Het militaire bondgenootschap met de VS brokkelt af, de Russische dreiging blijft en de afhankelijkheid van de Chinezen is nog steeds groot. Tegen die achtergrond zoekt Europa naarstig naar nieuwe vrienden en wil het dinsdag een vrijhandelsverdrag met India sluiten.
is correspondent Zuid-Azië voor de Volkskrant.
Ursula von der Leyen heeft overduidelijk haar best gedaan. Het is maandagochtend en de voorzitter van de Europese Commissie staat op een tribune in de Indiase hoofdstad New Delhi. Ze is samen met EU-president António Costa eregast op de Dag van de Republiek, de verjaardag van de Indiase grondwet. Twee uur lang kijken ze naar een parade van marcherende militairen, gezwier van dansers en kleurrijke praalwagens.
Dat een van de machtigste Europeanen naar Delhi is gekomen, heeft grote symbolische waarde. Dat onderstreept Von der Leyen nog eens met haar outfit. Ze heeft haar gebruikelijke broekpak verruild voor de bandhgala, een van de meest kenmerkende kledingstukken van India. Het is een bordeauxrode zijden jas met verfijnde gouden borduursels die glinsteren in de ochtendzon.
Het is het diplomatieke voorspel voor de allerlaatste fase van onderhandelingen over een vrijhandelsakkoord. De EU en India proberen daarin afspraken te maken over het verlagen van bestaande invoerheffingen, zodat het makkelijker wordt om over en weer zaken te doen.
De onderhandelingen begonnen in 2007, maar zijn tussentijds meermaals gepauzeerd. India heeft 1,4 miljard inwoners en veel te weinig banen. Het is daardoor van oudsher sterk protectionistisch en hanteert torenhoge importheffingen. Daardoor zijn bijvoorbeeld geïmporteerde Volkwagens veel duurder dan lokaal geproduceerde Maruti Suzuki’s.
Nu lijkt er na bijna twintig jaar dan toch een deal ophanden, want de wereld is in korte tijd sterk veranderd. De coronapandemie (2020) en de Russische invasie van Oekraïne (2022) maakten duidelijk hoe afhankelijk Europa is voor zijn productieketens, grondstoffen en energie. Sinds het aantreden van de Amerikaanse president Donald Trump (2025) is bovendien ook het transatlantische bondgenootschap aan het verkruimelen. Brussel ziet dat het risico’s moet spreiden en nieuwe vriendschappen moet cultiveren.
Ook New Delhi is bereidwilliger tot compromissen. Het land is sinds zijn onafhankelijkheid een geopolitiek evenwichtskunstenaar en laat zich niet in het kamp trekken van de Amerikanen, Russen of Chinezen. Zo koopt het Soechoj-straaljagers in Moskou en F35’s in Washington.
Maar afgelopen zomer kwam India’s buitenlandbeleid als een boemerang terug, toen de VS India importheffingen oplegden van liefst 50 procent. Het enige land met net zulke hoge tarieven was Brazilië. De VS verwijten India dat het Russische olie koopt. Het is een enorme dreun voor India, voor wie de VS een belangrijkste afzetmarkt zijn.
En zo zoeken Europa en India in de woelige geopolitieke wateren, ieder om eigen redenen, nu hun toevlucht tot elkaar. Het zijn enerzijds natuurlijke partners: India is net als de EU democratisch en voert geen expansief buitenlandbeleid. Beide partners hebben bij een vrijhandelsverdrag ook echt iets te winnen. Er ontstaat op die manier een ongekend groot handelsblok van bijna twee miljard mensen, zo’n kwart van de wereldbevolking. Het werd door India’s handelsminister Piyush Goyal daarom bij voorbaat al de ‘mother of all deals’ genoemd.
Dat verdient tegelijkertijd ook enige nuance. De handel tussen de EU en India bedraagt nu jaarlijks zo’n 180 miljard euro. Dat is veel minder dan bijvoorbeeld de handel met de VS, waarmee de EU voor grofweg 1.600 miljard euro per jaar handelt.
Verder zijn in de onderhandelingen met India de meest heikele punten niet behandeld, zeggen EU-ambtenaren. Zo zijn afspraken over het openstellen van de landbouwsector, gevoelig voor Europese én Indiase boeren, niet besproken. Dat betekent dat de bestaande hoge importheffingen over en weer blijven bestaan.
Mocht dat inderdaad de uitkomst zijn, dan is er sprake van een tamelijk schrale deal. Zeker in vergelijking met het zogenoemde Mercosur-akkoord, het pasgesloten vrijhandelsverdrag met Argentinië, Brazilië, Paraguay en Uruguay. Daarin zijn veel stevigere afspraken gemaakt over klimaatbescherming, respect voor arbeids- en mensenrechten, het terugdringen van pesticidengebruik en het tegengaan van ontbossing. Een schending door een van de partijen van het klimaatakkoord van Parijs is bijvoorbeeld een reden om het handelsverdrag op te schorten.
Maar zowel in Brussel als in New Delhi zal men de symbolische waarde gaan benadrukken. In een steeds protectionistischere wereld zijn de EU en India bereid om juist méér samen te werken. In dat geval is een uitgeklede deal beter dan geen deal. En de nieuwe wereldorde vraagt soms om wat meer pragmatisme in plaats van principes.
Of het vrijhandelsverdrag er uiteindelijk komt en hoe het eruit komt te zien, zal dinsdag blijken. Aan Von der Leyen zal het niet liggen. Het was een ‘honour of a lifetime’ om op de Dag van de Republiek eregast te zijn, schreef ze maandag op X. ‘Een succesvol India betekent een stabielere, welvarender en veiligere wereld. En daarvan profiteren we allemaal.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant