Klimaatzaak De Nederlandse staat beschermt inwoners van Bonaire onvoldoende tegen de gevolgen van klimaatverandering, oordeelde de rechtbank Den Haag in een zaak die Greenpeace samen met inwoners van Bonaire had aangespannen.
Mede-eiser Jackie Bernabela in de rechtbank na de uitspraak in de klimaatzaak van Greenpeace tegen de staat.
Opnieuw krijgt de Nederlandse overheid van de rechter een harde tik op de vingers. De Nederlandse staat beschermt inwoners van Bonaire onvoldoende tegen de gevolgen van klimaatverandering en behandelt hen daarmee ongelijk ten opzichte van Europese Nederlanders. Daar bestaan wel concrete plannen en moeten gemeenten zich verplicht aanpassen aan mogelijk gevaarlijke gevolgen voor burgers. Zo’n plan moet er uiterlijk in 2030 ook voor Bonaire zijn, sinds 2010 een bijzondere gemeente van Nederland.
Dat oordeelde de rechtbank Den Haag woensdag in een zaak die Greenpeace samen met inwoners van Bonaire had aangespannen tegen de Nederlandse staat. De milieuorganisatie kreeg op zowel adaptatie (bescherming tegen gevolgen) als mitigatie (het terugdringen van uitstoot om opwarming van de aarde tegen te gaan) grotendeels gelijk.
Binnen achttien maanden moet Nederland „heldere en bindende doelen” vaststellen voor de hele economie om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen. Daarbij horen ook bindende tussentijdse doelen, zodat Nederland kan voldoen aan de verplichtingen uit het Klimaatakkoord van Parijs. Ook als de staat in hoger beroep gaat, moet zij beginnen met de uitvoering van het vonnis. „Anders zullen de doelen zeker niet tijdig worden gehaald”, aldus de rechter.
„We zijn geen tweederangsburgers meer”, zei Jackie Bernabela, een van de Bonairiaanse eisers, na afloop geëmotioneerd. „Het gaat om respect, en dat hebben we gekregen.” Samen met Onnie Emerenciana, een van de andere eisers, was zij in de rechtszaal aanwezig. Ook hij ziet de erkenning dat de staat inwoners van Bonaire discrimineert als belangrijkste deel van de uitspraak. „Ik ben heel heel héél erg blij.” Andere eisers volgden de uitspraak op Bonaire, waar het 9.00 uur ’s ochtends was.
De rechter nam bijna drie kwartier de tijd om een samenvatting voor te lezen van het in totaal negentig pagina’s tellende vonnis. Hij schetste de juridische kaders waarbinnen de eisen waren beoordeeld. „Klimaatverandering is een uitzonderlijk probleem”, zei hij. Hoewel Nederland een relatief klein aandeel heeft in de wereldwijde uitstoot, en het halen van de doelen op zichzelf weinig verschil zou maken voor Bonaire, ontslaat dat de staat niet van verantwoordelijkheid dat toch te doen, aldus de rechter.
„In de meeste zaken zou de rechter dan zeggen dat de staat niets te verwijten valt”, zei de rechter. „Maar in klimaatzaken is dat anders”, vervolgde hij, omdat ook de staat de ernstige gevolgen van klimaatverandering erkent. „Als landen zich door naar anderen te wijzen aan maatregelen kunnen onttrekken, zullen de klimaatdoelen nooit worden behaald.”
Klimaatjurist Roger Cox noemt de uitspraak „baanbrekend”. Cox was eerder betrokken bij de Urgenda-zaak tegen de Nederlandse staat en verdedigde Milieudefensie in de klimaatzaak tegen Shell. „Landen en bedrijven hebben er een handje van om te wijzen naar de EU en te zeggen: daarom hoeven wij zelf niets te doen. Heel goed dat hier wordt benadrukt dat Nederland zich daar niet achter kan verschuilen.”
Ook ziet Cox de uitspraak „mooi in het verlengde van allerlei internationale uitspraken” op dit gebied. In het voorjaar van 2024 deed het Europees Hof voor de Rechten van de Mens uitspraak in een zaak die werd aangespannen door de Zwitserse ‘KlimaSeniorinnen’. Daarin oordeelde het Hof dat een staat die geen goed klimaatbeleid voert zijn bevolking niet goed beschermt – en daarmee de mensenrechten schendt. De KlimaSeniorinnen werden in het gelijk gesteld op basis van artikel 8 van het EVRM, net als Greenpeace nu.
Ruim een jaar later deed het Internationaal Gerechtshof in Den Haag een niet-bindende uitspraak in een zaak die de kleine eilandstaat Vanuatu had aangespannen. Daarin oordeelde het Hof dat landen verplicht zijn om het klimaat te beschermen en schade als gevolg daarvan te voorkomen.
Dat een Nederlandse rechter nu eenzelfde conclusie trekt, ziet directeur van Greenpeace Marieke Vellekoop als „een historische overwinning”. „Eindelijk krijgen de inwoners van Bonaire erkenning dat ze gediscrimineerd zijn en dat ze niet voldoende zijn beschermd tegen de klimaatcrisis.” Dat de rechter in het vonnis Nederland ook aanspreekt op de verantwoordelijkheid om aan de oorzaak daarvan meer te doen, maakt de uitspraak „extra bijzonder”, volgens Vellekoop. „Rob Jetten moet echt aan de bak.”
Naast de harde, inhoudelijke terechtwijzing van de rechter, wijst Roger Cox op de woorden van de rechter over de fysieke en mentale aandoeningen van Bonairianen als gevolg van klimaatverandering. „Het is een erkenning dat het mensen beroert als zij hun leefomgeving en cultuur zien verdwijnen. Nog los van de traumatische ervaringen bij het meemaken van een klimaatramp. Juist die langzame afkalving is iets wat mensen ten diepste en in mentale en spirituele zin raakt.”
In een eerste reactie noemt een woordvoerder van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat het een „stevige uitspraak”, die de staat „zeer serieus neemt”. Demissionair minister Sophie Hermans (Klimaat en Groene Groei, VVD) liet weten de uitspraak eerst te bestuderen voordat het kabinet met een inhoudelijke reactie komt.
Voor Roger Cox laten alle klimaatuitspraken van de afgelopen tijd in de kern hetzelfde zien. „Dat we als publiek niet half weten hoe groot het klimaatprobleem is.” Dat is niet gek, zegt hij. „Het komt doordat de gevolgen die we nu ervaren lang niet alle gevolgen zijn van de emissies die tot op heden zijn uitgestoten. Land, oceanen en ijsmassa’s reageren met een traagheid van decennia op meer CO2 in de atmosfeer. Die werkelijke gevolgen gaan we dus pas in de tweede helft van deze eeuw zien.”
„We kunnen de gevolgen die al in gang zijn gezet niet meer stoppen”, zegt Cox. „Maar we kunnen wel voorkomen dat we het probleem verder verergeren. Dáárom is deze uitspraak zo belangrijk.”
De eisers van Greenpeace buiten bij de rechtbank voorafgaand aan de uitspraak.
De laatste ontwikkelingen rond klimaat, natuur en duurzaamheid
Source: NRC