Tijdens het International Film Festival Rotterdam (IFFR) gaan de eerste vijf kortfilms van het Displacement Film Fund in wereldpremière. De Volkskrant sprak met actrice Cate Blanchett over het fonds voor ontheemde filmmakers.
is filmredacteur van de Volkskrant.
‘Niet slecht’, antwoordt Cate Blanchett (56) op de vraag hoe het met haar gaat. ‘Beetje bezorgd over de wereld. Zoals iedereen, veronderstel ik, die een kloppend hart en een functionerend brein bezit.’
De Australische actrice, onvergetelijk in films als Carol, Blue Jasmine en Tár, is al ruim tien jaar goodwill-ambassadeur voor de VN-vluchtelingenorganisatie. ‘Toen ik begon, waren er bijna zestig miljoen mensen op de vlucht. Dat aantal is inmiddels meer dan verdubbeld. Terwijl op eigenbelang gerichte ‘sterke mannen’ zich bezighouden met het grijpen en roven van grondstoffen om hun rijken op te bouwen, blijft het aantal vluchtelingen en ontheemden als gevolg daarvan maar stijgen…’
Het is een seconde stil op de telefoonlijn. ‘Sorry, ik duik er maar meteen vol in.’
Tussen de opnamen van een nieuwe film door (de vorig jaar verspreide berichten over haar pensionering als actrice blijken – gelukkig – overdreven), maakt Blanchett even tijd vrij om te spreken over het Displacement Film Fund. Dat fonds, mede bedacht door haar, werd vorig jaar in Rotterdam gelanceerd.
Vijf ‘ontheemde’ filmmakers ontvingen een stipendium van 100 duizend euro, de kortfilms die ze daarmee maakten gaan nu op het IFFR in wereldpremière. Tussen de filmmakers, gevlucht uit Syrië, Oekraïne, Iran, Afghanistan en Somalië, zitten ook grote namen. Zoals Mohammad Rasoulof, de Iraanse dissident die vorig jaar nog genomineerd was voor een Oscar met zijn clandestien gedraaide drama The Seed of the Sacred Fig.
‘Ik heb de ruwe montages gezien’, zegt Blanchett. ‘De films zijn heel divers. Mohammad Rasoulof vertelt een ongelooflijk persoonlijk en poëtisch verhaal, over het gemis van zijn land. Of Maryna Er Gorbach (uit Oekraïne), ik zou ze allemaal kunnen noemen, maar die van haar kent een heel atmosferische, bijna vervreemdende realiteit. Heel mooi. Losstaande films, die op een of andere manier toch ook een geheel vormen. Het is ontzettend spannend: dit is een pilotprogramma. We hopen dat het fonds kan uitgroeien tot iets blijvends.’
Neemt het aantal filmmakers op de vlucht ook toe?
‘Ja. En mensen die oorlog en vervolging ontvluchten, worden vervolgens vaak alleen nog als ‘vluchteling’ gezien. Terwijl het ook architecten, advocaten, artsen, kunstenaars, schilders, schrijvers en muzikanten zijn. Ze hebben zo veel te bieden. Het is ook gewoon verspilling, als wij als filmgemeenschap niet meer doen om deze filmmakers te ondersteunen. Ze bezitten een uniek perspectief én specifieke culturele en technische kennis, waar we allemaal van kunnen profiteren.’
Wat maakt juist de korte film zo’n geschikte vertelvorm?
‘Het is een van de krachtigste vormen. Zelf keer ik altijd weer terug bij Dekalog, van Krzysztof Kieślowski: korte films met de tien geboden als rode draad. De korte film leent zich enorm voor experiment. En als je al tegen de stroom op roeit, zoals deze ontheemde filmmakers, is de kans om te kunnen experimenteren iets wat je koestert. Dat is eigenlijk wat we zeggen, tegen deze filmmakers: voel je vrij om te experimenteren.’
Stel: een van de ontheemde filmmakers had u gevraagd voor een rol?
‘Dat is nooit ter sprake gekomen, maar ik was er wel op voorbereid. Ik heb in korte en lange films gespeeld en ook met videokunstenaars gewerkt, waarbij het werk in een museum eindigde in plaats van in een bioscoop. Ik kom uit het theater, dus ik sta altijd open voor experiment met vorm.’
Tijdens het IFFR is ook de Gouden Leeuw-winnaar Father Mother Sister Brother te zien. U speelt in een van de delen van deze triptiek van Jim Jarmusch. Voelt dat voor u – als acteur – als een korte film?
‘Ja, behalve dat die drie verhalen wel verbonden zijn, het is ook één verhaal. En misschien is dat straks ook wel het geval bij de films van onze filmmakers, van het Displacement Film Fund: dat het publiek er een overkoepelend thema in herkent. Dat vind ik zo interessant aan festivals: hoe er allerlei thema’s in films blijken te zitten, die ook voor de makers pas achteraf duidelijk worden, als het publiek ze voor je benoemt.’
Net als George Clooney heeft ook Jarmusch onlangs het Franse staatsburgerschap aangevraagd. In theorie zouden zij zich volgend jaar eveneens kunnen aanmelden voor het Displacement Film Fund.
‘Jim en George bevinden zich, denk ik, in een andere situatie. Maar ik las laatst een artikel over Amerikaanse non-binaire en transgender personen die nu asiel zochten in landen als Nederland, omdat hun leven in gevaar was. Uiteindelijk gaat het hierom: niemand wil zijn thuis verlaten, niemand wil in een boot stappen. Dat doen mensen pas wanneer ze echt geen andere keuze hebben. En als er minder veilige en legale manieren overblijven om te verhuizen, zullen mensen illegale routes nemen.’
Heeft u tijd om ook gewoon wat films te zien in Rotterdam?
‘Vorig jaar lukte me dat. En toen ben ik ook nog naar de zee geweest, voor een duik bij zonsondergang. Het is wel iets van een wervelwindbezoek dit keer, want ik moet weer terug naar de set. Maar ik hoop het wel.’
De eerste reeks van vijf films van het Displacement Film Fund (mede mogelijk gemaakt door Stichting Droom en Daad en Uniqlo) gaat 30 januari in wereldpremière in Rotterdam, in aanwezigheid van de filmmakers en Cate Blanchett. De films van Hasan Kattan (Allies in Exile), Maryna Er Gorbach (Rotation), Mohammad Rasoulof (Sense of Water), Shahrbanoo Sadat (Super Afghan Gym) en Mo Harawe (Whispers of a Burning Scent) worden meermaals vertoond tijdens de 55ste festivaleditie.
De 55ste editie van International Film Festival Rotterdam (onder leiding van artistiek directeur Vanja Kaludjercic) vindt plaats van donderdag 29 januari t/m 8 februari. De openingsfilm is Providence and the Guitar, van de Portugese filmmaker João Nicolau. Er worden in totaal meer dan 400 films vertoond. Ook zijn er installaties en audiovisuele werken te zien en vinden er gesprekken plaats (‘big talks’) met filmmakers.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant