DEN HAAG - 'De Flora Batava is niet zomaar een botanisch boek. Het is een monument voor de wilde natuur van Nederland.' Aldus conservator Esther van Gelder van de KB, nationale bibliotheek. Het indrukwekkende naslagwerk is de eerste geïllustreerde flora van het land, een gigantische onderneming die 134 jaar in beslag nam.
Het project werd in 1800 gestart door Jan-Christian Sepp, een uitgever, en Jan Kops, een dominee met een passie voor planten die later ook minister van Landbouw werd. Hun doel? Alle wilde planten van Nederland voor het eerst in woord en beeld vastleggen.
De Flora Batava staat volgens Van Gelder vooral bekend om zijn spectaculaire botanische illustraties: 'De gravures zijn groot, gedetailleerd en werden met de hand gekleurd. Een ontzettend arbeidsintensief proces, omdat er in die tijd geen kleurendruk bestond.'
Jan-Christian Sepp en zijn zonen graveerden de platen, terwijl een leger inkleurders (van professionele kunstenaars tot mogelijk zelfs familieleden) de platen tot leven brachten. De grote afmetingen van de platen gaven de planten een realistische weergave, compleet met alle stadia van hun leven, van bloei tot zaad.
Voor de Flora Batava bestonden er alleen ongeïllustreerde plantlijsten in het Latijn, die bedoeld waren voor wetenschappers. Sepp en Kops wilden daar verandering in brengen. Ze creëerden een werk voor iedereen: van plantenliefhebbers tot boeren en artsen.
Daarbij gaven ze niet alleen de planten weer, maar legden ze ook uit hoe ze gebruikt werden in de geneeskunde, de landbouw en zelfs de ambachten. Het maakte de Flora Batava een bron van kennis voor de hele samenleving.
Wat begon als een ambitieuze onderneming, werd een gigantisch tijdsproject dat Sepp en Kops niet zelf hebben kunnen afmaken. Het duurde maar liefst 134 jaar voordat de Flora Batava volledig was voltooid.
Van Gelder: 'In totaal werden er 2.240 platen gemaakt en meer dan 2.600 soorten beschreven. De lange tijd die het duurde om elke plant in beeld te brengen, werd niet alleen veroorzaakt door het gedetailleerde werk, maar ook door de voortdurende verandering van de Nederlandse flora. Planten kwamen en gingen, maar het werk bleef doorgaan.'
Tegenwoordig is de Flora Batava nog steeds een belangrijk werk. 'Het biedt een uniek kijkje in de biodiversiteit van Nederland en laat zien hoe het landschap in de loop der jaren veranderd is. De gedetailleerde illustraties van planten in kruidenrijke graslanden, die tegenwoordig bijna niet meer bestaan, benadrukken de enorme verschuivingen in de natuur.'
Een bijzondere illustratie is die van de Gele Plomp, een waterplant. 'Het interessante weetje in het boek is dat de wortels van de plant kunnen worden vermalen tot meel en gebruikt om brood te bakken. Handige informatie, vooral in tijden van hongersnood.'
De Flora Batava is daarmee niet alleen van wetenschappelijk, maar ook van praktisch nut. Met 28 delen en duizenden pagina's tekst en illustraties is de het boek echt een monument.
De mensen die dit mogelijk maakten (van de graveerders tot de inkleurders) droegen allemaal bij aan wat nu een onmisbaar werk is voor botanici en iedereen die geïnteresseerd is in de natuur.
Sinds de oprichting van de KB, nationale bibliotheek in 1798 is de collectie gegroeid van 5.500 naar ruim 4,4 miljoen werken. De lengte van die collectie, 120,5 kilometer, neemt met zo'n tien meter per week toe. In 2029 zal de nationale bibliotheek dan ook een nieuw magazijn in gebruik moeten nemen.
Sinds zijn oprichting heeft de KB een hele bijzondere collectie opgebouwd, met talloze unieke werken. Sommige van die topstukken liggen veilig achter slot en grendel en mogen slechts door een enkeling worden ingezien.
Omroep West heeft speciaal toegang gekregen tot het magazijn om enkele van die topstukken te bewonderen. Die verdienen tenslotte alle aandacht.
[lees ook:lees ook van 18 januari toevoegen]
Source: Omroep West Den Haag