Als Anna de diagnose autisme krijgt, voelt ze dat ze haar exen een verklaring schuldig is.
‘Toen ik op mijn 22ste de diagnose ADHD kreeg, vertelde ik niemand iets. Ik schaamde me. ADHD had een stigma en werd geassocieerd met ongecontroleerde drukte. Hè, dacht ik, ben ik dat jongetje in de klas dat overal doorheen schreeuwt? Tijdens mijn studie had ik problemen met het bedwingen van mijn eigen chaos. Als ik een essay moest schrijven, zat ik met twintig boeken midden in de kamer, zonder er orde in te kunnen aanbrengen. Ik vergat te eten, ging er helemaal in op en lag het volgende moment gecrasht op de bank.
In Londen, waar ik mijn studie vervolgde, kwam ik uit de kast als queer en ook maar meteen als ADHD’er. Dat was drie jaar na de diagnose. Ik kreeg in de gaten dat relaties en vriendschappen mij minder makkelijk afgaan dan anderen. Dat je bij een collega of medestudent een ander masker opzet dan bij intieme vrienden, daar andere dingen mee deelt: dat zag ik anderen doen, maar de reden begreep ik niet. Voor iedere situatie leek een andere regel te gelden, maar op mij hadden die regels geen vat.
Afgelopen zomer kreeg ik, op mijn 36ste, ook de diagnose autisme. Ik had al een tijdje het gevoel dat er meer was dan alleen ADHD, dus verbazen deed het me niet. Het gaf ook geen opluchting of een gevoel dat alles op zijn plek viel. Wel vond ik dat ik mijn twee exen een verklaring schuldig was, dus schreef ik hun allebei een mail. Dat ik nu wel inzag dat een liefdesrelatie met mij behoorlijk lastig moet zijn geweest. Ze hadden me vaak verweten dat ik hen ‘de ruimte’ niet gaf.
‘Ruimte’ is een terugkerend woord uit de mond van familie, vrienden en geliefden. Ik heb zo’n specifieke behoefte aan houvast, regelmaat en structuur dat die behoefte iedere relatie domineert. Iedereen moet zich in de eerste plaats verhouden tot Anna’s wereld en pas als dat is gebeurd, kan ik nadenken over die van hen. Dat is niet eerlijk en al helemaal niet gelijkwaardig en ik zou willen dat het anders was, maar wil speelt bij dit alles geen rol. Dat andere, de innerlijke noodzaak alles onder controle te willen hebben, het niet kunnen omgaan met het onverwachte, is altijd sterker.
Als ik op mijn verjaardag pannenkoeken wil eten en bij de buurtsuper is het pannenkoekenmeel op, dan ontplof ik en voel ik een naar binnen gekeerde paniek en boosheid op de ander. Mijn vriendin wist dat, dus als het meel bij de ene supermarkt was uitverkocht, zou ze zeker nog drie andere winkels proberen, om dan met lege handen terug te keren en alsnog mijn toorn over zich heen te krijgen. Hetzelfde gebeurde als ze een avond met vriendinnen uit was en later thuiskwam dan ze had gezegd. ‘Rond een uur of één’ werd dan twee uur.
In het donker repeteerde ik klaarwakker mijn ideale begroeting: hee ben je daar, wat fijn, hoe was het met je vrienden, heb je een leuke avond gehad? Ik wilde niet boos zijn, maar toen ze binnenkwam, vergat ik mijn voornemen, vergat ik wat ik mezelf had proberen te leren, en werd ik alsnog boos. ‘Geef me alsjeblieft wat ruimte’, zei ze dan, ‘je benauwt me.’ En ik kon alleen maar denken: ruimte, prima, maar wat is dat precies?
Op een of andere manier heb ik regels nodig, want het begrip alleen maakt niets los. Ruimte is kennelijk iets wat belangrijk is als je een relatie wilt. Ik kan dat aannemen, maar voelen doe ik het niet. Nu het sinds een half jaar uit is tussen ons en we vrienden proberen te zijn, leert ze me wanneer ik haar wel en niet mag appen. Wel met een praktische boodschap over ons deelhondje bijvoorbeeld, maar niet met iets emotioneels. En op donderdag, bij de wekelijkse overdracht, mag ik niet steeds hengelen naar toch weer een nachtje samen slapen.
Anderen zeggen: je bent toch volwassen, dat bepaal je toch zelf. Maar dat kan ik dus niet en ik ben blij dat ze de tijd neemt en het geduld heeft mij voor te kauwen wat voor de meesten vanzelf spreekt.
Maar zodra het om een relatie gaat, wordt het weer moeilijker. Nu ik weer aan het daten ben, stuit ik op dezelfde frictie. Ik ben eigenlijk altijd gespannen als ik op date ga, ook al kan ik dat goed verbergen, want dat leer je wel als autist. Met intelligentie kom je een heel eind. Aanpassen kan ik als de beste, zolang er niets wezenlijks van afhangt. Als iemand voorstelt om bordspelletjes te spelen in een café, vind ik dat enig, als iemand zegt dat ze van feesten houdt in Ibiza, reageer ik al even enthousiast; alles om maar zo ‘normaal’ mogelijk over te komen. Maar eenmaal thuis, stort ik in en kan ik alleen nog maar op de grond gaan liggen huilen.
Alles wat die avond is gezegd, speelt de dagen erop door mijn hoofd. Ik lees een artikel over druiven en denk: hé, hadden we het gisteren niet over Franse wijngaarden? En dan stuur ik die date, die eigenlijk nog steeds een tamelijk vreemde is, een link naar dat artikel. En hé, hadden we het niet ook over leerplicht, daar heb ik ook wat over gelezen. En voor ik het weet bombardeer ik die vrouw met allemaal artikelen.
‘Wtf’, denkt zij, ‘wat moet dat mens van me, is ze soms in één avond verliefd geworden?’ Nee, ik ben niet verliefd, ik wil niet met je trouwen, ik stuur je alleen iets op wat je mogelijk interessant zult vinden. Maar onzeker maakt het me allemaal wel. Ik spreek mezelf vaak toe: niet kussen op een eerste date, wacht een paar dagen met opnieuw iets laten horen. Alsof ik naast mijn eigen brein nog een extern brein heb dat moet voorkomen dat anderen hun wenkbrauwen fronsen. Het gebeurt ook dat iemand zegt, ‘wat was het gezellig!’, en dan denk ik: o, heet dit dus gezellig?
Soms denk ik: ik leer het nooit, ik kan het beter opgeven. Maar daarvoor vind ik mensen te leuk. Ik denk dat ik gewoon een stevig iemand nodig heb, een vrouw die tijd en zin heeft zich in mijn complexe bestaan te verdiepen zonder zich erdoor te laten intimideren. Met die vrouw wil ik drie geiten en een kind, want met dieren en kinderen ben ik altijd op mijn gemak.’
De liefde van nu is een rubriek in Volkskrant Magazine over seks en relaties.
Op verzoek van de geïnterviewde is de naam Anna gefingeerd. Wil je meer van deze verhalen horen? Luister dan ook naar onze podcast De liefde van nu.
Van eenmalige avonturen tot langlopende relaties: Corine Koole is voor deze rubriek en de gelijknamige podcast op zoek naar verhalen over álle soorten liefde en bijzondere ervaringen die (ook bij jongere lezers) tot nieuwe inzichten hebben geleid.
Meedoen? Mail een korte toelichting naar: deliefdevannu@volkskrant.nl.
Dit is een rubriek uit Volkskrant Magazine. Wilt u alle verhalen, columns en rubrieken uit het nieuwste nummer lezen? Dat kan hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant