is verslaggever en columnist van de Volkskrant en schrijft veel over (sociale) media en emancipatie.
In Groot-Brittannië stemden op woensdag de Lords met een grote meerderheid voor een socialemediaverbod tot 16 jaar. Australië voerde het in december al in, en vrijdag bleek ook onder Nederlanders de steun voor een verbod flink gegroeid: zo’n 18 procent zegt zich minder gelukkig te voelen door sociale media. Er is sprake van een beweging, aangejaagd door onder meer Smartphonevrij Opgroeien, een groep die ook pleit voor een minimumleeftijd van 16.
Mij lijkt het ook een puik plan als we kinderen niet langer als foie-grasganzen aan de TikToktrechter laten hangen. Het moet dringend transparanter, en minder verslavend en dwingend. Toch is er een puntje dat een beetje verloren dreigt te gaan in dit debat.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
De grote goeroe voor voorstanders van een verbod is de Amerikaanse sociaal psycholoog Jonathan Haidt, die in zijn bestseller The Anxious Generation met hulp van allerlei studies een causaal verband schetst tussen smartphonegebruik en de groeiende mentale problemen onder jongeren. Een week geleden presenteerde hij ‘nieuw bewijs’ in The New York Times: reden voor (weer) een interview.
Alleen: Haidt kan die claim niet hardmaken – wat hij zelf ‘vooruitlopen op de wetenschap’ noemt. Tal van wetenschappers (klinisch psychologen, kinderpsychiaters, media-onderzoekers) zeggen dat, voor zover er bewijs is voor dat verband, het zwak is, en inconsistent. Ontwikkelingspsycholoog Claire Odgers schreef in wetenschapsblad Nature: ‘Haidt is een begenadigd verteller, maar zijn verhaal is momenteel nog op zoek naar bewijs.’ Zo husselt Haidt bijvoorbeeld met de data van andere onderzoekers, waardoor de resultaten ineens wél stroken met zijn these. Tot verbazing van die onderzoekers.
Ook in Nederland klinkt een tegengeluid – maar geen luid debat. Hoogleraar recht en technologie Simone van der Hof pleitte tegen een socialemediaverbod: ‘Dan blokkeer je een heel deel van hun leven, inclusief de positieve kanten die sociale media ook hebben.’ Juist die puisterige, gepeste puber kan online een eigen clubje vinden. Juist dat kind dat thuis nauwelijks wordt aangesproken, kan er sociale contacten maken. Pesten, racisme en seksisme worden misschien uitvergroot door sociale media, maar zitten dieper dan de platforms. Een algeheel ‘nee’ kan de illusie geven dat je problemen oplost die in feite veel complexer zijn. ‘De focus op sociale media leidt af van andere problemen’, zegt ook hoogleraar jongerenwelzijn Gonneke Stevens.
Populistische wetenschap, noemt Stevens het in NRC: ‘De tendens om de oorzaak van een probleem te reduceren tot één factor, die bij voorkeur ook nog heel sterk aansluit bij wat er leeft in de maatschappij of wat politiek gezien een handige boodschap is.’ We lopen risico op paniekvoetbal: zo was het advies dat staatssecretaris Vincent Karremans vorig jaar aan ouders gaf (onder de 15 geen sociale media) veel strenger dan hem door wetenschappers werd geadviseerd. Maar het verhaal à la Haidt vóélt waar, en streng zijn lost schijnbaar twee zorgen in één klap op: die over mentale gezondheid én die over onuitstaanbare smartphones. De millennial-ouders, en ik ben geen uitzondering, verlangen voor hun kinderen een idyllische, smartphonevrije jeugd zoals zij die hadden, en elk uur sociale media doet daaraan af.
Je kunt ook zonder dat ultieme bewijs prima voor een verbod pleiten: als we nog niet weten of het veilig is, dan maar niet. Net zoals je ervan mag uitgaan dat een schommel thuis niet in elkaar dondert, moet je ervan kunnen uitgaan dat techproducten veilig zijn – een taak die de overheid lang liet liggen, overigens. Stel dat zo’n verbod wordt ingevoerd, dan zullen overal ouders trots roepen dat hun kinderen weer slootjes springen, Annemaria Koekkoek spelen en op hun eenwieler langs het raam rijden. Maar je kunt sociale media niet helemaal straffeloos uit hun wereld halen; ook dat is dan een experiment met eigen risico’s. Wees niet verrast als het niet alle puberproblemen gaat oplossen, of als er nieuwe opdoemen.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant