Theater Een gevierd filmregisseur wordt door twee acteurs aangeklaagd wegens grensoverschrijdend gedrag, in ‘The Imposter’, een voorstelling van Orkater. Vrouwen moeten volgens regisseur Ada Ozdogan alles kunnen zijn, dus ook schurken. Maar de schurende nuances die de voorstelling aankaart, komen niet goed uit de verf.
Beeld uit ‘The Imposter’.
The Imposter. Door: Orkater. Regie: Ada Ozdogan. Tekst: Iona Daniel en Rineke Roosenboom (iona&rineke). Gezien: 23 januari in de Schuur, Haarlem. Op tour t/m 6 maart. Info: orkater.nl
Vrouwelijke schurken, daarin is regisseur Ada Ozdogan geïnteresseerd, vertelde ze in een interview met de NPO. „Vrouwen moeten, net als mannen dat altijd hebben kunnen zijn, alles kunnen zijn”, aldus Ozdogan. Haar nieuwe voorstelling, The Imposter, is een poging zo’n ‘vrouwelijke schurk’ op het toneel te brengen. Schurk van dienst: filmregisseur Donna Walter (Rosa van Leeuwen), die door twee van haar acteurs is aangeklaagd vanwege machtsmisbruik en grensoverschrijdend gedrag. We treffen de drie in de rechtbank, waar rechter Matteo (Ziggy Knel) over Donna’s lot mag beslissen.
Die rechtbank lijkt door ontwerper Janne Sterke zo uit een Amerikaanse rechtbankfilm te zijn geplukt; notenhouten wanden en banken, marmeren vloer. Het is allemaal net nep genoeg om voor een filmset door te gaan. En meer in deze productie houdt bewust het midden tussen waarachtigheid en bedrog.
Vorige producties van Ozdogan – die gestaag aan een prettig eigenzinnig, door films geïnspireerd oeuvre werkt – blonken uit door de smakelijke acteursregie; je kon aan het spel aflezen met hoeveel plezier en vrijheid er aan voorstellingen als The Returned (2024) en Holly Goosebumps (2025) was gewerkt. Juist dat aspect blijft in deze voorstelling, die nota bene óver acteursregie gaat, een beetje achter. De spelers lijken onwennig, wat voorzichtig, in hun rollen. Wel gaan de remmen los in de muzikale intermezzo’s, gecomponeerd door singer-songwriter Naaz. Deze mix van woordeloze koorzang, synthesizer en percussie weet de voorstelling steeds even op te tillen.
In hun script wisselt schrijversduo iona&rineke scènes in de rechtbank af met flashbacks naar de situaties die tijdens de zitting worden besproken. Daaruit rijst het beeld op van een regisseur die prat gaat op het op romantische leest geschoeide idee dat aan een grensdoorbrekend kunstwerk ook een grensoverschrijdend proces vooraf dient te gaan.
In een monoloog waarin actrice Odile (Imke Smit) opsomt wat Donna haar allemaal heeft aangedaan, verwijst de voorstelling achtereenvolgens naar getuigenissen van Shelley Duvall over Stanley Kubrick, Tippi Hedren over Alfred Hitchcock, Uma Thurman over Quentin Tarantino en van Björk over Lars von Trier. Dit soort regisseurs is in werkelijkheid geen uitzondering, wil de voorstelling maar zeggen. Ze maken de dienst uit. (Wel zijn het meestal mannen.)
Hier en daar lijkt de voorstelling te stuiten op een boeiend verschil van opvatting tussen Ozdogan zelf en de hier opgevoerde topregisseur – of misschien is het eerder een innerlijke dialoog van Ozdogan. Het idee om met The Imposter een vrouwelijk personage de kans te geven ‘de slechterik’ te zijn, is uitgesproken feministisch. Donna daarentegen moet niets hebben van dat soort identitaire motivaties, zegt ze. „Ik ben filmmaker, geen representatie.”
Ook begeeft de voorstelling zich even op spannend terrein als Donna beweert dat ze simpelweg nooit geweten heeft dat mensen een probleem hadden met haar werkwijze: „Ze stonden in de rij, de producenten, acteurs, set dressers en stagiairs, voor mijn radicale werkwijze. Ze zeiden dat ze hielden van extreme omstandigheden. Klachten hadden ze niet, of blijkbaar zeiden ze die alleen tegen elkaar.”
En ja, als we de speech zien waarin een emotionele Odile ‘voorál Donna’ bedankt voor het winnen van een grote filmprijs („Jij hebt mijn leven veranderd; jij hebt het uit mij kunnen krijgen!”) is dat inderdaad even lastig te rijmen met haar bewering dat het zo afschuwelijk zou zijn geweest, op die set. Maar adequaat is de scène wel. Die toont namelijk hoe ambivalent slachtoffers vaak tegenover dit soort machtsmisbruik staan. Niet voor niets duurt het vaak jaren voor het aan het licht komt – als het al aan het licht komt. De werksituatie was wel degelijk afschuwelijk, maar het was óók een eer om in deze films te hebben mogen spelen. Die twee dingen kunnen, hoe verwarrend ook, naast elkaar bestaan.
Maar telkens als de voorstelling op dit soort schurende nuances stuit, schiet-ie er meteen weer bij weg – bijna alsof het de makers te heet onder de voeten werd. Donna’s slotpleidooi, waarin ze haar gedrag wijt aan ‘het systeem’, weet ook niet werkelijk te verrassen. Het zorgt ervoor dat er in The Imposter het tegenovergestelde gebeurt van wat Donna op haar sets voor elkaar kreeg: het blijft allemaal wat veilig, vlak, braaf. Je zou een schurk meer venijn gunnen.
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden
Source: NRC