Erbij horen 15 procent van de Nederlanders boven de vijftien voelt zich buitengesloten in de samenleving, blijkt uit onderzoek van het CBS. Dat zijn vaker vrouwen, migranten, mensen met een lager inkomen of minder scholing. In de Bibliotoop in Woensel-Noord krijgen buurtbewoners het gevoel er wél bij te horen. „Mensen hebben dit nodig.”
De Bibliotoop Woensel-Noord bestrijdt eenzaamheid met workshops en andere activiteiten. Midden: coördinator Nicole van Dongen.
Nee, de zussen Susan en Mariska de Vries (41 en 39) uit Eindhoven hebben niet het gevoel dat ze ergens bij horen. „Behalve thuis dan”. En hier, in de ‘Bibliotoop’ in Woensel-Noord, een kleine bibliotheek en ontmoetingsplek in het noorden van Eindhoven. Het is een belangrijke plek voor de wijk, vooral voor de kwetsbare bewoners. „Voor ons is het heel vaak te spannend om mee te doen in de maatschappij, we hebben allebei onze problemen en daardoor is de drempel om iets te doen al snel te hoog”, zegt Mariska.
Ondanks de angststoornis die bij Susan is vastgesteld en waarin Mariska zich ook herkent, blijven de zussen de Bibliotoop bezoeken, voor de gezelligheid én voor vrijwilligerswerk. „We zijn er zo vaak, we horen bij het meubilair.” Dinsdagochtend zijn ze er normaal gesproken niet, vertellen ze. Maar vandaag vroeg de coördinator of ze met de krant wilden praten. „Dus ik zei tegen Susan: als jij het doet, doe ik het ook”, zegt Mariska.
Deze ochtend kwamen ze stoelen tekort bij de inloopspreekuren met verschillende organisaties, vertellen de zussen. De politie, woningbouwvereniging Woonbedrijf, wijkteam Buurt in Bloei en het Informatiepunt Digitale Overheid zaten klaar voor vragen van buurtbewoners. Deze avond verwachten de zussen wéér drukte bij ‘Grenzeloos Koken’, waar Susan ook helpt. Buurtbewoner Fatima heeft vanochtend in het keukentje al gekookt voor de zestien mensen die komen eten. Grote pannen met eten staan af te koelen. De kruidige geur van couscous en groentestoof hangt nog in de lucht.
Susan en Mariska zijn niet alleen in hun gevoelens: 15 procent van de Nederlanders boven de vijftien jaar voelt zich buitengesloten in de samenleving, schrijft het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) donderdag in nieuw onderzoek. Dat gevoel komt vaker voor bij migranten, vrouwen, mensen met een lager inkomen of een uitkering, en mensen zonder theoretische opleiding. Het gevoel ‘er niet bij te horen’ is sterker bij mensen die weinig sociale contacten hebben, weinig deelnemen aan verenigingen en geen betaald werk hebben. Het is de eerste keer dat het CBS dit onder Nederlanders in kaart brengt.
Je ‘buitengesloten voelen’ is iets anders dan eenzaam zijn. Niet alle mensen die eenzaam zijn voelen zich uitgesloten, en niet alle buitengesloten mensen voelen zich eenzaam, vertelt Tanja Traag, hoofdsocioloog bij het CBS. „‘Er niet bij horen’ is een complex gevoel dat niet wordt opgelost door soms met iemand een kopje koffie te drinken. Om erbij te horen heb je daadwerkelijke verbinding met anderen nodig, die je het gevoel kunnen geven dat je gezien mag worden en ergens bij hoort.”
Dat is precies wat de Bibliotoop in Eindhoven wil faciliteren, vertelt Nicole van Dongen, community librarian van de Bibliotheek Eindhoven en coördinator van deze locatie. De Bibliotoop, sinds een jaar actief in Woensel-Noord, is een samenwerking tussen de Bibliotheek Eindhoven en drie maatschappelijke organisaties in opdracht van de gemeente. De samenwerking is drie jaar geleden gestart.
Van Dongen: „Als iemand binnenkomt, geven we meteen een warm welkom en vragen we of we ergens mee kunnen helpen.” Een praatje maken is erg belangrijk, vertelt ze, want niet iedereen zegt waar ze daadwerkelijk voor komen. „Vaak zie je toch schaamte als mensen binnenkomen vanwege bijvoorbeeld financiële problemen. Dat zeggen ze niet graag, en ze worden niet graag gezien bij de instanties. Het is makkelijker om hier binnen te lopen. Hier valt het minder op dat je hulp nodig hebt, omdat er nog veel meer zit.”
In de Bibliotoop kunnen mensen voor van alles terecht: gewoon een praatje met medebewoners, hulp bij taal, overheidszaken of financiën, een laptop of mobiel. Maar er zijn ook kookclubs, workshops en spelletjes. Medewerkers denken met bezoekers mee en verwijzen mensen met bepaalde hulpvragen door naar de juiste instanties.
Eindhoven telt vier van dit soort locaties in verschillende stadsdelen: Woensel-Noord, Woensel-Zuid, Gestel en Tongelre. De locatie in Woensel-Noord is het drukst bezocht en groeit intussen uit zijn voegen. Het begon met zo’n 250 bezoekers per week. In de tweede week van januari kwamen er al zevenhonderd mensen over de vloer, activiteiten zijn in een mum van tijd volgeboekt en de koffie en thee valt niet aan te slepen.
Zelfs in haar korte rookpauzes heeft Van Dongen weinig rust. De hele dag door spreken bezoekers haar aan met een vraag of om een praatje te maken. „Mensen komen op mij af omdat ze van een activiteit hebben gehoord, of bijvoorbeeld de geur van eten ruiken. Dan willen ze meer weten over Grenzeloos koken, en dan zeg ik dat ze zich kunnen aanmelden. Vaak doen ze dat ook, en zo komen we snel aan nieuwe bezoekers.” Ook mensen uit het AZC in de buurt komen geregeld langs. Hier komen mensen uit hun isolement, ziet ze. „Ik zou iedereen een Bibliotoop gunnen.”
In tien witte stellingkasten staan boeken waar mensen gratis – op goed vertrouwen – boeken kunnen lenen en weer terugbrengen. „En dat laatste gebeurt bijna altijd”, zegt Van Dongen. Door de samenwerking met de Bibliotheek Eindhoven kunnen mensen met een abonnement ook boeken uit de centrale collectie van de bieb lenen. De jeugdcollectie is populair in deze wijk, merkt Van Dongen, net als boeken in het Arabisch, Chinees, Oekraïens en Pools.
Aan een bureau tussen de boekenkasten zit Seyedjavad Talebi achter zijn laptop. Acht maanden geleden kwam hij vanuit Iran naar Nederland, voor „business”. Hij voelt zich thuis in Nederland, vindt dat er fijne mensen wonen. De Bibliotoop draagt bij aan dat gevoel, zegt hij. „Iedereen is gastvrij en behulpzaam. Ze zorgen ook voor expats.”
Dat Van Dongen vandaag aan Talebi vroeg hoe het met hem ging, doet hem goed. Want hij voelt zich „niet oké” vanwege de protesten in Iran, vertelt hij in het Engels. Van Dongen zag aan hem dat hij het moeilijk had, denkt hij. „Ze is zo aardig. Dat laat zien dat ze echt om je geven hier.”
In een vergaderzaaltje om de hoek van Talebi’s werkplek volgen drie ouderen de computercursus ‘Klik & Tik’ onder begeleiding van vrijwilligers uit de buurt en medewerkers van de centrale Bibliotheek. In een beveiligde digitale leeromgeving leren zij onder meer of websites te vertrouwen zijn, en hoe ze moeten bieden op Marktplaats. De enige man in het gezelschap buigt zich over de vraag: ‘Is het slim om op deze webwinkel te kopen?’ Na lang lezen klikt hij het juiste antwoord aan: „Nee”- de aanbiedingen zijn te hoog en het webadres komt niet overeen met de naam van de website.
Tussen de activiteiten door is het een komen en gaan van jong en oud. Met een kop koffie of thee in de ene hand, verdwijnt de andere geregeld in de trommel met biscuitjes of het bakje borrelnootjes op de leestafel naast de ingang.
Voor Susan de Bibliotoop ontdekte zat ze twee jaar thuis, naar buiten ging ze nauwelijks. Ze sprak met haar zus, was thuis met haar kinderen of ze zorgde voor haar moeder, die inmiddels is overleden. „Werken ging niet meer door de angst. Het zat superveel in de weg.” De zussen vinden „mensen eng”, zijn soms nog steeds „misselijk van de angst” als ze naar de bieb lopen. Toch voelen ze zich hier op hun gemak.
Susan raakte overtuigd toen ze hoorde dat hier alles mag en kan, én dat de coördinator in de ggz had gewerkt. „Die is wel wat gewend, dus toen ik dat hoorde wilde ik het wel proberen. Zo ben ik hier gekomen.” Susan komt nu zo’n anderhalf jaar bij de Bibliotoop, Mariska een half jaar.
”Niks moet hier, en als iets niet lukt is dat ook niet erg.” Hun grootste succes is het organiseren van een Halloweenviering afgelopen oktober. Daar kwamen wel vijfhonderd mensen op af, vertellen ze trots.
De Bibliotoop moet in december 2026 vertrekken naar een andere locatie, zo stond in een bief van de woningbouwvereniging. Het is onzeker, zegt Van Dongen, maar ze houdt goede hoop op een nieuwe locatie – daar wordt door de Bibliotheek en gemeente naar gezocht. De zussen noemen het heel belangrijk dat de Bibliotoop in de wijk blijft: „Mensen hebben dit nodig, anders komt er veel vereenzaming. Dan gaan mensen zich weer isoleren.” Daarom starten de twee een petitie. „Voor het behoud van de bibliotheek. We hebben zelf gemerkt hoe belangrijk het is.”
Rechts: coördinator van de Bibliotoop Nicole van Dongen.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC