Onuitgegeven manuscripten In de bibliotheek in het centrum van Utrecht zijn sinds zondag onuitgegeven boeken te leen. Schrijvers kunnen manuscripten langsbrengen waarvoor ze geen uitgever vonden. „We beloven elke schrijver een lezer”, zegt directeur Deirdre Carasso.
In de Utrechtse bibliotheek aan de Neude is een vleugel ingericht met onuitgegeven boeken die voor iedereen te leen zijn.
Het water kwam geleidelijk. Omdat de boerderij ver van de doorgebroken dijk lag, was er nog wat tijd. Roos, een drachtige merrie, werd ingezet om werktuigen en wagens boven op de dijk te zetten, zodat ze niet door het zoute water zouden worden aangetast. In alle consternatie zette een van de knechts Roos weer op stal. Toen dat werd ontdekt, was het te laat: het water stond te hoog om het paard nog te bereiken.
Na drie, vier dagen was het water aanzienlijk gezakt. Boeren ruimden de kadavers van verdronken vee op. De vader van Gert Munters (70) voer met iemand uit de buurt in een bootje de schuur binnen. „Ik weet niet waarom”, vertelde hij later, „maar toen we binnenvoeren riep ik haar naam.” Toen bleek dat Roos zichzelf in leven had weten te houden. Enkele maanden later zou ze een gezond veulen ter wereld brengen.
Het verhaal – één van de familiegeschiedenissen van Munters – staat nu opgetekend op pagina 40 van een blauw boekje, dat in een wit kartonnen tasje hangt aan een stelling in de bibliotheek van Utrecht aan de Neude. In de weken voor de opening namen twintig vrijwilligers elk manuscript ter hand, lazen het, deelden het in en hingen het op zijn plek in de nieuwe bibliotheekvleugel, die zij nu ook bestieren. Volgens de bibliotheek is het een „wereldprimeur”: niet eerder lag zo’n grote verzameling onuitgegeven boeken bij elkaar, sinds zondag is de vleugel open en vrij toegankelijk voor iedereen.
Wie een onuitgegeven boek wil lenen in Bibliotheek Utrecht, moet eerst vragen beantwoorden over zijn of haar literaire smaak. De antwoorden leiden vervolgens naar een specifiek boek.
Het idee is van directeur-bestuurder Deirdre Carasso (55), die zich liet inspireren door The Abortion: An Historical Romance (1966) van Richard Brautigan, een roman over een fictieve bibliotheek vol ongepubliceerde manuscripten. Zo’n bibliotheek bleek later ook werkelijk te bestaan, in het Amerikaanse Vancouver. Maar waar de collectie daar rond de driehonderd boeken telt en niet meer groeit, is er in Utrecht ruimte voor drieduizend manuscripten — en kunnen er nog steeds nieuwe worden ingeleverd.
„Ik hoorde over de Amerikaanse bibliotheek in de coronaperiode”, zegt Carasso. „Toen dachten veel mensen: nu ga ik dat boek schrijven. Uitgevers werden overstelpt door manuscripten en stelden zelfs een manuscriptenstop in. Dat vond ik zonde. Ik realiseerde me hoeveel mensen verhalen hebben die nooit gelezen worden.”
Ook Munters begon in coronatijd te schrijven. Binnen de familie circuleerde een zelfgemaakte krant om elkaar op de hoogte te houden. Zijn oudste broer Wil verzorgde het voorwoord, gevuld met familieverhalen. Toen bij hem darmkanker werd vastgesteld, nam Munters het stokje over. „Ik had nog zoveel herinneringen in mijn hoofd”, zegt hij. „Ik wilde dat hij het nog zou kunnen lezen.”
Alex (12) schreef Ululululu. Zijn boek is ingedeeld in de categorie ‘luchtig en grappig’.
Toen de ziekte terminaal bleek, schreef Munters soms twee stukjes per dag, die hij naar zijn broer stuurde. „Hij bleef reageren tot het allerlaatste. Zo hadden we het over iets anders dan de ziekte.” Het laatste verhaaltje werd nog gelezen, maar niet meer beantwoord. Zijn broer overleed eind januari. Een jaar later bundelde Munters de teksten in een boekje.
Wie in de bibliotheek een boek komt lenen, kan bij dat verhaal uitkomen — maar niet zonder eerst vragen te beantwoorden. In het midden van de zaal staat een installatie die bezoekers via meerdere vragen naar een boek leidt. „Wat zoek je in een boek: ontsnapping of erkenning? Moet het je ergens naartoe brengen, of juist laten verdwalen?” Afhankelijk van de antwoorden word je naar een van de zes categorieën geleid, zoals ‘inspirerend actief’ of ‘verdiepend confronterend’. De route eindigt bij het witte tasje met daarin één boek, voorzien van een handgeschreven boodschap van de schrijver. Na het lezen wordt ook de lezer gevraagd een bericht achter te laten, dat door vrijwilligers bij de schrijver wordt bezorgd.
Op de eerste dag van de opening is de belangstelling groot. Tientallen bezoekers lopen door de vleugel; soms staan er meer dan twintig mensen tegelijk. Een groep van vier vrijwilligers zit klaar om elk boek zorgvuldig in te nemen en op te hangen.
„We beloven elke schrijver een lezer”, zegt Carasso. „We moesten iets bedenken dat mensen verleidt om te lezen en dat elk boek gelijkwaardig presenteert. We wilden deze boeken niet gewoon in een kast zetten.”
De schrijvers zijn van alle leeftijden. Zo is er Alex (12), die het afgelopen halfjaar werkte aan Ululululu – ingedeeld bij ‘luchtig en grappig’, een verhaal over een wereld waar het normaal 35 graden is en eens in de driehonderd jaar 20 graden. „Dan viert iedereen in het dorp feest door bier en wijn over elkaar heen te gooien”, legt hij uit. „De hoofdpersoon heet Henry Jan en is allergisch voor bier en wijn.”
De nieuwe vleugel van Bibliotheek Utrecht met onuitgegeven boeken trok zondag, de dag van de opening, tientallen belangstellenden.
Aan de andere kant van de zaal, in de hoek ‘verdiepend en confronterend’, hangt de novelle van Claire Shaw (37). Ze schreef over een vrouw die worstelt met haar seksualiteit. Veel ervan is autobiografisch. Shaw ontdekte pas rond haar vierentwintigste dat zij aseksueel is. „Ik dacht lange tijd dat er iets mis met me was”, zegt ze. Inmiddels is ze al dertien jaar samen met haar man, die eveneens aseksueel is. „Na een lange zoektocht heb ik mezelf leren accepteren. Daar gaat dit boek over. Misschien helpt dit boek iemand anders.”
Aan het eind van de eerste dag zijn er tientallen boeken geleend en hebben ook tientallen schrijvers hun weg naar de bieb gevonden.
Source: NRC