Conflict in gemeentebestuur Na een geëscaleerd machtsconflict voert Eylem Köseoglu alsnog de lijst aan van GroenLinks-PvdA bij de gemeenteraadsverkiezingen in Zaanstad. Welk conflict ging daaraan vooraf? „Telkens als ik kritische vragen stelde, werd ik persoonlijk aangevallen.”
Het stadhuis van Zaanstad.
„Besef je wel wat er allemaal met jou is gebeurd?”, vroeg de coach van Eylem Köseoglu haar afgelopen najaar. De Zaanse politicus – bijna twaalf jaar gemeenteraadslid voor de PvdA, waarvan drie jaar fractievoorzitter – krijgt afgelopen jaar te maken met anonieme verdachtmakingen in de pers, publieke verwijten van burgemeester en partijgenoot Jan Hamming en binnen haar eigen partij woedde ook nog eens een machtsstrijd.
In november werd Köseoglu gekozen tot lijsttrekker van de lijst van GroenLinks-PvdA voor de gemeenteraadsverkiezingen in Zaanstad. Twee wethouders en vier raadsleden van GroenLinks en PvdA vonden haar verkiezing aanleiding op te stappen, vanwege „genegeerde” zorgen over de toekomst van de partij. Köseoglu zetelt tot de verkiezingen als eenmansfractie in de raad. Zelf hield zich, behoudens een verklaring na haar verkiezing, op de vlakte over wat zich het afgelopen jaar heeft afgespeeld.
Het begint allemaal in november 2024 met raadsvragen van Köseoglu over een samenwerkingsverband van overheidspartijen dat criminaliteit bestrijdt, het Regionale Informatie- en Expertisecentrum (RIEC). In RIEC-rapporten wordt discriminerend gesproken over inwoners van ‘handhavingsknelpunt’ Zaandam-Oost, waar veel mensen van Turkse komaf wonen. „Een Turk zal er alles aan doen om geen belasting te betalen”, wordt bijvoorbeeld gesteld.
Köseoglu, een Zaankanter met Turkse wortels, schrikt. Want: wat is hiervan het effect op beleid? Dus bevraagt ze het college over het RIEC en berichten die ze uit Zaandam-Oost heeft gekregen, waarin inwoners hun zorgen uiten. Ze spreekt van „zorgwekkende signalen van discriminatie”, vooral gericht tegen „bevolkingsgroepen zoals Turkse Nederlanders”. Terugblikkend constateert ze: „Zodra ik racisme of discriminatie noem, wordt het algauw ingewikkeld.”
De gemeente wil met geld van het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid (NPLV) ongelijkheid bestrijden in Zaandam-Oost. Met behulp van het NPLV beoogt ze ook ‘ondermijnende criminaliteit’ (waar de onderwereld de bovenwereld binnendringt) te bestrijden. In de zomer van 2025 beklagen inwoners zich in NRC, Follow the Money en het Zaanse nieuwsmedium De Orkaan zich over die aanpak. Die gaat gepaard met controles door een interventieteam: zonder goed uit te leggen waarom betreden handhavers huizen, om foto’s te maken en kasten te doorzoeken.
Köseoglu vindt deze ondermijningsaanpak niet alleen stigmatiserend, maar ze bekritiseert ook de status aparte die NPLV aan wijken geeft. Volgens haar lossen tijdelijke projecten sociale problemen als armoede en woningnood niet op, maar „managen” ze die alleen – zolang de subsidie loopt. „Het is symptoombestrijding”, zegt ze.
In januari 2025 valt burgemeester Jan Hamming Köseoglu publiekelijk aan. „Telkens weer de schijn opwekken dat sprake is [van discriminatie en institutioneel racisme], moet echt afgelopen zijn”, zegt hij in het Noordhollands Dagblad. Sinds hij aantrad in 2017 laat Hamming zich erop voorstaan dat hij criminaliteit in Zaanstad – onder meer de ‘malafide glazenwassers’ – hard aan te pakken. Hijzelf stuurt, samen met de gemeentesecretaris, het interventieteam aan.
Köseoglu herkent in de woorden van de burgemeester een patroon. „Telkens als ik afgelopen jaar kritische vragen stelde, werd ik persoonlijk aangevallen.” Dat getuigt volgens haar van een gebrekkige democratische cultuur, waarbij geen plek is voor een open, inhoudelijk gesprek. „Criminaliteit moet natuurlijk moet worden aangepakt”, zegt ze, maar wel met een gedegen juridische basis. Een onafhankelijke interne privacytoezichthouder beoordeelde die basis van de ondermijningsaanpak afgelopen zomer juist als „onvoldoende”.
Köseoglu plaatst ook vraagtekens bij de proportionaliteit van de middelen van het Zaanse interventieteam, zoals de huiscontroles en volgacties op de openbare weg. Wanneer Follow the Money een artikel publiceert over een ‘klopjacht’ van het team en Köseoglu daarin opnieuw kritiek uit en vraagt om een onafhankelijk onderzoek, komt dat haar duur te staan.
Köseoglu, die zich afgelopen zomer kandideerde als lijsttrekker voor de eerste gemeenschappelijke GroenLinks-PvdA-lijst bij de gemeenteraadsverkiezingen, werd naar eigen zeggen onder druk gezet door raadsleden en wethouders van GroenLinks en PvdA (die in Zaanstad nog twee fracties vormden): ze krijgt in een gesprek te horen dat ze moet afzien van de kandidatuur, zich moet laten bedanken voor bewezen diensten en dan door de voordeur dient te vertrekken. Zo niet, dan zou een negatief persbericht over haar naar buiten gaan.
Meerdere bronnen bevestigen dat wethouders en raadsleden de kandidaatstellingscommissie en lokale partijbesturen hebben aangeschreven met als doel Köseoglu’s kandidatuur terug te laten draaien. Ook bevestigen bronnen dat tijdens een gesprek met PvdA-wethouder René Tuijn en raadsleden is gepoogd haar te bewegen zich terug te trekken, onder dreiging van een negatief persbericht. In dat gesprek schreeuwde Tuijn tegen een PvdA- bestuurslid, zeggen Köseoglu en een andere aanwezige, omdat diegene zei dat de raadsleden en wethouder zich op ongeoorloofde wijze in de procedure mengden.
Tuijn „herkent” zich „totaal niet” in de beschuldiging van intimidatie of het geschreeuw op de bijeenkomst. „De fractie heeft aangegeven het vertrouwen in haar op te zeggen, omdat de samenwerking niet goed verliep. De fractie heeft aangegeven dat ze dat ook in de volgende periode niet zagen zitten. Ik kon die argumenten onderschrijven.”
Eylem Köseoglu over de ondermijningsaanpak: „Je wilt fraudeurs aanpakken, maar met de aanpak creëer je een groter probleem, namelijk wantrouwen.”
Köseoglu voelt ze zich dermate onder druk gezet, mede door het „geschreeuw” van Tuijn, dat ze aangifte doet van intimidatie. „Dat is mij niet in dank afgenomen, maar ik kan het iedereen aanraden, want zulke machtsdynamieken zijn genormaliseerd. Er is eigenlijk geen andere manier om je ertegen te verweren.”
Köseoglu wordt voorgedragen als lijsttrekker, maar raadsleden en wethouders van GroenLinks en PvdA dringen er bij hun lokale besturen op aan haar voordracht in te trekken – wat in september ook gebeurt. Köseoglu is een tijd afwezig in de gemeenteraad en wordt tijdens haar afwezigheid in oktober door mederaadsleden uit de PvdA-fractie gezet.
Kort daarop noemt een groep anonieme partijgenoten Köseoglu in het Noordhollands Dagblad „vooringenomen en beschuldigend”. Ze hekelen ook haar „samenwerking” met Follow the Money. In de krant wordt ook „een verhaal” beschreven rond het stadhuis dat Köseoglu „te dicht op de doelgroep van het interventieteam in Zaandam-Oost” zou zitten – een suggestie die wordt gerectificeerd wegens gebrek aan bewijs. Köseoglu: „Ik word dan niet primair gezien als raadslid, maar ik ben ineens de ander. En mijn achtergrond wordt ingezet om twijfel te zaaien, zonder onderbouwing.”
Ook De Telegraaf richt de blik op Zaandam-Oost. De krant spreekt van „venijnige tegendruk” op de ondermijningsaanpak „via media en lokale politiek”. Critici, onder wie Köseoglu, worden in verband gebracht met de criminaliteit. Hamming roept in het artikel op „waakzaam” te blijven voor pogingen de publieke opinie over de aanpak te beïnvloeden, vanuit criminele hoek en de media. „Sommige belanghebbenden willen ons doen laten afwijken van onze koers”, aldus de burgemeester.
Kort nadat beide artikelen verschijnen, sturen de landelijke besturen van GroenLinks en PvdA de Zaanse leden een mail die NRC heeft ingezien. Er is via „formele en informele routes” geprobeerd „invloed uit te oefenen” op de samenstelling van de kandidatenlijst, schrijven ze. De besturen noemen het artikel in het Noordhollands Dagblad „een dieptepunt”.
Ondanks de negatieve media-aandacht en druk van lokale partijgenoten, wordt Köseoglu in november opnieuw voorgedragen en door de leden tot lijsttrekker verkozen. De twee wethouders en vier raadsleden van GroenLinks en PvdA stappen na haar verkiezing op. Daarmee komt een maandenlang conflict ten einde.
Köseoglu wijt de druk die op haar is uitgeoefend aan de politieke cultuur in de gemeente Zaanstad. „Het dualisme is zoek: voordat iets wordt besproken in de raad, worden achter de schermen al afspraken gemaakt”, zegt ze. „Als dit soort informele machtsdynamieken – ook binnen partijen – blijven bestaan, geldt de macht van achterkamertjes.”
Volgens de gemeente Zaanstad is vanuit het stadsbestuur geen druk uitgeoefend op Köseoglu. Het college vindt het van belang dat „iedereen, inclusief politieke ambtsdragers, zich vrij voelt om zich uit te spreken over politieke kwesties” en is van mening dat het „voldoende heeft getracht om omgangsvormen te bewaken.”
Ook na het maandenlange conflict blijft Köseoglu kritisch over de ondermijningsaanpak van de gemeente, in een gemeenteraad die de aanpak in grote meerderheid steunt. Volgens haar opent het „juridisch rekbare” begrip ondermijning de weg voor willekeur.
Bovendien ziet ze dat de aanpak averechts werkt. „Je wilt fraudeurs aanpakken, maar met deze aanpak creëer je een groter probleem, namelijk wantrouwen.” Leefbaarheid van wijken verbeter je niet door wantrouwen te organiseren, stelt ze: „Je kan niet aan de ene kant zeggen: ik wil perspectief bieden, en aan de andere kant met een ondermijningsaanpak een complete wijk bij voorbaat verdacht maken.”
Na de verkiezingen in maart wil Köseoglu met nieuwe fractiegenoten van GroenLinks-PvdA in een nieuwe raad de politieke cultuur in Zaanstad veranderen. „Een gezonde democratie verdraagt tegenspraak. Dan zijn mediacampagnes en verdachtmakingen ook niet nodig. Ik sta niet tegenover de burgemeester, maar wel naast de inwoners.”
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC