Boekenmarkt
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Hoe spreek je een cursivering uit? Neem de openingszin van het best verkochte boek – Dan Browns Het ultieme geheim – van 2025 als voorbeeld: „Ik ben dood, dacht ze”. Moet dat gecursiveerde zacht, of juist nadrukkelijk uitgesproken? 2025 was een slecht jaar voor de boekenbranche omdat er 2 miljoen minder boeken werden verkocht, maar een goed jaar voor het luisterboek. Die vorm is aan een opmars begonnen die naar verwachting alleen maar zal toenemen. Dat is vooral te danken aan abonnementen op streamingdiensten die toegang geven tot luisterboeken en e-books: de omzet van die diensten groeide met 36 procent. Naast bestaande luisterboekdiensten als Storytel en Bookbeat ging ook Spotify luisterboeken aanbieden.
In haar jaarcijfers schreef de CPNB, een stichting die verantwoordelijk is voor de collectieve propaganda van het Nederlandse boek, dat het onduidelijk is of de komst van het luisterboek gekoppeld moet worden aan de dip in de boekverkoop zelf. Het is inderdaad niet één op één te koppelen. Het is niet onwaarschijnlijk dat een nieuw publiek wordt bereikt dat verhalen tot zich neemt die het anders zou missen, of door publiek dat ondertussen ook iets anders moet doen.
Elk verhaal is een rijkdom, zelfs slechte verhalen, dus elke vorm is welkom. Toen Leo Vroman zijn beroemde oorlogsgedicht opende met de regels ‘Kom vanavond met verhalen’, beperkte hij zich niet tot de geschreven vorm. Het luisterboek kan dus zeker een toevoeging zijn aan het aanbod van fysieke boeken, al betekent het wel een extra einde aan de stilte. Een groter punt van zorg is dat er bij de honderd best verkochte boeken maar acht oorspronkelijk Nederlandstalige fictietitels staan. Als verbeeldingskracht niemand meer bereikt, gaat er een wereld verloren, dus hopelijk herleeft de Nederlandstalige roman weer in 2026.
De vrees dat het luisterboek impact heeft op leesgedrag is daarentegen niet denkbeeldig. Of je een verhaal leest of hoort, maakt namelijk uit. Een boek dat puur op de stijl drijft, is minder geschikt als luisterboek. De luisteraar is afhankelijk van de verteller en een plot of clou is oraal makkelijker over te brengen dan geniale zinnen vol neologismen en krachtige opbouw. Zeker omdat de auteur bij een luisterboek door sommige streamingsdiensten per afgeluisterde minuut wordt uitbetaald. Dan is het nog meer zaak plotdriven te werken, bij voorkeur met cliffhanger en al.
Dat de lezer per afgeluisterde minuut voor een boek betaalt, heeft iets merkwaardigs. Het is alsof een auteur alleen wordt betaald per gelezen bladzijde. Een verkocht boek levert nu een vast deel in royalties op, maar voor luisterboeken is een schrijver dus afhankelijk van hoelang de luisteraar tijd en zin heeft om het boek aan te zetten. Om welke bedragen het gaat is niet duidelijk omdat de platforms die luisterboeken streamen weinig transparant zijn over hun downloadcijfers.
Schrijvers worden voor luisterboeken ondermaats betaald. Voor een papieren boek krijgt een schrijver ongeveer 10 procent van de verkoopprijs (en een bestseller auteur meer). Bij luisterboeken verschilt dat per platform en soms mag een auteur al blij zijn met een paar cent per stream, zoals artiesten bij onder meer Spotify ook vaak worden afgescheept met een fractie van een cent voor een stream. Daarnaast is het wachten op Spotify dat met de eerste experimenten komt van een luisterboek dat door AI is geschreven, zoals bij muziek al gebeurt.
Met het luisterboek in opkomst is het zaak dat de boekenbranche aan de bak gaat om de rechten voor auteurs bij streamingsdiensten goed te regelen. Literatuur kan immers, ongeacht of dat nu in geschreven of vertelde vorm is, niet zonder de vertellers.
Source: NRC