Musical Soldaat van Oranje (2010-2026) Het leek een onzalig plan, een dure oorlogsvoorstelling met zingende Engelandvaarders. Maar Soldaat van Oranje groeide uit tot de succesvolste musical in Nederland. De voorstelling stopt op 12 juli. Wat verklaart het succes?
Sinds de première op 30 oktober 2010 is de voorstelling ruim 3.800 keer gespeeld.
Van lotje waren ze, de mannen die in 2008 een musical wilden maken van Soldaat van Oranje, het boek van verzetsstrijder Erik Hazelhoff Roelfzema. En dan ook nog in een oude hangaar op een afgelegen vliegbasis, in een voor de gelegenheid te bouwen theater met een geheel nieuw concept. Zo’n peperdure oorlogsvoorstelling met zingende Engelandvaarders leek deskundigen een recept voor mislukking.
Inmiddels zijn we achttien jaar verder en is Soldaat van Oranje met afstand het grootste succes uit de Nederlandse theatergeschiedenis. Sinds de première op 30 oktober 2010 is de voorstelling ruim 3.800 keer gespeeld. De 3,8 miljoen bezoekers zorgden voor een omzet van 280 miljoen euro. Binnenkort eindigt de oorlog dan toch. Ondernemer Alex Mulder, de geldschieter van ‘Soldaat’, maakte maandag in een vraaggesprek met Het Parool bekend dat de voorstelling op 12 juli stopt.
Mulder, onbekend met de theaterwereld, stak enorm zijn nek uit. Op een gegeven moment waren de aanloopkosten voor de musical opgelopen tot 10 miljoen euro, vertelt hij in het vraaggesprek. Mulder leefde in de veronderstelling niets van zijn investering meer terug te zien. „Thuis noemen we dat ‘van je afrekenen’. Maar er zijn momenten in je leven dat je zegt: dit gaan we gewoon doen, omdat je vindt dat het moet gebeuren.”
Het oorlogsverhaal van Hazelhoff Roelfzema moest aan nieuwe generaties worden doorverteld, vond hij. „Daar zit een boodschap in die mij zeer aanspreekt, namelijk dat er een moment komt dat je een beslissing moet nemen. Dat je zegt: dit kan ik niet over mijn kant laten gaan.”
Soldaat van Oranje is de eerste van wat inmiddels ‘spektakelmusicals’ worden genoemd: musicals op locatie met een bijzondere presentatievorm, die lijken op een tot leven gewekt Panorama Mesdag. Zoals De Tocht, een musical over de Elfstedentocht, op een heuse ijsvloer en ‘meteorologische special-effects’.
In het geval van Soldaat zit het spektakel in een verbluffende theatertechnische vernieuwing: een ronddraaiende tribune op een gemotoriseerde draaischijf. Ongemerkt bewegen de 1.103 toeschouwers tijdens de drie uur durende voorstelling van scène naar scène, van studentensociëteit Minerva naar Paleis Noordeinde, en van een hyperrealistisch ogend strand met een echt golvende zee naar een startbaan met een echt Dakota-vliegtuig dat aan komt taxiën.
Het spektakel van de musical zit in een ronddraaiende tribune op een gemotoriseerde draaischijf
Dat de toeschouwers steeds slechts een deel van het ronde, 120 meter lange toneel zien, komt door eveneens gemotoriseerde schermen tussen de tribune en het toneel. Daardoor is steeds slechts één deel van het decor zichtbaar: soms intiem, alleen een studentenkamer, dan panoramisch wijd, voor een strandscène. Extra attractie: op de schermen geprojecteerde filmbeelden dragen bij aan de levensechtheid van de voorstelling.
Van meet af aan stond voor de makers vast dat een meeslepend oorlogsdrama realisme nodig heeft. Toen beginnend producent Fred Boot, die eerst jarenlang bij Endemol werkte, een oude hangaar kon huren op het voormalige militaire vliegveld Valkenburg, vroeg hij de ervaren theaterproducent Robin de Levita om hulp. Die kwam met het idee voor een enorm 360 graden-decor en een draaiende tribune, een plan dat de Oostenrijkse decorbouwer Bernard Hammer uitwerkte.
Een Duitse producent van beweegbare presentatieschijven voor autoshows leverde de benodigde techniek voor de draaiende de tribune. Op andere plekken in de wereld zijn daarna vergelijkbare theaters gebouwd. De ontwikkeling van een draaimolentheater in Londen voor een Engelse Soldier of Orange strandde tijdens de corona-pandemie.
Hoe kan het dat Soldaat van Oranje zo’n schot in de roos werd en straks ruim drie keer zo lang is gespeeld als de Tweede Wereldoorlog duurde? Een erkende theaterregisseur (Theu Boermans), een gelauwerde scenarist (Edwin de Vries), vermaarde Amerikaanse componisten en bekende actrices als Petra Laseur, Anne Wil Blankers en Olga Zuiderhoek in de rol van koningin Wilhelmina, ze hebben ongetwijfeld, net als het verrassende concept, bijgedragen aan het succes.
Maar dat kan niet de echte verklaring zijn waarom een aanzienlijk deel van de bevolking de voorstelling heeft bezocht, en vaak meer dan eens – het herhaalbezoek ligt op 30 procent.
De musical wordt gespeeld in een oude hangaar op het voormalige militaire vliegveld Valkenburg.
Schrijver en mediamaker Johan Fretz probeerde twee jaar geleden in deze krant te duiden wat Soldaat van Oranje zegt over het Nederland van nu.
Volgens Fretz beantwoordt de voorstelling aan het Nederlandse verlangen naar heldenverhalen die het nationale zelfbeeld bevestigen. Door de musical kan iedereen zichzelf zien als onderdeel van het verzet, en de ander als de wedergeboorte van het kwaad. „Een sprookje dat ons goede gevoel bekrachtigt. Soldaat van Oranje voorziet ultiem in die behoefte, en zal dat blijven doen: kom maar, hier is het veilig. In de hangaar is de wereld overzichtelijk.”
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden
Source: NRC