Met een langverwacht wetsvoorstel wil het demissionair kabinet de toenemende druk op de jeugdzorg aanpakken. Maar harde keuzes over welke zorg niet meer vergoed hoeft te worden, zijn nog niet gemaakt.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over de volksgezondheid.
De jeugdzorg kampt al jaren met lange wachtlijsten en almaar toenemende kosten. Die vinden hun oorsprong in 2015, toen gemeenten door decentralisatie verantwoordelijk werden voor de jeugdzorg. Het idee was dat er meer ruimte zou komen voor maatwerk en de vraag zou worden afgeremd, maar het tegenovergestelde gebeurde. In de afgelopen tien jaar verdubbelden de kosten, voor veel gemeenten zijn ze niet meer te dragen.
Dat lijkt voor een groot deel te komen door een enorme toename van met name de lichte jeugdzorg, zoals dyslexiezorg en faalangsttraining. Door marktwerking en laagdrempelige toegang via de gemeenten is het aantal aanbieders van lichte jeugdzorg fors toegenomen. Een op de zeven kinderen maakt gebruik van jeugdzorg. Dit trekt een wissel op zwaardere vormen van jeugdzorg, waarin grote tekorten zijn. Wachttijden van vele maanden zijn niet uitzonderlijk.
Vanuit zowel de gemeenten als de sector klinkt daarom al jaren de roep aan Den Haag om met een aanpak te komen die het tij kan keren. Een van de verlangde wetsvoorstellen was de zogenoemde Wet reikwijdte. Die wet, die aanvankelijk in 2024 naar de Kamer zou gaan maar meerdere keren werd uitgesteld, moest afbakenen welke jeugdhulp gemeenten wel en niet verplicht zijn om aan te bieden. Nu is dat nog een ‘open norm’. Daardoor is het voor veel gemeenten moeilijk om te oordelen welke hulp ze wel en niet vergoeden.
Dinsdag werd eindelijk bekend hoe de wet eruitziet. In een brief aan de Kamer schetste demissionair staatssecretaris van Jeugd, Judith Tielen (VVD), de contouren van het bewuste voorstel. Het demissionair kabinet wil werken aan een ‘cultuuromslag’ waarin specialistische jeugdzorg alleen wordt ingezet ‘als dat echt nodig en effectief is’. ‘De ambitie is dat in 2028 niet meer een op de zeven, maar maximaal een op de tien jongeren gebruikmaakt van jeugdzorg’, aldus Tielen.
Het demissionair kabinet wil onder meer gemeenten verplichten lokale teams in te zetten als ‘eerste aanspreekpunten’ voor jongeren en gezinnen. Inwoners moeten er ‘op een laagdrempelige manier’ terechtkunnen, bijvoorbeeld via school. Tielen denkt dat problemen eerder worden gesignaleerd en dat daardoor de druk op specialistische jeugdzorg afneemt.
Het idee is dat lokale teams met een ‘brede blik’ kijken of jeugdzorg wel nodig is. Het moet daarin meer over ‘het gezin als geheel’ gaan. Soms is er bijvoorbeeld meer baat bij schuldhulpverlening dan jeugdzorg.
Het is de vraag of dit in de praktijk een verschil gaat maken. Veel gemeenten werken al met jeugdteams in wijken. Dat leidt tot een laagdrempelige aanpak, maar volgens critici ook tot meer jeugdzorg. Door veel te signaleren, wordt er ook veel doorverwezen.
Tielen denkt veel te kunnen winnen door hulp in groepsverband in principe voorrang te geven op de individuele aanpak. Groepstherapie kan de ‘eenzaamheid verkleinen’ en het ‘netwerk van jongeren vergroten’. Er kan van worden afgeweken als individuele hulp ‘aantoonbaar effectiever’ is.
Tegelijk blijkt uit de eerste schets van het voorstel dat er nog geen harde keuzes worden gemaakt over welke zorg door gemeenten moet worden vergoed. Het demissionair kabinet legt enkel de ‘mogelijkheid’ voor gemeenten vast om hulp uit te sluiten als die bijvoorbeeld niet effectief is. Daardoor kunnen er tussen gemeenten verschillen ontstaan in het zorgaanbod.
In haar brief spreekt Tielen van ‘een eerste stap om de wildgroei van het jeugdaanbod terug te dringen’. Door de afbakening ‘niet in de wet zelf te regelen’ kunnen gemeenten volgens een woordvoerder van het ministerie makkelijker zelf bepalen welke zorg ze niet langer vergoeden. Daarbij komt dat het uitsluiten van zorgvormen ‘op dit moment niet de meest effectieve oplossing’ is omdat het in de praktijk ‘zeer complex’ is.
Het is nog de vraag of gemeenten voldoende zijn geholpen. Dinsdag bleek uit een doorlichting van de gemeentelijke financiën door accountantskantoor BDO dat er nog altijd tekorten dreigen bij gemeenten. Ook de jeugdzorg blijft een groot risico.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant