Max Pam is schrijver en columnist van de Volkskrant.
Vorige week stond in deze krant een essay van Carolien Spaans op basis van haar nieuwe boek Ga terug naar start. Dat boek is het vervolg op Doet sneeuw pijn, waarin de schrijfster het drama vertelt over haar man die om het leven kwam na ‘een weekendje weg en een gletsjerspleet met een laagje sneeuw eroverheen’. Meer was niet nodig om een bom te leggen onder haar gelukkige leven.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
In haar nieuwe boek gaat Spaans op zoek naar een nieuwe man die niet alleen haar nieuwe geliefde moet zijn, maar ook de nieuwe vader voor de zoon uit haar eerste huwelijk. En dat valt niet mee. Bij het daten blijken bijna alle mannen kleine en minder kleine tekortkomingen te bezitten, terwijl zijzelf ook niet helemaal vrijuit gaat als het eropaan komt zichzelf zo aantrekkelijk mogelijk te presenteren. ‘Maar boven alles’, schrijft Spaans, ‘gadverdamme, stoorde me hun fysieke toenadering aan het einde van een date – ook als die rampzalig was verlopen. Hú. Na een poging of vijftien wist ik niet of ik ze moest uitlachen of uitschelden – dus ik deed beide.’
Niettemin vindt ze uiteindelijk een nieuwe man, een longarts nota bene, die haar gerook voor lief neemt. Wanneer zij evenwel ontdekt dat haar beoogde echtgenoot niet in de schaduw kan staan van haar eerste echtgenoot, loopt ook deze poging spoedig op niets uit. En dan besluit ze: het kan ook zonder een vent, je hoeft geen huis meer te delen en dat geeft alleen maar ruimte en vrijheid. Leven met slechts je zoon – dat is trouwens ook een man – heeft grote voordelen.
Omdat niets zo fascinerend is als de wanhopige relaties tussen mannen en vrouwen, kocht ik meteen Ga terug naar start. Eerlijk gezegd hadden nog meer botte dating-mannen, minder weggelopen poezen en minder huiselijke besognes het boek geen kwaad gedaan – om over de enorme wildgroei aan witregels maar te zwijgen – toch lees je kleine observaties die beklijven. Zoals deze: ‘Soms is het wel handig een man te hebben, al zijn redenen te ergerlijk voor woorden.’
Komisch is het hoofdstuk waarin Carolien als alleenstaande vrouw een auto gaat kopen en daarom een tuinbroek aantrekt, omdat zij denkt dat zij dan een streepje voor heeft bij de autoverkoper. Helaas is de autoverkoper toch weer het type van ‘wat kan ik voor u doen, mevrouwtje?’, waarna zij hetzelfde model bij een betrouwbaarder ogend heerschap aanschaft. Helaas gaat in die auto snel de airco kapot en begint hij aan alle kanten te rammelen, zodat ze ‘toch weer is genaaid’.
Ga terug naar start deed mij beseffen dat zich in het leven van bijna ieder mens wel een periode voordoet waarin hij/zij wordt getroffen door een afkeer, een afschuw of zelfs een weerzin jegens het andere geslacht. Een traumatische gebeurtenis in de vorm van afwijzing, scheiding, vernedering, verkrachting of verraad kan ertoe leiden dat de hele andere sekse wordt verketterd en voorgoed geëxcommuniceerd. Tot in de hoogste filosofie vind je er voorbeelden van. In de eerste plaats denk ik daarbij aan Er is geen vrouw die deugt, de boutade van Arthur Schopenhauer (1788-1860) over het zwakke geslacht. Dat Aphrodite hem tenslotte een poets bakt door hem op latere leeftijd wanhopig verliefd te laten worden op een jongere vrouw, spreekt bijna vanzelf.
En dan heb je natuurlijk Otto Weininger (1880-1903), die op 23-jarige leeftijd zelfmoord pleegde in het sterfhuis van Beethoven. In zijn boek Geschlecht und Charakter sprak hij zich ondubbelzinnig uit tegen het paren der geslachten. Weliswaar zou de mensheid dan uitsterven, maar dat verdriet is klein vergeleken bij wat mannen en vrouwen elkaar aandoen, niet alleen in de dagelijkse omgang, maar vooral ook in de vleselijke gemeenschap. Hú, eine verdammte Schweinerei!
Tot op de dag van vandaag is dit thema populair tot allesoverheersend. Een paar jaar geleden verscheen Mannen zonder vrouw van de Japanse schrijver Huraki Murakami, een bundel vol sukkelige mannen die zichzelf wijsmaken gelukkig te kunnen zijn zonder vrouw. Speciaal voor Carolien Spaans wijs ik op het verhaal Drive My Car, waarin zij iets zou kunnen herkennen.
De openlijk beleden afkeer van vrouwen voor mannen heeft inmiddels ook een eerbiedwaardige geschiedenis. In het genre heeft Spaans vele voorloopsters. Alles went behalve een vent van Yvonne Kroonenberg was in de jaren negentig van de vorige eeuw een bestseller, gevolgd door het omineuze Het zit op de bank en het zapt, waarin evenmin een verheffend beeld van de man wordt geschetst. Al dit soort boeken zijn op de een of andere manier schatplichtig aan het manifest Society for Cutting Up Men (1967) van Valerie Solanas. Deze radicale feministe voegde de daad bij het woord en richtte haar Beretta M1935 op Andy Warhol. Helemaal raak was het niet, hij overleefde.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.