Shell was serieus op weg naar vergroening, maar de laatste jaren is de koers verlegd. Sommige werknemers komen in gewetensnood. ‘De meerderheid binnen het bedrijf wilde veranderen, maar de top niet. Daar wilde ik niet op wachten.’
is economieredacteur voor de Volkskrant en sinds 2021 specialist op het gebied van de energietransitie.
‘Shell is een prachtig bedrijf.’ Opvallend vaak klinkt deze zin als de Volkskrant voormalige medewerkers van het energieconcern spreekt. Zij zijn de afgelopen jaren vertrokken bij Shell, meestal uit teleurstelling over de veranderde koers van de olie- en gasmaatschappij.
Shell heeft de steven meer en meer afgewend van vergroening, net als veel andere olie- en gasconcerns. Het bedrijf stond nooit bekend als klavertjesgroen, maar onder de vorige CEO Ben van Beurden leek een klimaatvriendelijker richting ingeslagen en werden forse investeringen gedaan in CO2-arme energievormen. De leiding stimuleerde destijds ook open discussies onder werknemers over verduurzaming. En er werkten honderden knappe koppen aan groenere technologie. Zoals een oud-medewerker het verwoordt: ‘De groene koers was heus niet perfect, maar er werd wel een serieuze poging gedaan.’
Maar de laatste jaren zagen medewerkers dat er steeds minder werd gedaan met hun groene suggesties en ideeën. Het bedrijf voerde een reorganisatie door, waarbij vooral mensen vertrokken bij onderdelen voor CO2-arme technologie. Zo kondigde het bedrijf in 2023 aan dat het 15 procent van de werknemers zou ontslaan bij afdelingen die werken aan CO2-arme energieoplossingen, al werden ook bij fossiele divisies forse ontslagrondes aangekondigd. Investeringen in duurzame energieprojecten werden teruggeschroefd of zelfs gestopt, zoals de bouw van een grote biobrandstoffabriek in Rotterdam.
Intussen kwam de focus meer en meer te liggen op het tevreden stellen van de aandeelhouders, onder meer met grote inkoopprogramma’s van eigen aandelen, en zagen werknemers hoe de groene strategie voor de lange termijn werd uitgekleed. Zoals een oud-werknemer constateert: ‘Shell zegt: we zijn net zero in 2050. Maar niemand kon me vertellen hoe we dat gingen bereiken.’
Ook het activistische Nederlandse aandeelhouderscollectief Follow This merkte de verandering. Deze club, die met resoluties op aandeelhoudersvergaderingen probeerde een groenere koers af te dwingen, zag dat ze minder effectief werd. Op de volgende aandeelhoudersvergadering in mei van Shell en BP komt ze met een nieuwe resolutie, waarin de concerns wordt gevraagd hoe ze hun bedrijfsmodel overeind houden als de vraag naar olie en gas in de toekomst gaat dalen. Follow This-oprichter Mark van Baal: ‘We willen weten hoe Shell geld verdient voor zijn aandeelhouders als de vraag naar olie en gas daalt. Volgens het energieagentschap IEA kan dat al vanaf 2030 gebeuren.’
Een interessante vraag, waarop het antwoord tot nu toe uitblijft, of op zijn minst vaag is, vinden de inmiddels oud-werknemers, tevens mede-aandeelhouders. Zij zijn de eerste ondertekenaars van de nieuwe resolutie.
Het vijftal trok ook de ultieme consequentie en vertrok. Er klinkt teleurstelling door in hun verhalen, maar geen van hen spreekt ‘zuur’ over hun voormalige werkgever. Want, klinkt het, Shell is nog altijd een prachtbedrijf. Het kan met zijn technologische kennis en invloed in de wereld zo veel bereiken als het wil. Zoals een van hen het zegt: ‘Shell kan echt een force for good zijn.’
Werkte 28 jaar voor Shell in bijna alle takken van het concern. Is nu technologiedirecteur bij Arcadia, een bedrijf voor synthetische brandstoffen
‘Ik voelde me in veel opzichten een echte Sheller. Heb bij alle onderdelen van het bedrijf gewerkt, van olie- en gasproductie in Zuid-Afrika en Qatar tot het ontwikkelen van bedrijfsstrategieën. De laatste jaren was ik vicepresident van de Shell Academies.
‘Zuur over Shell ben ik zeker niet, ik was altijd trots er te werken. Er werd nagedacht over de CO2-impact van het bedrijf. Voormalige CEO’s als Ben van Beurden en Jeroen van der Veer probeerden bij de aandeelhouders de grens op te zoeken wat betreft een meer duurzame koers. Dat was niet perfect, maar er werd wel een serieuze poging gedaan.
‘De verandering kwam met de nieuwe CEO (Wael Sawan, die in 2023 het roer overnam, red.). Ik ken hem goed uit mijn tijd in Qatar, een zeer gedreven manager. Onder hem is het bedrijf zich primair op aandeelhouderswaarde gaan richten, heeft het een meer Angelsaksische focus gekregen. Duurzaamheidsdoelen zijn afgezwakt.
‘We leven in een wereld die richting 3 graden opwarming gaat. Shell kan en moet daarom de extra mile gaan om na te denken over een robuuste toekomststrategie.
‘Rond 2023 groeide het idee om te vertrekken. Bij de presentaties tijdens de zogenoemde Strategy Day dacht ik: dit is geen verhaal waar ik achter sta. Het afscheid voelde als een rouwtraject. Ik heb me altijd geïdentificeerd met Shell. Het bedrijf doet veel goed, nog steeds, bijvoorbeeld bij het bestrijden van methaanlekkages. Maar het voelde niet meer als mijn bedrijf.’
Werkte 33 jaar bij Shell, lange tijd bij de ontwikkeling van biobrandstoffen. Is nu gepensioneerd, doet vrijwilligerswerk.
‘Ik ben in 1991 begonnen met de ontwikkeling van polymeren, basismateriaal voor bijvoorbeeld schuimrubber en houtlijm. Rond de eeuwwisseling ben ik gevraagd mee te werken aan de ontwikkeling van biobrandstoffen. Dat was groen, er kwam veel creativiteit bij kijken, omdat het toen nog nieuw was. Ik werkte zelf aan de productie van ethanol uit stro en suikerriet, dat wordt nu toegepast in Brazilië.
‘De omslag kwam bij mij in 2021, na een update van de strategie. Daarin stond: in 2030 willen we 20 procent minder CO2 uitstoten. En we verbinden ons aan 1,5 graad opwarming. Dat klopte niet. Voor 1,5 graad was een reductie nodig met 45 procent. Shells strategie kwam overeen met 2 graden.
‘Ik heb daarover gepraat met mijn baas. En de baas van de baas. Zij zeiden: je kunt weggaan, maar niemand snapt het als je nu vertrekt. Anderen zeiden: je moet intern de discussie aangaan als je durft. Dat heb ik gedaan.
‘Ik wilde ook niet weg. Mijn vrouw en ik hielpen jongeren in Amsterdam met begeleid wonen. Zij werkte als vrijwilliger, we waren afhankelijk van mijn inkomen. Tegelijkertijd leek de interesse van mijn directe collega’s in het klimaat wisselend. Op zeker moment voelde ik me alleen staan in de discussie.
‘Anderhalf jaar geleden heb ik tegen mijn baas gezegd dat ik wegging. Het was een emotioneel besluit. Sommige collega’s, echte ingenieurs die niet zo makkelijk hun gevoel tonen, waren in tranen. Ik ook. Ik deed dit ontzettend graag en dan toch dit afscheid.
‘Spijt heb ik geen moment gehad. We hebben het nog steeds goed, zeker vergeleken met de rest van de wereld. Ik denk niet uit schaarste, maar leef vanuit overvloed en dankbaarheid. Ik wil Shell ook niet zwartmaken, maar mensen aan het denken zetten.’
Werkte ruim tien jaar voor Shell, onder meer als ICT-manager bij raffinage en chemie. Is nu operationeel directeur bij ecologisch adviesbureau Blom Ecologie.
‘Er waren meerdere momenten dat het begon te knagen. Maar toen het in de zomer van 2019 bij ons in Brabant 40 graden werd, dacht ik: we moeten hier iets mee. Shell was ook bezig met de energietransitie. Er was ruimte voor debat. Ik zat bij de Future Energy Leaders, waar jonge werknemers werken aan een groenere toekomst.
‘Maar in de loop der jaren werd er minder geluisterd, er werd niets gedaan met onze adviezen. Langzaam drong het besef door dat ik iets anders moest gaan doen.
‘De vorige CEO Ben van Beurden was inspirerend en visionair. Hij heeft zijn nek uitgestoken. Investeringen gedaan die minder gewoon zijn voor een bedrijf als Shell. Maar onder zijn opvolger zag ik hoe groene investeringen werden teruggetrokken. We gingen terug naar het oude, zo voelde het.
‘De huidige CEO is naar mijn idee vooral bezig met wat de aandeelhouders willen. Daarom is het goed dat Follow This nu met een resolutie komt waarin het bestuur van Shell wordt gevraagd hoe ze van netto nul CO2-uitstoot in 2050 een verdienmodel maken. Veel aandeelhouders zitten in Shell om het dividend. Zij willen denk ik ook weten hoe Shell garandeert dat zij in 2050 dezelfde resultaten blijven zien.
‘Ik zit nu bij een ecologisch adviesbureau. Heb het gevoel dat ik daar meer kan doen. Ik ben blij dat ik mijn geweten heb laten spreken.’
Had op zijn 16de een bijbaantje bij een pompstation van Shell en werkte later bij NewMotion, de bedrijfstak voor elektrisch laden.
Zet zich nu in voor Medewerkers voor onze Toekomst, een beweging van betrokken werknemers die verduurzaming bij bedrijven van binnenuit versnellen.
‘Pas drie jaar geleden viel bij mij het kwartje hoe urgent de klimaatproblematiek is. Ik had het eerder niet zo door, vertrouwde op het systeem waarin vergroening vanzelf een groter aandeel zou krijgen. Maar toen dat niet bleek te werken, begon ik me uit te spreken. Eerst op LinkedIn. Dat was heel spannend, maar ik kreeg veel bijval.
‘Ik durfde steeds meer. Ik heb CEO Wael Sawan openlijk gevraagd: kunnen we niet op zoek naar andere aandeelhouders? Met een langere horizon? Mijn inbox stroomde daarop vol met reacties hoe goed dit zou zijn.
‘Veel bestuurders worden gevangen gehouden door hun aandeelhouders. Ik heb daar ook begrip voor, vanwege mijn achtergrond bij McKinsey. Maar ik vind ook dat Shell eerlijk moet zijn: wat gaan we doen, wat kunnen we doen? Misschien gaat het bedrijf wel naar een sunsetstrategie (langzaam verdwijnen, red.). Dat moet je wel vertellen, vind ik, omdat het ook uitmaakt waar bijvoorbeeld duurzame subsidies naartoe moeten gaan: naar Shell of naar een start-up?
‘Ik besloot weg te gaan toen ik steeds meer transitiebanen zag verdwijnen. Mijn team kromp van vijf naar twee. Ik zou 80 procent diesel moeten gaan verkopen, in plaats van 80 procent bezig zijn met de energietransitie. Veel collega’s baalden van de nieuwe concernkoers. De meerderheid binnen het bedrijf wilde veranderen, maar de top niet. Daar wilde ik niet op wachten.
‘Ik denk dat medewerkers van binnenuit verschil kunnen maken. Daar zet ik met onze beweging ook op in. Het ondertekenen van deze resolutie is ook een manier om de systeemverandering op gang te brengen. Hopelijk komt er ook een Follow This voor andere sectoren, zoals de bankenwereld en de luchtvaart. En wijzelf als consumenten moeten trouwens ook wat doen: het is makkelijk om naar Shell te wijzen en niet je eigen gedrag aan te passen.’
Werkte 4 jaar bij Shell Mobility en was verantwoordelijk voor de ontwikkeling van laadinfrastructuur voor elektrische bussen en trucks bij klanten.
Zit nu bij Arkimedes, een Nederlandse start-up die een vastestofbatterij ontwikkelt.
‘Ik vond het goed dat een energieconcern geld uit zijn fossiele industrie investeerde in groen transport. De tak waar ik werkte groeide ook. Dus in het begin toen ik bij Shell werkte, was ik heel positief en werkte het bedrijf in lijn met mijn eigen doelstelling: kennis en kunde inzetten voor een duurzame wereld.
‘Maar ik merkte op zeker moment dat de koers begon te wijzigen. Dat was na het aantreden van de nieuwe CEO Sawan. Ik wilde juist doorgaan met de energietransitie. En de klanten met wie ik sprak, waren ook geïnteresseerd in elektrisch transport en wat Shell op dat gebied deed. Maar bij het concern veranderde het strategische geluid, van vooroplopen naar volgen.
‘Ik was nooit heel vocaal binnen Shell. Maar eind 2024 realiseerde ik me dat ik mijn persoonlijke duurzaamheidsdoelen misschien beter buiten het concern kan bereiken. Daarom ben ik overgestapt naar een jong bedrijf in de batterijtechnologie.
‘Shell heeft alles in huis om een leidende rol te spelen, een force for good te zijn. Er zit heel veel power in het concern. Ik vraag me ook af wat het plan is als de markt straks steeds minder olie en gas nodig heeft. Het is goed mogelijk dat de vraag de komende tijd omlaaggaat. Hoe blijf je dan winstgevend? Daarom ben ik een tijdje geleden lid geworden van Follow This en heb de resolutie ondertekend die precies deze vraag stelt. Hun activisme is er niet voor de portemonnee, maar juist voor de lange termijn.’
REACTIE SHELL
’Wij zijn het erover eens dat er dringend actie nodig is tegen klimaatverandering. Shell wil tegen 2050 een energiebedrijf zijn met netto nul uitstoot, maar de weg daarnaartoe is geen rechte. De wereldwijde vraag naar energie blijft toenemen en niet alle landen kunnen in hetzelfde tempo overstappen op schonere energievormen.
Wij ondersteunen een gebalanceerde energietransitie, waarbij energie niet alleen duurzaam is, maar ook beschikbaar en betaalbaar blijft voor onze klanten. Met miljardeninvesteringen in de energietransitie helpen we onze klanten te verduurzamen en onze uitstoot te verminderen.
Shell heeft heldere klimaatdoelen- en ambities en we zijn goed op weg om die te realiseren. Over deze voortgang wordt elk jaar gerapporteerd. Reorganisaties vinden plaats in alle divisies en functies binnen het bedrijf; niet alleen binnen de ‘groene tak’.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant