De concurrentie in het Nederlandse bedrijfsleven is het afgelopen decennium afgezwakt, meldt de Autoriteit Consument en Markt (ACM) in een nieuw jaarlijks rapport. Grote bedrijven worden dominanter, nieuwkomers komen er lastig tussen en de winsten stijgen.
is economieredacteur van de Volkskrant.
De afnemende concurrentie is een sof voor consumenten. Zij hebben minder keuze, en betalen daardoor meer. De constatering van de ACM komt bovendien op een moment dat in Nederland en Europa meer aandacht is voor het belang van een innovatieve, concurrerende private sector.
Om welvaart te behouden en stevig te staan ten opzichte van de Verenigde Staten en China moet de concurrentiekracht van de economie omhoog, was de boodschap in recente rapporten van ex-ECB-voorzitter Mario Draghi en oud-ASML-topman Peter Wennink.
‘Onze technologische achterstand maakt ons afhankelijk, en concurrentie is nodig om die achterstand in te lopen’, zegt Martijn Snoep, bestuursvoorzitter van de ACM. Die concurrentie neemt in veel Nederlandse markten juist af, concludeert de ACM. Bedrijven worden daardoor minder geprikkeld om hun aanbod te verbeteren, hun prijzen te verlagen of te investeren in nieuwe producten en technologieën.
De ACM keek voor haar analyse naar cijfers over Nederlandse bedrijven tussen 2011 en 2023. Buitenlandse bedrijven die op de Nederlandse markt actief zijn werden niet meegenomen, wat het beeld enigszins vertekent. In een markt met weinig Nederlandse maar veel buitenlandse aanbieders zou het er bijvoorbeeld onterecht op kunnen lijken dat nauwelijks sprake is van concurrentie.
De concentratie is in veel markten tussen 2011 en 2023 toegenomen. Dat betekent dat een klein aantal bedrijven een steeds groter deel van de markt in handen heeft. Met name in markten die al sterk geconcentreerd waren, is de concentratie verder toegenomen.
In het rapport geeft de ACM geen concrete voorbeelden, maar hoofdeconoom Paul de Bijl verwijst in een toelichting naar de drankenindustrie, telecomsector en auto-industrie als sterk geconcentreerde sectoren. Ook de elektrotechnische industrie is door de omvang van ASML sterk geconcentreerd.
Zo’n sterke concentratie is ‘niet per se problematisch’, zegt De Bijl. Hij wijst erop dat telecombedrijven bijvoorbeeld nog volop investeren in nieuwe glasvezelnetwerken. Maar in sterk geconcentreerde markten kunnen grote spelers ook achterover gaan leunen, wat leidt tot stilstand.
Ook de marktdynamiek is afgenomen: er komen minder nieuwe bedrijven bij, en gaan ook minder bedrijven failliet. Dat is een teken dat het proces van creatieve destructie, waarbij verouderde bedrijven uit de markt worden gedrukt door innovatieve nieuwkomers, niet goed verloopt.
Het Centraal Planbureau trok die conclusie vorig jaar ook al. Bedrijven met een groot marktaandeel slagen er bovendien goed in dat marktaandeel te behouden.
Het lijkt erop dat de afzwakkende concurrentie in veel markten leidt tot hogere prijzen. Uit de ACM-analyse blijkt dat het verschil tussen kosten en prijzen in veel sectoren groeit. Ook hier geldt dat vooral voor sectoren waar dit verschil al groot was.
‘Bedrijven hebben meer ruimte gekregen om hun prijzen te verhogen’, concludeert hoofdeconoom De Bijl. Als voorbeeld verwijst hij naar de dierenartsensector, waar private-equitypartijen veel dierenklinieken hebben overgekocht en daardoor in sommige regio’s een monopoliepositie hebben verworven. De ACM doet momenteel onderzoek naar deze markt.
De ACM heeft geen onderzoek gedaan naar de oorzaken van afzwakkende concurrentie, maar noemt wel een paar kandidaten. Zo verhoogt digitalisering de kosten voor nieuwe bedrijven om in te treden, en zijn consumenten mogelijk meer gehecht aan specifieke merken.
Ook globalisering maakt het voor nieuwe spelers moeilijker. Zij moeten immers investeren in ingewikkelde wereldwijde toeleveringsketens. Ten slotte wijst de ACM nog op fusies en overnames en lobbywerk als marktverstorende factoren.
Voor de komende jaren maakt de ACM een speerpunt van het thema innovatie en weerbaarheid. ‘De samenleving staat aan de vooravond van een groot aantal transities: geopolitiek, energie, digitaal en klimaat’, zegt bestuursvoorzitter Snoep. Concurrentie kan daarbij helpen, maar is volgens hem ‘geen heilige graal’. ‘Het gaat om effectieve concurrentie die zorgt voor goed werkende markten voor alle mensen en bedrijven, nu en in de toekomst.’
Op de markt voor clouddiensten wil de ACM bijvoorbeeld onderzoeken hoe ze de opkomst van Europese aanbieders kan faciliteren. Momenteel zijn de belangrijkste cloudbedrijven allemaal Amerikaans, wat Europa afhankelijk maakt.
Snoep hoopt ook dat zijn organisatie een zogeheten ‘inroepbevoegdheid’ krijgt. Momenteel is voor fusies en overnames toestemming van de ACM nodig boven een omzetdrempel, maar met de inroepbevoegdheid zou de ACM ook onder die drempel in kunnen grijpen als er zorgen zijn over de marktmacht die met de fusie zou kunnen ontstaan.
Het zou een middel zijn tegen een strategie die de ACM ‘kralen rijgen’ noemt: private-equitypartijen die een reeks kleine ondernemingen opkopen en samenvoegen. Dit speelt bijvoorbeeld bij dierenartsen en in de zorg.
‘Zonder inroepbevoegdheid kunnen we dat soort overnames niet goed vooraf beoordelen’, zegt Snoep.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant