Jaap Bastmeijer was een van de eigenzinnigste grutters van Nederland. Door scherp op de kosten te letten, wist hij zijn supermarktketen Nettorama het imago te geven de goedkoopste van Nederland te zijn. Hij schuwde het gevecht met concurrenten en leveranciers niet.
is journalist en columnist van de Volkskrant, gespecialiseerd in financieel-economische onderwerpen.
Af en toe kwam Jaap Bastmeijer zelf langs om boodschappen te doen bij een van zijn supermarkten. Dan laadde hij een kar vol, inclusief een krat bier en flessen frisdrank. Bij de kassa vroeg hij dan of hij die krat en en die flessen in de winkelwagen mocht laten staan. Als de kassamedewerker instemmend knikte en alleen de zichtbare producten op de kassa aansloeg, begon de undercoverbaas hem of haar de les te lezen.
De kassamedewerker moest de krat of de zware flessen wel even optillen, zo zei hij, want daaronder zou een ander artikel kunnen liggen. Dat kon per ongeluk zijn, maar soms ook winkeldiefstal. Fouten op de kassabon werden bij Nettorama niet geaccepteerd. Want Nettorama had zulke lage marges dat een kasverschil bijna niet te compenseren was.
Peter de Waard is journalist van de Volkskrant, gespecialiseerd in financieel-economische onderwerpen.
Deze week werd bekend dat Jaap Bastmeijer op 15 januari op 80-jarige leeftijd is overleden in zijn woon- en geboorteplaats Gorinchem. Hij stond bekend als een van de eigenzinnigste grutters van Nederland. Hij was de zoon van een groothandelaar in peulvruchten, bloem en kruidenierswaren.
Voordat in 1973 de eerste Aldi in Nederland openging – aan de Argonautenweg in Rotterdam – had Jaap Bastmeijer de Aldi-formule al in dit land geïntroduceerd. Hij begon in 1968 zijn eerste Nettorama-winkel in Breda.
Bastmeijer had de formule afgekeken van het Duitse supermarktbedrijf. De kosten moesten zo laag mogelijk worden gehouden. De winkels werden niet op toplocaties, maar op B-locaties neergezet. Het aantal artikelen bleef beperkt. Niet tien soorten aardbeienjam maar gewoon ééntje. En geen zegeltjes.
De winkelruimte moest beperkt en overzichtelijk blijven, waardoor Nettorama erin slaagde van alle supermarkten de hoogste omzet per vierkante meter te halen. Elke opsmuk was taboe. Het hoofdkantoor in Oosterhout had geen receptionist. Wie daar iemand van de directie wilde spreken, moest die maar via de intercom oproepen.
Bastmeijer hield tot het laatst zijn hoofd boven water in de concurrentiestrijd met grootmachten Albert Heijn en Jumbo. Hoewel hij maar 35 winkels had, lukte het hem decennialang de keten te zijn met de laagste kosten. Dat dankte hij deels aan het lidmaatschap van inkoopcombinatie Superunie, maar hij wist ook andere grote leden van deze combinatie voor te blijven met de laagste kosten.
De laatste drie jaar is Nettorama ruim verdubbeld in omvang. Sinds de overname van supermarktketen Boni telt de keten nu 79 winkels. Ze zijn verspreid over het hele land, met uitzondering van de Randstad.
Rechtszaken en vooral de publiciteit daarover legden Bastmeijer geen windeieren. Hij kon zich hierdoor profileren als de goedkoopste supermarkt van Nederland, een imago dat hij altijd bleef koesteren, hoewel ook Dirk of Jumbo af en toe de goedkoopste waren.
Al direct in 1968 ging hij tegen discountprijzen A-merken verkopen. Hij dook onder de minimumprijzen die fabrikanten van A-merken toen nog verplicht hadden gesteld. Toen suikerfabrikant CSM de levering staakte omdat Bastmeijer de suiker voor 1,21 gulden per kilo in de schappen legde in plaats van de geëiste 1,28 gulden, eiste hij in een kortgeding dat CSM de levering hervatte.
Nadat Nederlandse grossiers hem niet van het Persil wilden voorzien omdat hij onder de minimumprijs dook, ging hij het wasmiddel bij een grossier in Duitsland kopen. Zelfs de groothandel van zijn eigen vader stelde aanvankelijk een boycot in.
Hij was de eerste die klanten beloofde het prijsverschil terug te geven als ze een product ergens anders goedkoper zagen liggen. Toen concurrent Jumbo een keer 1.000 euro uitloofde aan iemand die kon bewijzen dat vijftien producten bij een andere supermarkt goedkoper waren, gingen dertien bedrijfsleiders van Nettorama vermomd boodschappen doen bij Jumbo.
Daarna stapten ze naar het hoofdkantoor van Jumbo, met kassabonnen die bewezen dat die vijftien artikelen bij Nettorama goedkoper waren. De beloning ging naar een goed doel.
De investeringen in de winkels waren laag. Er was geen lopende band in de supermarkten. Klanten moesten hun boodschappen op een uitschuifplankje leggen, waarna de kassamedewerker ze na het aanslaan in een leeg winkelwagentje gooide. Met zijn beperkte assortiment van zesduizend producten wist hij ieder jaar toch een aardige winst over te houden. In 2023, het jaar van de fusie met Boni, werd een winst behaald van 27,5 miljoen euro op een omzet van bijna 600 miljoen.
Persoonlijk gold Bastmeijer als bijzonder aimabel, maar liever stond hij de media niet te woord. Tegen webmagazine MT Sprout zei hij een keer dat de kracht van Nettorama lag bij het familiebedrijf.
‘Bij beursbedrijven moet er zo snel mogelijk brood op de plank komen’, aldus Bastmeijer. ‘Familiebedrijven kijken verder dan morgen. Je ziet familiebedrijven in de food die het zwaar hebben, maar er na een of twee jaar weer bovenop komen. Waren dat niet-familiebedrijven geweest, dan hadden de eigenaren allang het faillissement aangevraagd en waren ze opnieuw begonnen. Een familie doet dat niet. Je bedrijf is een kind van je, voor wie je goed zorgt, totdat je het overdraagt aan je opvolger.’
Quote plaatste hem steevast in de lijst van vijfhonderd rijkste Nederlanders, met een geschat vermogen van 640 miljoen euro. Maar hij liep er niet mee te koop. Hij sponsorde hoogstens wat lokale activiteiten in Gorinchem. Ook zijn overlijdensadvertentie werd alleen in een lokaal huis-aan-huisblad geplaatst. Niet vanwege de kosten, maar omdat hij liever op de achtergrond bleef.
3 x Jaap Bastmeijer
- Jaaps dochter en opvolger Ilse Bastmeijer is de mededirecteur van Arkelhave, het moederbedrijf waaronder Nettorama hangt. Zij steekt onder meer geld in de Stichting Goeie Grutten, die streeft naar verandering van het voedselpatroon met gezonde en duurzaam geteelde voeding.
- In 2005 daagde Jaap Bastmeijer bananenleverancier Chiquita voor de rechter, omdat hij de bananen niet kreeg nadat bekend was geworden dat hij die voor 1,29 euro per kilo in de schappen wilde leggen. Albert Heijn verkocht ze voor 1,69 euro. Chiquita won de zaak.
- In 2011 loofde Jaap Bastmeijer een premie uit van 50 duizend euro aan wie hem kon helpen bij het vinden van een geschikte locatie voor een filiaal in Roosendaal. Hij had het idee dat de gemeente hem dwars zat, want elke keer kreeg hij nul op rekest bij het aanvragen van een vergunning. Nog steeds is er geen Nettorama in Roosendaal.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Source: Volkskrant