De Venezolaanse vluchteling Andry Hernández Romero kreeg toestemming om asiel aan te vragen in de VS. Maar nadat hij de grens was overgestoken, werd hij, vanwege zijn tatoeages, onrechtmatig gedeporteerd naar een Salvadoraanse gevangenis. Inmiddels is hij vrij, maar nog altijd niet veilig.
is correspondent Verenigde Staten van de Volkskrant. Ze woont in New York.
‘Hierom ben ik volgens de Amerikaanse regering een bendelid’, zegt Andry Hernández Romero (32) via de videoverbinding. Hij laat zijn rechterpols zien, waarop hij een tatoeage heeft van een kroon en het woord ‘mom’ – de o is een hartje. Op zijn linkerpols staat een kroon met ‘dad’. Een vriend zette de tatoeages toen hij 23 jaar was. ‘Ik wilde alleen zeggen dat mijn ouders mijn koning en koningin zijn. Wist ik veel dat ik hierdoor in de gevangenis zou belanden.’ Agenten van de federale immigratiedienst ICE zien in een tattoo van een kroon een sterke aanwijzing dat iemand onderdeel is van Tren de Aragua, de bloeddorstigste criminele clan van Venezuela.
Het zogenaamde bendelid zit in een roze shirt achter de camera. Achter hem de contouren van een lege kamer: een bed, witte muren, dichtgeslagen gordijnen. Hernández is Venezolaan, maar verblijft om veiligheidsredenen op een geheime locatie in buurland Colombia.
In maart 2025 werd de naar de VS gevluchte Hernández met 237 andere ‘Venezolaanse bendeleden’ vanuit Texas op een vliegtuig gezet naar de beruchte en zwaarbeveiligde Cecot-gevangenis in El Salvador, als onderdeel van het harde uitzettingsbeleid van de Amerikaanse president Donald Trump. Hernández verbleef vier maanden en twee dagen in de martelgevangenis voor terroristen, waar tot op dat moment geen gevangene levend vandaan was gekomen.
Trump vreest dat Venezuela uitgezette migranten meteen terugstuurt. Daarom heeft hij met Nayib Bukele, de autoritaire leider van El Salvador en tevens een bondgenoot van hem, een deal gesloten om tegen betaling immigranten op te sluiten. In Cecot, de beruchte megagevangenis.
Hernández was een van de eerste ongedocumenteerden die zonder eerlijk proces uit de VS zijn afgevoerd. Hierna zijn nog 230 duizend anderen uitgezet. Daarnaast zijn 270 duizend mensen tegengehouden aan de grens, blijkt uit onderzoek van The New York Times. Zo’n veertigduizend ongedocumenteerden zijn zelf teruggekeerd naar hun land van herkomst.
Trumps voorganger Joe Biden zette in zijn eerste jaar als president 1,3 miljoen mensen uit en diens voorganger Barack Obama tegen de 1 miljoen. Die cijfers liggen hoger dan nu, omdat de grens toen open was, waardoor er veel meer migranten konden worden tegengehouden. Maar Trump deporteert ook ongedocumenteerden zonder strafblad die al lange tijd in de VS wonen.
‘De gevangenisdirecteur verwelkomde ons in de hel’, zegt Hernández. ‘Ik ben daar geslagen met handen en stokken, psychologisch mishandeld en seksueel misbruikt. Ik heb al die tijd geen daglicht gezien.’
Waarom besloot u ooit naar de Verenigde Staten te gaan?
‘In Venezuela werkte ik als visagist voor een staatszender. Omdat ik weigerde daar mijn steun uit te spreken voor Maduro, viel het bestuur van de zender mij lastig. Ik ben meerdere keren mishandeld door producers en de coördinator van de visagieafdeling; ik ging een keer met verwondingen in mijn gezicht naar huis. Ook stond er een man op een motor voor mijn appartement te wachten, die zei dat ik me aan de regels van het regime moest houden of anders spijt zou krijgen. Niemand zou zich bekommeren om een homo minder, kreeg ik eens te horen van mijn producer. Ik nam ontslag en was even veilig bij mijn familie op het platteland. Nadat ik een aantal maanden wat geld had gespaard, ben ik vertrokken.’
Hernández ontvlucht in de zomer van 2024 Venezuela en begint aan zijn reis richting de Verenigde Staten, op zoek naar veiligheid. Biden is dan nog president. In Mexico-Stad dient hij een asielaanvraag in via een Amerikaanse app – de legale route die even daarvoor door Biden is ingesteld. Om chaos te voorkomen wil de president immigranten vooraf laten weten of het zin voor ze heeft om naar de grens te komen; of ze kans maken. Hernández krijgt via de app toestemming en reist door naar de grens. Eenmaal over de grens wordt hij apart gehouden van de anderen en onmiddellijk vastgezet. Hij voelt meteen dat hij een andere behandeling krijgt dan de rest.
‘Ze vroegen me mijn veters uit mijn schoenen te halen, en het koord uit mijn capuchontrui’, vertelt hij. ‘Ook moest ik mijn zakken leegmaken. Daarna brachten ze me naar een koelcel, waar ik vier dagen werd vastgehouden.’
Begreep u waarom u werd vastgezet?
‘Ze zeiden dat mijn tatoeages het probleem waren. Dat ze mij ervan verdachten onderdeel te zijn van een bende, vanwege die kroontjes. Ik legde uit dat ze fout zaten. Ik wist niets van Tren de Aragua, laat staan dat ik er lid van zou zijn. Toch werd ik in een oranje gevangenistenue in een cel gegooid met mensen die straffen uitzaten voor huiselijk geweld en moord. Ik dacht steeds: wat doe ik hier? Ik kon niet geloven dat ik in deze situatie verzeild was geraakt.’
In die tijd waren de campagnes voor de Amerikaanse presidentsverkiezingen in volle gang. U wachtte nog op uitsluitsel over uw asielaanvraag. Volgde u de uitslag vanuit de gevangenis?
‘Absoluut. Ik dacht: als Kamala Harris wint, dan maak ik kans om vrij te komen, om in de VS te blijven. Haar immigratiebeleid zou niet zo strikt zijn als dat van de Republikeinen. Toen Trump won, wist ik meteen dat het einde verhaal was. Ongedocumenteerden als ik waren de makkelijkste groep om het land uit te gooien. Wij zaten al vast.’
Wat Hernández niet weet, is dat de regering-Trump dan op zoek is naar een legale manier om hem en andere Venezolanen die nog in afwachting zijn van hun asielbesluit, of vanwege Bidens beleid recht hebben op bescherming, toch het land uit te gooien. Ze komen met een sluw stappenplan.
Op 14 maart roept president Trump, in het geheim, de Alien Enemies Act weer tot leven. Deze wet uit 1798 staat presidenten in tijden van oorlog toe om mensen zonder proces uit te zetten. Tren de Aragua zou volgens Trump onderdeel zijn van de Venezolaanse staat en betrokken bij ‘een invasie’.
In de nacht van 14 op 15 maart 2025 krijgen Amerikaanse burgerrechtenorganisaties lucht van zijn idee. Ngo’s als de American Civil Liberties Association en Democracy Forward spannen een rechtszaak aan tegen de regering. De grondwet biedt óók buitenlanders recht op een eerlijk proces, betogen zij.
Ze krijgen gelijk. De volgende ochtend besluit de rechter dat de ongedocumenteerden niet zomaar mogen worden uitgezet. Toch zet Trump zijn plannen door. De vliegtuigen vertrekken, in strijd met het bevel van de rechter.
‘We waren in de veronderstelling dat we naar Venezuela zouden worden gestuurd’, zegt Hernández, die op dat moment zelfs begint uit te kijken naar een weerzien met zijn familie. ‘We zaten in het vliegtuig pizza te eten. ‘Ik had nog nooit in mijn leven van Cecot gehoord. Ze hebben ons daar met een list naartoe gebracht. Niemand wist dat dit ons lot zou zijn.’
Welke gebeurtenissen in de gevangenis in El Salvador zijn u het meest bijgebleven?
‘Ze wisten in de gevangenis dat ik homoseksueel ben. De cipiers zeiden dat ik er nooit een tekort aan penissen zou hebben, en dat ik iedereens vrouw was. Het was doodeng. Gelukkig kregen we bijbels. Ik heb God vaak gevraagd mij ooit weer vreugde te schenken. Heel veel gevangenen dachten over suïcide. Ik heb er ook vaak aan gedacht. Maar zodra iemand erover begon, lieten we diegene niet alleen en gingen we voor elkaar bidden.’
Had u verwacht er levend uit te komen?
‘Eerst dacht ik dat ik er hoe dan ook zou komen te sterven. Maar de Venezolanen waren constant met elkaar in gesprek. We kwamen erachter dat niemand van onze groep lid was geweest van Tren de Aragua. Van de meer dan tweehonderd mensen hadden slechts een paar een strafblad. Niemand had misdrijven gepleegd in El Salvador. Het was duidelijk dat we collateral damage waren van de regering-Trump.
‘We dachten dat ons lot daarom misschien anders kon zijn dan dat van de rest van de gevangenen. Later kwamen er meer gevangenen binnen, die vertelden dat veel Amerikanen zich hardmaakten voor ons. Dat er zelfs werd gedemonstreerd voor onze vrijlating. Dat gaf hoop dat we ooit zouden vrijkomen.’
Hernández beschrijft Cecot als een doolhof waarin mensen dag en nacht hun waardigheid verliezen. ‘Je werd constant geslagen, zonder dat je wist waarom.’ Hij hoort in zijn hoofd nog steeds het geschreeuw van medegevangenen die met rubberen kogels werden beschoten. ‘Ik had wonden op mijn rug, benen en ribbenkast.’
Op 18 juli 2025 kwam Hernández vrij, na een gevangenenruil tussen de VS en Venezuela. De Venezolaanse president Nicolás Maduro liet tien Amerikaanse gevangenen vrij in ruil voor de terugkeer van de Venezolanen die vastzaten in Cecot. In de maanden die volgden stuurde Trump geen immigranten meer naar de gevangenis in El Salvador, maar sloot hij wel deals met andere landen die zijn ongedocumenteerden wilden opvangen, in ruil voor geld. Meer dan achtduizend ongedocumenteerden zijn sindsdien uitgezet naar landen als Zuid-Soedan, Swaziland en Panama – waar ze niet vandaan komen, aldus mensenrechtenorganisatie Amnesty.
Waarom verblijft u nu op een geheime plek? U bent in principe toch vrij?
‘Toen we terugkwamen in Venezuela was de vreugde enorm. Het was zo fijn om het eten weer te eten, de verschillende accenten te horen. Maar later probeerde de regering ons te gebruiken voor propaganda. Ze wilden dat we voor de overheid kwamen werken. Dat we de overheid gingen promoten. Dat maakt mij weer heel angstig. Ik voel me nog altijd niet veilig om helemaal vrijuit te spreken. Toen ik genoeg geld had, ben ik daarom naar Colombia gevlucht.’
Bent u, vanwege wat er met u in de VS is gebeurd, anders naar uw thuisland gaan kijken?
‘Luister, ik hou van mijn land, ik draag het Venezolaanse volk in mijn hart. Maar ik wil niet voor een regime werken dat verantwoordelijk is voor duizenden doden. Ik wil me niet vies voelen. Ik ga niet de politieke realiteit ontkennen waarin we leven. Mensen willen gewoon vrijheid, en die hebben we daar niet. Daarom wil ik nu ook niet praten over de kidnapping van Maduro. Het is nog steeds te onveilig. Ik hoop elders in veiligheid te kunnen leven, als visagist en als gay.’
Trumps harde beleid is erop gericht mensen ervan te weerhouden naar de VS te komen. U heeft geen dag als vrij man geleefd in de VS. Heeft u achteraf gezien spijt van uw besluit om daarheen te gaan?
‘Nee, want ik heb geleerd dat er na de storm ook weer rust komt. Dankzij alles wat er is gebeurd, kennen veel mensen nu mijn verhaal. Het Amerikaanse volk heeft me gesteund, voor me gebeden. Dat is zo’n onbeschrijfelijk gevoel. Ik heb met veel Venezolanen op de vlucht vrienden gemaakt. Als onbekenden gingen we de gevangenis in, als broeders kwamen we eruit. Meer dan ooit waardeer ik vrijheid, familie en een bord eten. Ik voel me sterker dan ooit.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant