Een kroonkraanvogel die zaterdag niet van de A2 weg te krijgen was, bleef bij zijn overleden soortgenoot. Dieren voelen ook verdriet en rouwen op een manier die lijkt op die van mensen, leggen experts uit. "Olifanten houden een soort condoleance."
"De rouw van dieren lijkt op die van mensen, er zijn veel parallellen", zegt dierwetenschapper Claudia Vinke van de Universiteit Utrecht tegen NU.nl. Net als bij mensen geldt: als er een sociale band is, ontstaat rouw bij het overlijden van een soortgenoot.
Of dieren volledig beseffen wat de dood is, weten we niet. Dat blijft een uitdaging in het onderzoek naar emoties bij dieren. "We kunnen niet in het hoofd van een dier kijken om te zien wat het precies voelt", zegt Vinke. "Maar niemand in de wetenschap twijfelt eraan dat de emotie bestaat." Het bewijs voor rouwende dieren komt vooral uit veldobservaties.
"Sociale dieren merken en voelen wel dat een soortgenoot waarmee ze een band hebben, er niet meer is", zegt auteur Lotte Stegeman van Ik voel ik voel wat jij niet ziet, een boek over dierenemoties. Hetzelfde geldt als een baasje wegvalt.
"Het blijft de vraag of dieren zich bewust zijn van de dood. Maar je ziet wel dat ze dingen uitproberen", zegt Stegeman. "Ze raken het dier aan of proberen het omhoog te helpen." Volgens Vinke verschilt dat niet veel van hoe mensen reageren. "Bij een overlijden is het eerste wat je doet controleren of iemand echt is overleden."
Volgens Stegeman en Vinke kun je rouw bij dieren herkennen aan veranderd gedrag. Vooral bij zoogdieren valt dit op. Sommige dieren stoppen opeens met eten. Katten kunnen zich vocaal uiten, vertelt Vinke. "Ook blijven ze soms rondhangen bij de overleden soortgenoot, zoals bij de kraanvogel op de A2 te zien was."
"Ook bij dolfijnen en orka's is rouw goed te zien", zegt Stegeman. Ze noemt als voorbeeld het schrijnende verhaal van een orka in Canada, waarvan het jong na enkele dagen stierf. Biologen zagen haar zeventien dagen rondzwemmen met het jong op haar kop. "Dat was opvallend, want roofdieren zoals zij kunnen daardoor niet jagen."
Volgens de experts is een ander voorbeeld afkomstig van de wereldberoemde onderzoeker Jane Goodall. Zij volgde chimpansee Flint, die na de dood van zijn moeder Flo volledig de weg kwijt was. Flint zonderde zich af en stierf na zes weken, in de buurt van de plek waar zijn moeder eerder overleed.
Soms is er volgens Vinke ook juist opluchting zien en herstelt een individueel dier juist. "Blijkbaar omdat de sociale partner die overleden is, druk zette in de relatie." Dan gaan de dieren weer socialer doen en meer spelen, of melden eigenaren dat hun hond ineens heel blij is. "Opluchtingsgedrag."
Iedere diersoort gaat anders om met verdriet. Sommige soorten hebben zelfs rituelen. Olifanten controleren bijvoorbeeld eerst of hun soortgenoot echt overleden is. Daarna begint een soort condoleance. Vinke: "Om de beurt lopen alle dieren langs en raken met hun slurf het dier aan." Eerder schreven we over hoe wetenschappers analyseerden dat olifanten gezamenlijke begrafenissen houden.
Stegeman haalt een voorbeeld van gedragsbioloog Marc Bekoff aan, over rouw bij eksters. Een ekster was aangereden en overleden, wat Bekoff van een afstandje zag. Hij zag vier soortgenoten zich eromheen verzamelen. Om de beurt liep één ekster naar het lichaam en pikte eraan. Eén ekster vloog vervolgens weg, kwam terug met een plukje gras en legde dat over de overleden ekster. De anderen deden dat vervolgens ook. Zo namen ze afscheid.
Hoelang dieren rouwen, verschilt sterk, zegt Stegeman. "Net als mensen verwerken dieren verlies op heel verschillende manieren." De meeste gaan uiteindelijk toch ook weer door. "Voor wilde dieren is het belangrijk dat ze zich niet van hun kwetsbaarste kant laten zien, omdat in de natuur nu eenmaal het recht van de sterkste geldt. Dus hup, door, is dan wel verstandig."
Source: Nu.nl algemeen