is televisierecensent voor de Volkskrant.
Het is lastig te accepteren dat je aan de verkeerde kant van de geschiedenis hebt gestaan. Maar wie zich verdiept in de koloniale oorlog die Nederland tussen 1945 en 1949 in Indonesië voerde, kan er moeilijk omheen: mishandelingen, martelingen, massa-executies, met medeweten van de Nederlandse politiek.
Toch heeft de Nederlandse regering pas in 2022 officiële excuses aangeboden aan Indonesië. En dat terwijl veteraan Joop Hueting al in 1969 in het veelbekeken televisieprogramma Achter het nieuws onthulde wat voor oorlogsmisdaden ‘onze jongens’ – hijzelf ook – hadden begaan. Honderden mensen schreven Hueting daarna een brief. Sommigen bevestigden zijn verhaal, anderen noemden hem een verrader, enkelen bedreigden hem met de dood.
Die brieven staan centraal in de driedelige documentaireserie Brieven aan Hueting (BNNVara). Die is elke woensdagavond te zien op NPO 2, maar ook in zijn geheel te bekijken op NPO Start. Hoewel dat geen gezellige televisieavond oplevert, raad ik het wel aan. Achter elkaar gezien komt de serie – die zich eerst richt op het Nederlandse handelen, daarna op de Indonesische pijn, en tenslotte op de vraag ‘wat nu?’ – nog harder binnen.
De presentatie is in handen van journalist en historicus Erik Dijkstra. In zijn voice-overs spreekt hij de in 2018 overleden Hueting toe, die hij steevast ‘Joop’ noemt. Dat kan potsierlijk worden, maar daarvoor is Dijkstra’s betrokkenheid te groot. Je gelooft hem wanneer hij Hueting vertelt dat hij zich schaamt voor zijn gebrekkige kennis over de oorlogsmisdaden in Nederlands-Indië.
Samen met familieleden van veteranen leest Dijkstra de brieven die hun vaders en echtgenoten aan Hueting schreven. ‘Tot mijn schande en schaamte moet ik bekennen dat ik er deel aan heb gehad’, leest een zoon voor. ‘Er is maar een klein beetje nodig om het dunne laagje beschaving te doen verdwijnen. Het beest dat dan tevoorschijn komt, is het gruwelijkste dat u zich bedenken kunt.’ Heftig, zegt de zoon achteraf.
Zo is Brieven aan Hueting niet alleen een indringende herinnering aan ons koloniale verleden, maar legt het ook bloot hoe pijnlijk het is om daarmee om te gaan. Zelfs Maarten Hidskes, die een boek schreef over het geweld van zijn vader op het eiland Sulawesi, krijgt het woord oorlogsmisdadiger nauwelijks over zijn lippen. ‘Mijn vader had geen wreed karakter’, verklaart hij zijn worsteling.
Dat de Nederlandse politiek deze zwarte bladzijden lange tijd heeft weggemoffeld met termen als ‘excessen’, maakt dat nog lastiger. Veteranen hielden traumatische ervaringen voor zichzelf, nabestaanden van slachtoffers bleven wachten op gerechtigheid. Nog steeds worden veel verzoeken om schadevergoedingen afgewezen.
Aan het einde van Brieven aan Hueting roept Dijkstra de Nederlandse regering daarom op om écht verantwoordelijkheid te nemen voor het koloniale geweld, bijvoorbeeld door een rechtvaardiger schadevergoedingsregeling in te voeren. Maar daarvoor zullen we eerst de beestachtige kanten van ons beschaafde landje onder ogen moeten zien.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns