China Twee hoge Chinese militairen worden beschuldigd van corruptie en – erger – gebrek aan politieke loyaliteit. Een aderlating voor de legerleiding, op een gevoelig moment.
De van corruptie beschuldigde Zhang Youxia (vooraan) met andere leden van de Centrale Militaire Commissie in 2023. Liu Zhenli, die ook verdachte is, is de tweede van links op de rij achter Zhang.
Het Chinese Volksbevrijdingsleger viert volgend jaar zijn honderdste verjaardag, maar erg feestelijk verlopen de voorbereidingen niet. Zaterdag werd bekendgemaakt dat twee hoge generaals, Zhang Youxia en Liu Zhenli, worden verdacht van „ernstige schendingen van de discipline en de wet” – wat doorgaans duidt op corruptie.
”Dat er op deze schaal gezuiverd wordt onder zo’n belangrijke groep als de legerleiding is sinds Mao niet meer voorgekomen”, zegt Casper Wits, docent Oost-Azië-studies aan de Universiteit Leiden.
Met name de val van Zhang (75) is opmerkelijk. Hij was, als vicevoorzitter van de machtige Centrale Militaire Commissie (CMC), China’s hoogste militair en een naaste vertrouweling van president Xi Jinping – zelf voorzitter van de CMC.
„Zhang was waarschijnlijk een van de weinigen die af en toe dingen kon zeggen die Xi niet wilde horen”, denkt Wits. „Zo’n status had hij, omdat hij net als Xi uit een revolutionaire familie komt. Dat ook hij voor de bijl gaat, is een signaal dat totale onderwerping aan Xi Jinping nodig is om te overleven.”
Net als Xi is Zhang een ‘rood prinsje’, een nakomeling van een revolutionaire leider. Zijn vader Zhang Zongxun was generaal in de Chinese burgeroorlog, en afkomstig uit dezelfde regio als Xi Zhongxun, de vader van Xi Jinping. Beide zonen kennen elkaar al decennia.
Zelf vocht Zhang Youxia mee in verschillende gewapende confrontaties tussen China en Vietnam in de jaren zeventig en tachtig.
Ook Liu (61) vocht in de jaren tachtig tegen Vietnam. Hij werd daarvoor onderscheiden en maakte gestaag carrière in de krijgsmacht. In 2022 werd hij lid van de CMC. Hij was verantwoordelijk voor de coördinatie van de commandovoering en de informatievergaring van het Volksbevrijdingsleger, cruciaal in moderne oorlogen.
De val van Zhang en Liu is een aderlating voor de legerleiding. Van de zeven leden van de CMC die op het partijcongres in 2022 werden aangewezen, zijn nog maar twee over, Xi zelf en Zhang Shengmin, de enige militair. Zij ontberen militaire praktijkervaring.
Xi Jinping voert al sinds zijn aantreden in 2012 een felle anticorruptiecampagne, en ontziet de krijgsmacht niet. Drie andere CMC-leden, onder wie voormalig defensieminister Li Shangfu, werden eerder gezuiverd. In 2024 werd een aantal militairen vervolgd, omdat ze geld zouden hebben verduisterd dat was bedoeld om raketbrandstof te kopen.
Waarvan Zhang en Liu precies worden beschuldigd, is niet bekendgemaakt. Volgens Chinese en buitenlandse media zou Zhang onder meer geld hebben aangenomen in ruil voor promoties. Zhang gaf bovendien eerder leiding aan het corruptiegevoelige legeronderdeel dat verantwoordelijk is voor de ontwikkeling en inkoop van materieel. De Wall Street Journal schreef van bronnen te hebben gehoord dat Zhang geheimen over China’s kernwapenprogramma aan de Verenigde Staten zou hebben gelekt, een brisant verwijt dat niet te controleren valt.
Maar Zhang en Liu wordt vooral iets aangewreven dat nog ernstiger is dan zelfverrijking. Een commentaar uit de officiële legerkrant, overgenomen door het Volksdagblad, verwijt ze „ondermijning” van het systeem waarin de voorzitter van de CMC – Xi Jinping dus – het laatste woord heeft, en het veroorzaken van ”ernstige schade aan inspanningen om de politieke loyaliteit van het leger te versterken”.
Wits denkt dat de ingreep is ingegeven door Xi’s streven naar totale controle. „Als alleenheersers lang genoeg aan de macht zijn, worden ze allemaal paranoïde, van Tiberius tot Vladimir Poetin – om over Mao nog te zwijgen.” Vroeger kon een partijleider maximaal twee termijnen aanblijven, maar die beperking hief Xi in 2018 op. „Het kan zomaar dat deze zuivering te maken heeft met Xi’s volgende termijn, die in 2027 moet beginnen: dat er toch elementen zijn die daar niet enthousiast over zijn.”
De zuiveringen komen op een gevoelig moment. Het Volksbevrijdingsleger viert volgend jaar zijn eeuwfeest, en volgens een Amerikaans defensierapport zou Xi het leger hebben opgedragen dan klaar te zijn voor een eventuele oorlog om Taiwan, het democratisch bestuurde eiland dat China ziet als afvallige provincie.
„In alles wat te maken had met de opbouw van de marine en eventuele voorbereiding voor een oorlog tegen Taiwan, zal Zhang een centrale rol vervuld hebben, dus al die plannen lopen natuurlijk behoorlijke vertragingen op”, denkt Wits. Bovendien zullen na Zhang en Liu vermoedelijk ook honderden lagere functionarissen uit hun patronagenetwerken gezuiverd worden.
Maar, waarschuwt hij: de kans dát er een oorlog tegen Taiwan wordt begonnen, is misschien juist groter geworden. „Er komt nu een nieuwe generatie militairen, en dat zullen ongetwijfeld ja-knikkers zijn. Zij weten wat er met hun voorgangers is gebeurd. Dat zou een situatie kunnen creëren die een militair avontuur waarschijnlijker maakt.”
Met medewerking van Tabitha Speelman
Source: NRC