Het International Film Festival Rotterdam wijdt een retrospectief aan Marwan Hamed, wiens films in thuisland Egypte enorm populair zijn, maar daarbuiten nauwelijks bekend. Daar komt misschien met zijn film over Oum Kalthoum verandering in.
El Sett, Marwan Hameds biopic over de Egyptische zangeres Oum Kalthoum, begint met haar optreden in Parijs in 1967. Vlak voor haar opkomst breekt een pro-Palestijns protest uit in de zaal. Het is een van meerdere momenten waarop Hamed haar levensverhaal laat kruisen met een maatschappelijk onderwerp.
Het International Film Festival Rotterdam wijdt een retrospectief aan de Egyptische filmmaker (48), die in zijn films altijd raakpunten zoekt met de sociaal-politieke geschiedenis van zijn land. Naast vertoningen van zijn acht speelfilms zal Hamed op 2 februari in gesprek gaan met collega-filmmaker Yousry Nasrallah.
Marwan Hamed werd in 1977 geboren in Caïro, als zoon van scenarist Wahid Hamed, die vooral in de jaren tachtig en negentig een stempel drukte op de Egyptische film. Al vroeg ambieerde hij een carrière in film en op zijn 18de ging hij naar de filmacademie. In de jaren na zijn afstuderen deed hij ervaring op als reclameregisseur en als assistent-regisseur van Sherif Arafa, die hij zijn mentor noemt.
De films die Hamed de afgelopen twintig jaar maakte, zijn in Egypte razend populair bij een breed publiek. Ze zijn groots opgezet en bieden entertainment op een hoog tempo. Maar het zijn ook altijd films die onder dat vernis van vermaak reflecteren op de Egyptische geschiedenis en de cyclus van revoluties die zich daar in de afgelopen eeuw heeft voltrokken.
De 55ste editie van International Film Festival Rotterdam (onder leiding van artistiek directeur Vanja Kaludjercic) vindt plaats van donderdag 29 januari t/m 8 februari.
De openingsfilm is Providence and the Guitar, van de Portugese filmmaker João Nicolau. Er worden in totaal meer dan 400 films vertoond. Ook zijn er installaties en audiovisuele werken te zien en vinden er gesprekken plaats (‘big talks’) met filmmakers.
In interviews noemt Hamed regisseurs als Alfred Hitchcock en Martin Scorsese als inspiratiebronnen. Vooral de invloed van die laatste is zichtbaar in de flamboyante, tikje barokke stijl van Hamed. Zwierige camerabewegingen en slow-motions, die hij aanzet met een flinke dot melodrama.
In een interview met de British Arab Centre stelde Hamed dat Arabische films vaak door dialoog gedreven zijn in plaats van te leunen op visuele expressie. In zijn eigen films doet hij dat wel. Zie de fijn chaotische, vanuit de hand gefilmde achtervolgingsscène aan het begin van Ibrahim El-Abyad (2009).
Of de visuele weelderigheid van zijn The Blue Elephant-reeks, waarvan twee delen zijn verschenen en een derde is aangekondigd, over een psychiater die door zijn werk in de gevangenis in aanraking komt met misdaad, synthetische drugs en bovennatuurlijke krachten.
Hoewel hij zich niet beperkt tot één genre of stijl – ‘Ik hou ervan om van de ene filmwereld naar de andere te reizen’, zei hij in een interview met Variety uit 2014 – kenmerkt elk van Hameds films zich door een ambitieuze opzet. Dat is al direct zichtbaar in zijn speelfilmdebuut The Yacoubian Building (2006).
Gebaseerd op de gelijknamige roman van Alaa Al Aswany was het destijds een van de duurste Egyptische filmproducties. De film speelt zich af in de jaren negentig, in en rond een appartementencomplex in Cairo dat fungeert als microkosmos van de Egyptische samenleving.
Hamed begint de film met archiefbeelden en een voice-over die de geschiedenis van het in 1937 opgeleverde gebouw en het land in elkaar vlecht. Hoe het gebouw zijn statigheid en welgestelde bewoners verloor terwijl het land wegzakte in corruptie. ‘Het gebouw was veranderd, het hele land was veranderd’, besluit de voice-over. Zo begint Hamed zijn films geregeld met archiefbeelden, of nieuwsberichten, waarmee hij ze direct wortelt in het grotere narratief van de Egyptische geschiedenis.
Hoofdpersoon in The Yacoubian Building is een man (gespeeld door steracteur en komiek Adel Imam) die zich Pasja noemt, een titel die in Egypte tot de staatsgreep van 1952 werd toegekend aan hoge ambtenaren. Hij is de oudste huurder in het pand, leeft van een erfenis en noemt zichzelf ‘de laatste van de respectabele mannen’. Het zegt vooral iets over hoe hij zichzelf graag ziet. Zoals de mannen in Hameds films sowieso graag over zichzelf en elkaar pochen dat ze respectabel zijn.
Maar in de marge van de film laat Hamed een andere waarheid zien: het seksisme waarmee vrouwen te maken krijgen en dat door de oudere generatie wordt afgewimpeld. Als een jonge vrouw aan haar moeder vertelt dat haar baas in haar bijzijn zijn gulp openritste, antwoordt haar moeder: ‘Zolang het zijn gulp was en niet de jouwe, is er niks aan de hand.’
Zo’n scène is tekenend voor het werk van Hamed, die als publieksregisseur goed lijkt aan te voelen hoe ver hij kan gaan met de meer subversieve thema’s in zijn films. Door die bijvoorbeeld te uiten via bijpersonages of subplots. Al is het gevolg daarvan wel dat de ‘respectabele’ mannen nog steeds vaak de hoofdpersonen zijn waar de films om draaien.
Zo is Kira & El Gin, een bijna drie uur durend epos dat zich afspeelt rond de Egyptische revolutie van 1919, in de eerste plaats een film over de mannen in de verzetsgroep die in opstand komt tegen de overheersing van de Britten. Maar in de marge gaat de film ook over een van de eerste vrouwen die een prominente rol had in het verzet.
Dat is anders in El Sett. Het verhaal van Kalthoums leven en carrière is ook het verhaal van de tegenwerking van mannen. Tijdens een repetitie kibbelen de mannelijke muzikanten over hoe de muziek moet klinken. Kalthoum slaat het even gade en pakt dan de regie.
Dat de in 1975 overleden zangeres een icoon is, in en buiten de grenzen van de Arabische wereld, maakt het voor Hamed mogelijk om die positie van vrouwen naar de voorgrond te trekken. En dat doet hij wederom in zijn kenmerkende exuberante stijl.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant