De Koninklijke Luchtmacht heeft dinsdag voor het eerst met F-35-gevechtsvliegtuigen geoefend op Schiphol. Defensie wil voorbereid zijn op situaties waarin moet worden uitgeweken van militaire vliegvelden in bijvoorbeeld Volkel en Leeuwarden. ‘We willen wendbaar zijn. Oorlog is een kat-en-muisspel.’
Als een donderslag bij, op deze dinsdagmiddag, grijsbewolkte hemel klinkt het diep bulderende geluid van overvliegende straaljagers. Bij een bushalte kijkt een groepje grondpersoneel van Schiphol zoekend de lucht in. Het geluid is anders dan anders.
Even later is het oorverdovende gegil van de motoren nog nauwelijks uit de lucht, of er klimmen vier straaljagerpiloten onder leiding van hun commandant met de bijnaam ‘Smiley’ uit hun cockpit. Dit is het 322-squadron afkomstig van de militaire vliegbasis in Leeuwarden. Landing geslaagd.
Niet eerder zette de Koninklijke Luchtmacht hun F-35’s aan de grond op Schiphol. ‘In oorlogstijd op wisselende locaties opereren zorgt dat we minder kwetsbaar zijn voor aanvallen’, zegt generaal-majoor Robert Adang. ‘We willen wendbaar zijn. Oorlog is een kat-en-muisspel.’
De luchtmacht onderzoekt dinsdag en woensdag, wanneer koning Willem-Alexander komt kijken, hoe het is om te vertrekken en landen op een civiele luchthaven. Vier F-35-straaljagers en een Airbus A330 tank- en transporttoestel doen mee aan ‘operatie Avatar’. Schiphol benadrukt dat de militaire vliegbewegingen geen invloed hebben op het civiele vliegverkeer. Vakantieplannen van reizigers komen niet in gevaar.
Dat de aanwezigheid van F-35’s van Schiphol een militair doelwit zou kunnen maken, gelooft staatssecretaris Gijs Tuinman (BBB) niet. ‘Ik denk dat het omgekeerd is. De regio wordt hier uiteindelijk veiliger van’, zegt de bewindsman als hij vlak bij de vleugel-aan-vleugel opgestelde kisten staat. ‘We zien ook wat Poetin doet in Oekraïne. Hij heeft overal maling aan. Of je nou wel of niet een F-35 gebruikt vanaf Schiphol, deze luchthaven staat sowieso op het lijstje.’
Dat voor de oefening Schiphol is gekozen is volgens Patrick Bolder, defensiespecialist verbonden aan The Hague Centre for Strategic Studies, geen toeval. ‘Door te oefenen op Schiphol krijgt de luchtmacht er zes alternatieve landingsbanen bij’, zegt Bolder. ‘Hierdoor is er bijna altijd ruimte om een toestel aan de grond te zetten.’
Ook de timing van de oefening komt volgens Bolder niet uit de lucht vallen. ‘Het heeft alles te maken met de geopolitieke situatie, maar ook met de kwetsbaarheid van vliegbases Volkel en Leeuwarden.’ Bolder doelt op de twee overbleven locaties waar de F-35’s zijn gestationeerd. ‘Vergeleken met wat je op je afgevuurd kunt krijgen, hebben die maar weinig luchtverdediging’, zegt hij. De recente meldingen van drones nabij luchtmachtbases maken het een stuk ingewikkelder. ‘Vooral drones zijn lastig te detecteren en je wil ze niet in je motor krijgen.’
Op Schiphol wordt vlak voor de landing van de F-35 een ander vliegend ding verjaagd. In de lucht verschijnt een fel brandend puntje dat even lijkt te zweven. Tot er een schot klinkt. De vogelwacht werkt hier, ook tijdens operatie Avatar, aan het vogelvrij houden van het luchtruim.
Tijdens de operatie maakt de luchtmacht zoveel mogelijk gebruik van de faciliteiten van Schiphol, aldus Patricia Vitalis, operationeel hoofdverantwoordelijke voor de luchthaven. ‘Dat we tijdens een zogenoemde koude situatie, wanneer er nog niet veel aan de hand is, kunnen samenwerken en elkaars taal leren spreken, is belangrijk.’
Schiphol heeft omwonenden vorige week over de oefening geïnformeerd via persberichten en de media. ‘Ik denk dat het belangrijk is dat omwonenden deze dagen niet verrast zijn dat er een F-35 over het huis heen komt’, zegt Vitalis. ’Ook willen we evalueren hoe deze dagen ervaren zijn.’
Luchtmachten van Navo-landen leren volgens generaal-majoor Adang veel van elkaar. ‘In Finland oefenen ze bijvoorbeeld met landen op snelwegen.’ Al ziet Adang dat in Nederland niet snel gebeuren. ‘Onze snelwegen zijn daar niet geschikt voor.’
De luchtmachtoperatie op Schiphol is volgens Adang een directe uitwerking van het Navo-concept om met vliegtuigen op zo veel mogelijk wisselende locaties te opereren. ‘Alleen je eigen militaire vliegvelden tot je beschikking hebben, is onvoldoende’, zegt Adang. Ook de oefening op de snelweg in Finland is een voorbeeld van die wendbaarheid.
Schiphol onderstreept dat dit een korte en tijdelijke oefening is en dat militaire vliegtuigen niet permanent zullen worden ingezet op de luchthaven. Een woordvoerder van de luchtmacht geeft aan dat er nog geen plannen zijn voor een volgend oefenmoment. ‘We verwachten wel dat die er zullen komen. Dat zal niet maandelijks zijn, maar we zullen alle verbeteringen die we nu tegenkomen in de draaiboeken verwerken en nogmaals willen trainen.’
Inmiddels knielt naast de F-35 een man in camouflagekleding onder een fel oranje hesje. Op zijn schoot rust een laptop die met een kabel aan de kist is verbonden. Een ritueel voor de volgende vlucht.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant