Formatie D66, VVD en CDA zijn eruit over ‘alle grote onderwerpen’ van het regeerakkoord. Er moeten alleen nog ‘puntjes op de i’, zegt aanstaand premier Rob Jetten. Vrijdag wordt het akkoord gepresenteerd.
De partijen D66, VVD en CDA zijn het eens over het financiele plaatje. De kabinetsformatie bevindt zich in de afrondende fase.
Rob Jetten van D66 verschijnt als eerste, dinsdagavond net na half elf. Hij lacht. Meteen na hem VVD-leider Dilan Yesilgöz, ook met een grote glimlach. Dan komt Henri Bontenbal van het CDA, hij loopt naar Jetten alsof hij in het midden wil staan. Maar Yesilgöz stapt niet voor hem opzij. Ze pakt hem vast, hij moet náást haar staan.
Ze komen vertellen dat het is gelukt, 92 dagen na de verkiezingen zijn ze eruit: er is een regeerakkoord. „Over alle grote onderwerpen”, zegt Jetten: „Internationale veiligheid, binnenlandse veiligheid, meer betaalbare woningen en migratie in bedwang krijgen. Investeren in onze economie.” Volgens Jetten hebben ze alle drie „ontzettend veel zin om aan de slag te gaan”.
Yesilgöz kijkt naar hem en in de camera’s, ze knikt en lacht. Bontenbal kijkt ernstig, hij tuurt voor zich uit.
De inhoud van het akkoord houden ze nog geheim, de drie zeggen dat ze nog niet helemaal klaar zijn: er moeten nog „puntjes op de i”. Maar dat het ook niet meer kan mislukken. „Anders stonden we hier niet.” Het akkoord moet eerst nog worden voorgelegd aan de Tweede Kamerleden van de partijen. Dat gebeurt zo goed als zeker op donderdag, de presentatie is dan naar verwachting op vrijdag aan het begin van de middag.
Vooral Bontenbal en Jetten zijn er tevreden over dat de formatie maar drie maanden heeft geduurd: ze waren veel sneller dan de partijen van de vorige coalitie, die er 223 dagen over deden. Bij die formatie was er, anders dan deze keer, ook veel ruzie gemaakt, ook zichtbaar voor iedereen.
Al vanaf vorig weekend was het idee bij D66 en het CDA dat ze er snel uit konden komen met z’n drieën. Ook toen werd steeds gezegd dat het alleen nog maar ging om „de puntjes op de i”. Maar díé puntjes werden steeds niet gezet, waardoor ze zelf de indruk wekten dat het niet goed ging binnenskamers. Het draaide al die dagen vooral om de verdeling van het geld. D66 en het CDA waren volgens betrokkenen bereid om de staatsschuld te laten oplopen om miljarden vrij te maken voor defensie, woningbouw, stikstof. De VVD, en dan vooral demissionair minister van Financiën Eelco Heinen, wilde dat juist niet.
Wat de gesprekken onder andere ingewikkeld maakte: het demissionaire kabinet-Schoof, met dus Heinen erin, had er in het eigen regeerakkoord op gerekend om geld op te kunnen halen bij asiel en migratie. Het kabinet dacht dat het aantal asielzoekers in Nederland flink zou dalen door maatregelen in het regeerakkoord, en boekte miljardenbezuinigingen vanaf 2027 in. Die aanname werd al meteen in twijfel getrokken door experts. Het kabinet-Schoof, dat al na elf maanden viel, had ook het plan om in Brussel af te dwingen dat er minder geld naar de EU hoefde. Ook die voorgenomen bezuiniging werd door kenners gezien als onrealistisch.
En nu moet het nieuwe kabinet die gaten dichten, het zou gaan om miljarden. Het lijkt zeker dat het kabinet dat wil doen door te bezuinigen op de zorg en de sociale zekerheid. Volgens ingewijden is dat niet genoeg om de begroting rond te krijgen, waardoor er een kans is dat er ook belastingverhoging zal worden afgesproken.
Het aanstaande kabinet-Jetten is een minderheidskabinet, in de Tweede Kamer komt het 10 zetels te kort en in de Eerste Kamer 16. Het kabinet zal het dus moeten hebben van de oppositiepartijen. Maar die mogen al weken niet meer meepraten aan tafel. Volgens Henri Bontenbal van het CDA was daar „geen tijd” voor. Maar hij had er ook geen zin in. Hij vertrouwt ze niet zomaar. „De plannen zouden dan binnen een uur in uw krant staan”, zei hij zondagavond na uren overleg in de Tweede Kamer. „Dat is nogal een risico.”
Een bijzondere houding voor een coalitiepartij die de komende jaren om steun zal moeten bedelen. Bij links en rechts. Maar precies daar ligt ook een gevaar voor de nieuwe coalitie. GroenLinks-PvdA-leider Jesse Klaver zei afgelopen weekend dat zijn partij bereid is om te helpen, hij zei dat ze hun „positie” in de Eerste en Tweede Kamer „maximaal” gingen „benutten om de koers van Nederland te veranderen”.
Dat klinkt vooral VVD’ers dreigend in de oren en volgens betrokkenen had dat deze week ook invloed aan de onderhandelingstafel. In de Tweede Kamer moet een meerderheid niets weten van bezuinigingen op de zorg en in de sociale zekerheid, waardoor er misschien weinig terecht zal komen van plannen waar D66, VVD en CDA zo hard over onderhandelen. De VVD, de meest rechtse partij in de nieuwe coalitie, was er een tijdje tevreden over dat GroenLinks-PvdA met succes van de onderhandelingstafel was geduwd. Die partij moet er niet aan denken dat het kabinet alsnog steeds zal moeten luisteren naar de wensen van Klaver.
Aan de andere kant staat D66, dat er niet aan moet denken om voor de plannen steeds afhankelijk te zijn van rechtse partijen als JA21, BBB en de nieuwe Groep Markuszower met zeven ex-PVV’ers. En bij de plannen voor asiel en migratie zal het daar zo goed als zeker op neerkomen.
Het minderheidskabinet is een experiment, de drie partijen van de coalitie denken dat ze bij de oppositie hebben gehoord dat die bereid zijn om mee te doen. Veel partijen in de oppositie denken zelf ook dat er misschien wel veel voor hen te halen valt. De andere kant ervan is dat de onderhandelingen met het kabinet altijd een uitruil zullen zijn: om iets voor elkaar te krijgen, zullen ze meteen ook verantwoordelijk worden voor bezuinigingen ergens anders.
Dinsdagavond zei Jetten dat ze alle drie „ontzettend veel zin hebben om samen te werken met alle andere partijen in de Tweede Kamer”, en ook „met iedereen in Nederland die de schouders eronder wil zetten”.
Begin de dag met de belangrijkste politieke ontwikkelingen uit Den Haag
Source: NRC