Media De voorgenomen bezuiniging van ruim 150 miljoen op de publieke omroep gaat in de ogen van omroepmedewerkers niet alleen over verlies van banen, maar heeft ook invloed op de democratie en een weerbare samenleving.
De vakbonden FNV en NVJ overhandigen samen met medewerkers van de publieke omroep een symbolisch noodpakket aan Tweede Kamerleden.
Tientallen programmamakers demonstreerden maandag samen met de vakbonden FNV en de Nederlandse Vereniging van Journalisten in het Tweede Kamergebouw in Den Haag tegen de bezuinigingen op de publieke omroep. Ze deelden symbolische noodpakketten uit aan Kamerleden van verschillende politieke partijen, zoals D66, CDA, GroenLinks-PvdA, VVD en FvD, met als boodschap: de publieke omroep maakt deel uit van de kritieke infrastructuur. De bezuinigingen gaan in hun ogen niet alleen over verlies van banen, maar ook over een sterke democratie en een weerbare samenleving.
Met de actie wilden de programmamakers aandacht vragen voor het verdwijnen van programma’s en druk zetten op de formerende partijen. „De bezuinigingen komen uit de koker van een zeer rechts kabinet dat geen grote liefde heeft voor de publieke omroep”, zegt Maren Merckx, programmamaker van de VPRO en een van de initiatiefnemers van de actie. „Ze zeggen dat de besparingen draaien om een efficiënter bestel en minder managementlagen. Maar vooral de programma’s worden geraakt. We hopen daarom dat het volgende kabinet deze visieloze bezuinigingen niet klakkeloos overneemt.”
De actie viel samen met een debat in de Tweede Kamer over de mediabegroting van dit jaar, de 156 miljoen euro aan bezuinigingen vanaf 2027 van het inmiddels demissionaire kabinet, en de hervorming van het publieke bestel die in 2029 zijn beslag moet krijgen. Zoals veel omroepmedewerkers vindt Merckx die volgorde verkeerd om. „Als je vindt dat het publieke bestel niet goed functioneert, kun je niet nu al bezuinigen en dan later kijken hoe het efficiënter kan. Als je eerst hervormt, weet je wat samenwerking van de omroepen in omroephuizen en het snijden in het management oplevert.”
Nu wordt er vooral gesneden in de programmering. Welke programma’s verdwijnen als gevolg van de bezuinigingen werd de afgelopen maanden bekend. Het gaat om titels als Kassa, Zomergasten, Draadstaal, NOS Studio Voetbal, Andere tijden, 3 op reis, Close Up, Van Roosmalen & Groenteman, en Metropolis. Dit levert volgens de NPO zo’n 90 miljoen euro op, dus daarmee is de publieke omroep er nog niet. De programmamakers hopen dat het nieuwe kabinet de bezuinigingen met 50 miljoen euro vermindert. Dit bedrag kwam bovenop de oorspronkelijke 106 miljoen na een amendement van CDA-leider Henri Bontebal in 2024.
Toen Bontebal zijn amendement indiende (met als doel de miljardenbezuiniging op het onderwijs enigszins te verzachten), was de verwachting dat die 50 miljoen euro aan extra besparingen deels kon worden opgevangen door meer reclame-inkomsten. De Tweede Kamer vroeg daarom om een marktonderzoek. Daaruit bleek dat verruiming van Ster-reclame bij de NPO jaarlijks 14 tot 24 miljoen euro zou kunnen opleveren. Maar minister van Onderwijs, Cultuur en Media Gouke Moes (BBB) wilde niet meer toestaan dan 11 miljoen euro omdat private mediapartijen anders te veel zouden moeten inleveren.
Tijdens het Kamerdebat noemde CDA-Kamerlid Harmen Krul die 50 miljoen aan extra bezuinigingen „een graat in de keel”. D66 is nooit voorstander van de bezuinigingen geweest. „In een tijd van nepnieuws, kun je niet over journalistiek zeggen ‘het is cruciaal’ en tegelijkertijd de bodem onder hun voeten vandaan trekken”, verklaarde D66-Kamerlid Ouafa Oualhadj. Alleen de VVD heeft er geen problemen mee. Maar de formerende partijen wilden niet zeggen hoeveel van de bezuinigingen overeind blijft. „Hoe zich dat ontwikkelt zullen we vrijdag zien”, zei Krul. Dan maken de formerende partijen naar verwachting hun plannen bekend.
Tijdens het Kamerdebat maakten de formerende partijen in elk geval al duidelijk dat de huidige elf ledenomroepen moeten samengaan in vier omroephuizen, naast een omroephuis van de taakomroepen NOS en NTR. Oualhadj zei dat ze hiervoor een plan zullen indienen. Het huidige kabinet heeft het aantal omroephuizen en wie met wie samengaat aan de omroepen zelf gelaten, maar die komen er niet uit. GroenLinks-PvdA is ook voor het ‘vier plus een model’. Daarmee lijkt het plan een Kamermeerderheid te hebben, al is nog niet duidelijk of GroenLinks-PvdA en de formerende partijen het eens zijn over de details.
Het CDA en de VVD lieten hun ongenoegen blijken over het gebrek aan daadkracht van minister Moes. „Wat als een hervorming begon, is inmiddels een bestuurlijke soap”, zei CDA’er Krul. „Het uitblijven van perspectief voor de publieke omroep zelf en het totale gebrek aan besluitvorming maakt dat we nog steeds debatteren in onduidelijkheid”, aldus VDD-Kamerlid Claire Martens-America. Volgens haar wilde de meerderheid in Hilversum het bestel moderniseren. „We zijn alleen gegijzeld door de machtige minderheid.” Daarmee doelt ze op omroepen als de EO, de VPRO en Omroep Max, die blijven dwarsliggen.
Diverse partijen drongen er bij de minister op aan haast te maken met het wetsvoorstel voor de hervormingen van de publieke omroep, anders gaan die niet in 2029 maar pas in 2034 in. Maar de ongeduldige Kamer stuitte wederom op een schoorvoetende minister, die veel besluiten doorschoof naar zijn opvolger. „We hebben gewoon de tijd nodig om het wetsvoorstel goed uit te werken. Wat mij betreft wordt het voor de zomervakantie openbaar gemaakt en dan komt er ook een Kamerbrief waarin alles uitgewerkt is”, zei hij. Wel beloofde hij dat de regionale omroepen binnenkort al via NPO Start te zien zullen zijn.
De komende maanden moet duidelijk worden of er meer programma’s zullen verdwijnen als gevolg van de bezuinigingen. Tegenlicht, een van de VPRO-programma’s waar Merckx aan meewerkt, was een van de eersten die van de buis werden gehaald. Maar het heeft op YouTube een tweede leven gekregen, waar het nu een jong publiek bereikt. „Daar zijn we enorm blij mee”, zegt Merckx. „Maar het maakt ons wel afhankelijk van het algoritme van YouTube. En we moeten het programma nu met een veel kleiner budget maken. Vroeger hadden we tien draaidagen voor een documentaire, nu doen we het in één dag. Dat is veelzeggend.”
Wat moet je deze week kijken? Tips en achtergronden over boeiende films, series en tv-programma’s
Source: NRC