Mark Rutte heeft jarenlang samengewerkt met een ‘executive coach’. De ex-premier hield dat liever stil. ‘Zolang ik het werk deed, moest ik de illusie wekken dat ik het allemaal zelf bedacht.’
is politiek verslaggever en onderzoeksjournalist van de Volkskrant.
Mark Rutte en Tjardus van Citters leren elkaar kennen op het Boekenbal van 2009. Weinig wijst er dan op dat de VVD-leider zal uitgroeien tot de langstzittende premier van Nederland. Rutte is aangeslagen door zijn ternauwernood gewonnen strijd om het leiderschap van de VVD. Na een slechte verkiezingsuitslag onder zijn leiding is de partij tot de oppositie veroordeeld en in de peilingen komt de VVD niet veel verder dan vijftien zetels.
Is het daarom dat Rutte openstaat voor ‘de consultant, interim-manager en executive coach’ die hem plompverloren aanspreekt op het Boekenbal? Van Citters, die de Boekenbon tot zijn klanten rekent, bezweert tijdens de feestelijkheden in de Stadsschouwburg van Amsterdam dat hij Rutte kan helpen om effectiever te communiceren. Het blijkt het begin van een jarenlange relatie die zich grotendeels buiten het zicht van de partij en het grote publiek afspeelt.
Rutte wil niet de indruk wekken dat hij buiten het VVD-kader om hulp zoekt. ‘In dit werk moet je vreselijk oppassen dat je niet te veel doktoren rond je bed zet’, zo wordt de ex-premier geciteerd in het nu verschenen boek De kapitein en de buitenboordmotor dat Van Citters schreef over zijn samenwerking en vriendschap met Rutte. ‘Doktoren zijn het altijd oneens en dan overlijdt de patiënt, weten we uit Asterix en de Helvetiërs. Wat is dodelijker dan één arts? Twee artsen.’
Toch besluit Rutte in 2009 om in zee te gaan met dokter Van Citters. Eén keer per kwartaal spreken ze af. De twee mannen praten onder meer over de kernwaarden van ‘het merk Rutte’, te weten: inhoud, passie, betrouwbaar, eerlijk, positieve energie, ontspannenheid. Ze bespreken hoe dat beeld het best kan worden neergezet, al lijkt Rutte lang niet alle adviezen op te volgen. Zo vindt Van Citters tevergeefs dat de VVD’er minder moet lachen en meer oog moet hebben voor decorum.
Ook teruglezend klinken de adviezen niet heel revolutionair, maar zeker in zijn moeilijke beginfase zegt Rutte er baat bij te hebben. ‘Nederland kende mij vooral als het jongetje dat net had gewonnen van Rita Verdonk’, aldus de ex-premier terugblikkend. ‘De merkwaarden hielpen mij om het werk mentaal aan te kunnen. En om Nederland te laten zien wie ik dan wél ben.’
Toeval of niet: anderhalf jaar na Van Cittens’ eerste adviezen wordt Rutte premier. In de jaren daarna blijven de twee mannen gesprekken met elkaar voeren. ‘Wat zo heerlijk was bij het praten met jou, was dat je geen belangen had’, zegt Rutte terugblikkend in een gesprek met Van Citters. ‘Dat was veilig.’
Het klankbord van Rutte wil in de loop der jaren graag een formele rol in het VVD-campagneteam, maar die krijgt hij uiteindelijk nooit. Binnen de partij weet bijna niemand wie hij is of wat zijn band is met de VVD-leider. ‘Ik moest accepteren dat ik tijdens de vier uitslagenavonden anoniem tussen de partijgenoten stond’, schrijft Van Citters. ‘Het was leuk geweest om achteraf wat credits voor mijn werk te krijgen.’
Rutte wringt zich in het boek in allerlei bochten om uit te leggen waarom zijn jarenlange adviseur nooit een plekje in de zon kreeg. Van Citters zou dat eigenlijk als een compliment moeten opvatten, zo luidt één redenering van de ex-premier.
‘Adviseurs haat ik’, aldus Rutte. ‘Die staan met schone handen aan de zijlijn. Jij mocht dus nooit het stempel “mijn adviseur” krijgen. Dan zou ik je tekortdoen. Je zit natuurlijk zelf vol met rafelrandjes en bent geen standaard adviseur; daarvoor ben je zelf te gek.’
Volgens Rutte is Van Citters bovenal ‘een vriend’ die adviezen gaf. ‘Daarmee is het een vriendschap met een plus geworden.’ In dezelfde passage merkt de ex-premier weer op dat het deels eigenbelang was om de man uit de schijnwerpers te houden. ‘Binnen en buiten de partij had ik het niet over jou. Zolang ik het werk deed, moest ik de illusie wekken dat ik het allemaal zelf bedacht.’
Van Citters krijgt met terugwerkende kracht nu alsnog de credits van Rutte, die uitvoerig meewerkte aan het boek. Voor de ‘executive coach’ kan dat wellicht nieuwe opdrachten opleveren, maar veel nieuwe inzichten over de ex-premier levert De kapitein en de buitenboordmotor niet op.
Wel is er één los draadje. De ex-VVD-leider heeft altijd volgehouden dat hij zelf tijdens ‘een epifaan moment’ besloot om te vertrekken uit de Nederlandse politiek, maar voor Van Citters kwam dat destijds ‘out of the blue’. De adviseur leefde in de veronderstelling dat de premier door zou gaan en werkte al aan een campagnedocument met de titel: ‘Richting Rutte-V’.
De adviseur vraagt zich af of Rutte onder druk is gezet om te vertrekken. De ex-premier ontkent dat, maar toch houdt Van Citters zijn twijfels: ‘Een halfjaar later, in december 2023, sms’te Rutte tussen neus en lippen door: “Het systeem was klaar met mij.” Ik trok hieruit de conclusie dat die interne afweging, het epifane moment, toch niet de enige reden voor zijn beslissing was geweest.’
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant