De rijken willen rijker worden en de andere mensen bestaan om dat te faciliteren. Onzin, maar dat vinden de rijken logisch en dat weten we dan weer via de kunstenaars. Sinds mensenheugenis bevestigen zij de rijken in hun, al dan niet ingebeelde, belangrijkheid, in een folie à deux van geld met artistiek talent. Theater, literatuur, schilderkunst, muziek, zonder mecenassen en opdrachtgevers waren zij allerlei opstapjes naar een glorieuze ontwikkeling misgelopen. En wij ook. We zien Rembrandts portret van de gefortuneerde Amsterdamse regent Jan Six. Hem bevestigde het schilderij in zijn macht. Wij voelen die, maar daarbovenop zien we een meesterstuk. Mozart zonder keizer Joseph, zijn bewonderaar annex beschermheer van de opera in Wenen? – vergeet het maar.
Hoe gaat dat met de rijken van nu, de ultra-vermogende high-techmagnaten? Hun koosnaam is tech bros, wat gezellig klinkt maar een smadelijke neergang inhoudt. Deze mannen poseren als eeuwige jongens (de meisjes mogen niet meedoen, behalve als poes). Voor de liefde zijn ze te onvolwassen, een folie à deux zegt ze niets. Kunst is voor hen speelgoed. De historische schoonheid van Venetië dient als decor voor hun huwelijks-extravaganza. Een doek van Marlene Dumas is een belegging, in plaats van een existentieel inzicht, in stille razernij geschilderd.
Och heden. Heb je zoveel geld, kom je uit bij een echt ruimtereisje en echt goud aan al je muren. Dat is dood-sneu, ik besef het bij een fabuleuze tentoonstelling over hun tegendeel, in Londen waar ik een ticket bemachtig voor Marie Antoinette Style, in het Victoria & Albert Museum.
Portret van Marie Antoinette, door schilders die in opdracht van de koning werkten, naar een schilderij van Élisabeth Vigée Le Brun.
Zaal na zaal word ik meegesleept in de nalatenschap van een jonge vrouw die onwaarschijnlijk rijk was. Maar zij nam de vrijheid om haar onbeperkte budget te besteden aan het oprekken van de grenzen van mode en schoonheid, in onverschrokken samenwerking met vernieuwende kunstenaars. Ik zie japonnen, sieraden, kapsels, meubels, van alles. Allemaal is het te mooi om waar te zijn, en toch is alles waar. De Franse Revolutie kostte Marie Antoinette haar reputatie en haar leven. Maar nu, eeuwen na haar executie in 1793, inspireert ze nog altijd allerlei hoeken en gaten van de mode. En van de cinema, met als klapstuk Marie Antoinette, de meesterlijke meidenfilm van Sofia Coppola.
Om af te koelen ga ik op de valreep nog naar Dirty Looks, een expositie over mode en modder en moeras, mode als vervuiler, mode als rebel in het Barbican Centre. Mode-ontwerpers kunnen onvermoed veel met afval en taboes. Er is een verbijsterend T-shirt met moedermelk-lek-plekken. Een schitterende voddenjapon (Medea). Een jurkje van afgedankte scheermesjes (Cocaine Nights). Mijn favoriet is modekunstenaar Alice Potts. Zij brouwde uit het lijfje van een originele avondjurk van Madame Grès (rond 1925) met haar eigen zweet een jurk die opgetogen glinstert van de zoutkristallen.
De techbros kunnen dit niet aan. Te vies, te raar. Marie Antoinette zou het omarmd hebben.
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden
Source: NRC