De doemdagklok is dinsdag verzet naar 85 seconden voor 12: dichter bij middernacht dan ooit tevoren. Wat betekent het verzetten van de klok? En kan de klok ook achteruitgaan? Zes vragen over de doemdagklok.
Dit artikel stond eerder op NU.nl. Vanwege lezersvragen na de bekendmaking van de nieuwe doemdagklok is dit artikel geactualiseerd.
Hoe wordt de tijd op de doemdagklok vastgesteld?
Dat is de taak van de Science and Security Board, een speciale raad die in het leven is geroepen door het wetenschappelijke tijdschrift Bulletin of the Atomic Scientists. De raad bestaat uit wetenschappers uit verschillende vakgebieden, zoals natuurkunde, internationale veiligheid en klimaatwetenschap.
De raad komt twee keer per jaar bijeen om gebeurtenissen in de wereld te bespreken en kijkt dan in hoeverre die gebeurtenissen risico's met zich meebrengen. Op die manier stellen ze vast of de risico's op een wereldwijde ramp groter of kleiner zijn geworden.
Is het zorgwekkend dat de klok met een seconde vooruit is gezet?
"Het is natuurlijk niet zo dat de wereld vandaag gevaarlijker is dan gisteren", zegt Maarten Keulemans, wetenschapsjournalist van de Volkskrant, tegen NU.nl. "De klok is altijd een pr-achtig dingetje geweest, oorspronkelijk van vredelievende wetenschappers."
"Maar de waarde van de klok is natuurlijk niet helemaal nul. De organisatoren zeggen zelf dat ze mensen eraan willen herinneren dat er heel grote dingen aan de hand zijn die de wereld kunnen vernietigen."
Voor die bedreigingen is de klok dus een symbolische metafoor. Line Desmaele, universitair hoofddocent bij het Insitute of Security and Global Affairs van de Universiteit Leiden, legt uit: "Het gaat om bedreigingen die kunnen ontstaan als technologische en wetenschappelijke vooruitgangen onbeheersbaar dreigen te worden."
De klok zelf heeft geen directe consequenties. "De doemdagklok is geen voorspeller", zegt Desmaele. "We moeten de klok vooral zien in bredere pogingen om gevaren op de agenda te zetten."
Waarom is de klok dan verzet?
Met deze stap wil het Bulletin of the Atomic Scientists de wereld er bewust van maken dat het risico op een wereldwijde ramp is vergroot. Dat is het gevolg van "gebrek aan leiderschap", staat in de verklaring over het verzetten van de klok. Ook wordt met het verzetten gewaarschuwd dat de koers naar een mogelijke ramp moet worden gekeerd. "Elke vertraging zorgt voor een toename van het risico op een ramp."
Wat was de eerste stand van de klok?
De stand van de doemdagklok werd voor het eerst bekendgemaakt in 1947. Op dat moment kwam het grootste gevaar voor de mens van kernwapens, door de wapenwedloop tussen de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie. De wetenschappers van het Bulletin of the Atomic Scientists wilden de mensheid er op die manier op wijzen hoe dicht de mensheid bij de vernietiging van de aarde was.
De eerste klok stond op 7 minuten voor 12, waarmee middernacht werd bedoeld. Kunstenaar Martyl Langsdorf kreeg de opdracht om de voorpagina van het tijdschrift te ontwerpen, met daarop de waarschuwing.
Ze koos voor een klok om te laten zien dat de mens niet veel tijd overhad om het gevaar van atoomwapens in te dammen. De wijzers werden op 7 voor 12 gezet, omdat Langsdorf dat er goed vond uitzien.
Welke risico's tellen tegenwoordig mee voor de klok?
Vandaag de dag kijken de wetenschappers naar bredere gevaren dan alleen kernwapens. Zo wordt sinds 2007 ook naar het klimaat gekeken bij het vaststellen van de doemdagtijd. En bij het vaststellen van de klok wordt sinds 2025 ook verwezen naar kunstmatige intelligentie.
"Je ziet dat het een boeket is van wat er mis en gevaarlijk is in de wereld", zegt Keulemans. Het zijn allemaal potentiële gevaren, maar die lijken niet allemaal meer op de atoomoorlog waar in het begin voor werd gewaarschuwd.
Keulemans vindt klimaatverandering eigenlijk een buitenbeentje. "Dat is weliswaar een heel groot probleem, maar ook een geleidelijk probleem, dat over de komende eeuwen steeds erger wordt. En niet iets waarbij morgen de mensheid ineens ophoudt te bestaan, zoals bij een mogelijke atoomoorlog wel zou kunnen."
Kan de doemdagklok ook achteruit?
Als het risico op een wereldwijde ramp afneemt, kunnen de wetenschappers de tijd terugzetten. Dat gebeurde bijvoorbeeld meerdere keren in de Koude Oorlog, toen de spanning rond atoomwapens afnam.
In de jaren vijftig stond de klok lange tijd op 2 minuten voor 12, maar in de jaren zestig en zeventig is de klok regelmatig teruggezet, en soms ook weer vooruit. Aan het einde van de Koude Oorlog stond de klok op 17 voor 12: het verst van middernacht af ooit.
Sindsdien ging de klok stapsgewijs naar de stand waar hij in 2025 op staat: 89 seconden voor middernacht. Alleen in 2010 werd de klok nog teruggezet. Regelmatig blijft de klok ook op dezelfde stand staan. Dat gebeurde bijvoorbeeld vorig jaar.
Source: Nu.nl algemeen