de grootste datacenters van Europa, terwijl gemeente, provincie en Tweede Kamer geen nieuwe ‘hyperscales’ meer willen. Hoe heeft dit kunnen gebeuren?
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën en landbouw.
ChristenUnie-Kamerlid Pieter Grinwis staat dinsdag verbolgen achter het katheder in de Tweede Kamer. Hij wil tekst en uitleg van demissionair minister Mona Keijzer van Ruimtelijke Ordening over de komst van een gigantisch nieuw datacenter in Amsterdam. De rijksoverheid heeft in 2022 immers besloten dat zulke grootschalige centra niet langer welkom zijn in Nederland. Ze vreten te veel stroom, water en ruimte in verhouding tot het bescheiden aantal banen dat ze opleveren.
Keijzer heeft een simpel antwoord: de bouwvergunning voor dit datacenter werd al in 2020 verstrekt, dus ruim voordat een vorig kabinet het landelijke hyperscalebeleid formuleerde. De vereiste omgevingsvergunning is weliswaar pas in 2025 afgegeven, maar die kan alleen geweigerd worden als de projectontwikkelaar milieuregels overtreedt. En dat is in dit geval niet aan de orde.
Grinwis roept Keijzer ter verantwoording vanwege de commotie in de Amsterdamse gemeenteraad. Ook die protesteerde begin deze week tegen het nieuwe datacenter. In december had het gemeentebestuur de raadsleden namelijk nog medegedeeld dat het stroomnet in Amsterdam zo vol zit dat de bouw van dertigduizend woningen en vijftig onderwijslocaties in gevaar komt. Het gewraakte hyperscalecenter heeft jaren geleden al een stroomaansluiting van 78 megawatt geregeld bij netbeheerder Liander, en kan dus gewoon doorgaan.
Amsterdamse gemeenteraadsleden voelen zich ook belazerd vanwege het nieuws dat het reusachtige datacenter (drie torens van 85 meter hoog, 100 duizend m2 vloeroppervlak) volledig verhuurd is aan de Amerikaanse techgigant Microsoft. De gemeenteraad was voorgespiegeld dat ook lokale bedrijven er dataruimte konden huren. De digitale economie in de hoofdstad zou er dus van profiteren. In plaats daarvan zal Microsoft het waarschijnlijk vooral gebruiken om zijn AI-taalmodellen mee te trainen. AI (kunstmatige intelligentie) is sinds de introductie van chatbot ChatGPT in 2022 namelijk de grote aanjager van de vraag naar datacapaciteit.
Het ontwikkelen van AI vergt veel meer rekenkracht en energie dan de dataopslag- en verwerking waarvoor datacenters tot nu toe worden gebruikt. De grote Amerikaanse techbedrijven (Meta, Amazon, Google en Microsoft) hebben daarom steeds meer en steeds grotere datacenters nodig. Microsoft investeerde vorig jaar 67 miljard euro in de bouw van nieuwe datacenters over de hele wereld.
Volgens zakenbank Goldman Sachs wordt de recente groei van het aantal datacenters grotendeels gedreven door de AI-revolutie. Dat ondergraaft het argument dat Nederlandse consumenten en bedrijven die datacenters nodig hebben voor hun internetverkeer. Want van het ontwikkelen van AI-applicaties door Microsoft en Google profiteren toch vooral Microsoft en Google.
Amsterdam en de aanpalende Haarlemmermeer zijn een van de belangrijkste dataknooppunten in Europa. Daarom willen de Amerikaanse techbedrijven juist daar graag uitbreiden. Maar de Nederlandse overheid ziet dat niet (meer) zitten, omdat het Nederlandse elektriciteitsnet uit zijn voegen barst en het ruimtebeslag van datacenters enorm is.
Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) meldde onlangs dat datacenters in 2024 4,6 procent van alle Nederlandse stroom verbruikten, tegen 3,3 procent in 2021. Dit is evenveel als het stroomverbruik van bijna 2 miljoen huishoudens.
Toenmalig minister Hugo de Jonge kondigde in 2022 een bijna-landelijke stop aan op de bouw van nieuwe hyperscalecenters. Hij definieerde dat als een datacenter met een bouwoppervlakte van meer dan 10 hectare en een stroomaansluiting van minstens 70 megawatt. Nieuwe hyperscales mogen sindsdien alleen nog gebouwd worden in de Wieringermeer (gemeente Hollands Kroon) en het Eemshaven-gebied (Noord-Groningen).
Maar ook Hollands Kroon wil ze inmiddels eigenlijk niet meer hebben, en de Provinciale Staten van Groningen keerden zich in 2024 tegen de bouw van nieuwe hyperscales in het hoge noorden. In het coalitieakkoord van het Groningse provinciebestuur staat ook dat er geen grote nieuwe datacenters meer bij mogen komen.
Desondanks zullen er de komende jaren nog tientallen verrijzen, ook in Amsterdam en de Haarlemmermeer. Toen De Jonge in 2022 zijn hyperscaleban instelde, waren er al 20 tot 25 vergunningaanvragen ingediend. Het Pure DC-datacenter in Westpoort was er daar één van. Een groot deel van die vergunningprocedures was al te ver gevorderd om de bouw nog te kunnen verhinderen.
Zo zitten er in Amsterdam nog vijf grote datacenters in de pijplijn, waarvan één hyperscale. In totaal gaat het om circa 280 megawatt extra vermogen. In de gemeente Haarlemmermeer staan er nog minstens tien op stapel. Hiervan is minstens 216 megawatt vermogen al vergund, en zit ongeveer 310 megawatt nog in procedure. Zeker twee (AMS10 en AMS13) zijn er al in aanbouw. Over deze datacenters in Schiphol-Rijk was vorige maand veel te doen, omdat ze twee keer zo hoog worden (22 meter) als het lokale bestemmingsplan toestaat.
Boze omwonenden deden hun beklag in de gemeenteraad, omdat ze daarover vooraf niet geïnformeerd waren. De Amerikaanse eigenaar EdgeConnex is bovendien met de bouw gestart terwijl de vergunningen nog niet rond zijn. De provincie gedoogt dit, omdat EdgeConnex claimt dat het in financiële problemen komt als het nog langer moet wachten.
In de Wieringermeer wil Microsoft de komende jaren zes nieuwe datacenters bouwen (naast de tien die er al staan). Die passen in het bestemmingsplan en in het hyperscalebeleid, dus die zullen waarschijnlijk ook het vergunningstraject overleven. In Lelystad komt een hyperscale waarvan de vergunningsaanvraag dateert van voor de richtlijn uit 2022. Google heeft net een nieuw datacenter in Winschoten geopend en wil er nog een bouwen in de Oostpolder bij de Eemshaven.
In weerwil van het eigen coalitieakkoord én de duidelijke tegenstand van de Provinciale Staten wil het Groningse provinciebestuur Google op voorhand niet dwarsbomen. De ontwikkeling van het bedrijventerrein Oostpolder zou economisch niet haalbaar zijn zonder de komst van een paar hyperscales.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant