Als we de grafieken moeten geloven, is het onmogelijk om aan ouderdom te overlijden. ‘Ouderdom’ is namelijk geen ziekte. Dus registreren we ziekten als kanker en dementie als oorzaak, die we vervolgens proberen te ‘overwinnen’. Negeren we zo onze sterfelijkheid?
Recent overleed Brigitte Bardot, het Franse fenomeen, op 91-jarige leeftijd. De eerste dagen na haar dood volstond deze mededeling in de media. Toen volgde de aanvullende mededeling: Bardot was overleden aan de gevolgen van kanker. Gewoon overlijden op hoge leeftijd is kennelijk niet overtuigend, er moet een oorzaak worden gevonden. Een ziekte, en die ziekte is er een die ‘overwonnen’ moet worden.
Goededoelenfondsen overspoelen ons met oproepen om geld te storten voor de strijd tegen deze of gene ziekte. Dat zijn (niet verwonderlijk na de relatieve overwinning op infectieziekten) vooral chronische aandoeningen: nierziekten, kanker, dementie. De suggestie die de fondsen al dan niet onbedoeld creëren, is dat met voldoende inzet en geld deze ziekten kunnen worden teruggedrongen of zelfs uitgebannen. De historische werkelijkheid vertelt echter een ander verhaal.
Ruim vijftig jaar geleden begon ik met de studie geneeskunde. Ik ben nu dus meer dan een halve eeuw actor en toeschouwer in de geneeskunde. De ontluisterende waarheid is dat er in de afgelopen halve eeuw voor de genoemde drie ziekten niet of nauwelijks vooruitgang is geboekt. Het aantal patiënten met chronische nierziekten stijgt, de diagnose dementie explodeert bijna, en zelfs kanker als overlijdensdiagnose is als percentage van de bevolking licht gestegen.
Zou het zo kunnen zijn dat deze chronische ziekten bij patiënten op hoge leeftijd geen zelfstandige entiteiten zijn, maar feitelijk symptomen van veroudering? Veroudering die onherroepelijk eindigt met de dood? Wie zegt dat het de komende vijftig jaar dramatisch anders of beter zal gaan, verkoopt illusies.
Jan Huurman is arts Maatschappij en Geneeskunde, n.p.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
De goededoelenfondsen vertellen dat verhaal niet. De doodsoorzakenstatistiek van het CBS evenmin. Die bevat louter omschrijfbare en afgrensbare ziekten als oorzaak van overlijden: infectieuze aandoeningen, nieuwvormingen, hart- en vaatziekten, et cetera. Statistisch gezien is het onmogelijk om door ouderdom te overlijden. En als het aan het CBS ligt, blijft dat zo: artsen kunnen uitsluitend ziekten die in de lijst van internationaal geclassificeerde ziekten staan aankruisen als doodsoorzaak. Ouderdom is geen ziekte, en staat dus niet in die lijst.
De gemiddelde leeftijd is de afgelopen eeuwen spectaculair gestegen. Dankzij betere voeding, betere hygiëne en betere huisvesting. En ook, maar minder dan iedereen denkt, dankzij betere medische zorg. Wat al deze inspanningen hebben opgeleverd, is dat steeds meer mensen oud of zeer oud worden. De maximaal bereikbare leeftijd is echter niet verhoogd. Die was, en is (en zal zijn) rond de 120 jaar.
Alle goed gedocumenteerde sterfgevallen van zeer oude mensen wereldwijd, laten zien dat rond de 120 jaar het uiterst haalbare is. Jeanne Calment uit Frankrijk overleed in 1997 op 122-jarige leeftijd. De nu nog levende oudste vrouwen en mannen blijven steken tussen 112 (man) en 117 jaar (vrouw). Betrouwbare statistieken van de afgelopen decennia laten zien dat dit een stabiel beeld is.
Maar we kunnen zelfs teruggaan tot meer dan drieduizend jaar geleden. Dat is het moment van opschrijven van het Oude Testament. Het scheppingsverhaal, Genesis 6:3, zegt dan letterlijk: ‘Toen zeide de Heere: Mijn geest zal niet in eeuwigheid twisten met de mens, omdat hij ook vlees is; doch zijn dagen zullen zijn honderd en twintig jaren.’
Ik interpreteer deze passage als een reële beschrijving van de toenmalige werkelijkheid. Zij werd opgetekend in een geciviliseerde samenleving, met kennis van oorzaak en gevolg – de piramides van Egypte stonden al duizend tot tweeduizend jaar overeind. De schrijver zal ontwikkeld zijn geweest, en op de hoogte van getuigenissen van zeer oude mensen en hun leeftijd van overlijden. Op basis daarvan zal hij geconcludeerd hebben dat 120 jaar het hoogst (oudst) haalbare was.
Dit zijn veronderstellingen. Maar zolang ze niet zijn ontkracht, leiden ze me tot de volgende ontnuchterende conclusie: duizenden jaren van ontwikkeling, met een verbijsterende culturele en economische bloei, hebben één ding ongewijzigd gelaten: de maximumleeftijd die wij als mensen kunnen bereiken. Die is 120 jaar. Niet meer, en dan ook nog hoogst zelden.
De bevolkingspiramide is de afgelopen eeuwen veranderd, van spits (met heel weinig mensen boven de 80 jaar) naar stomp (met veel meer hoogbejaarden). Maar de hoogte van de top is onveranderd.
De mens is sterfelijk. Dat is de kernboodschap van Genesis 6. En ook, overigens, van het Gilgamesj-epos, dat nog veel ouder is dan het Oude Testament. We willen dat vandaag de dag graag vergeten of wegstoppen. De CBS-statistieken helpen dan niet.
De wellicht bittere realiteit is dat ons lichaam onherroepelijk veroudert, met symptomen van stapsgewijs functieverlies als begeleiders. De geest begeeft het langzamerhand – en we noemen dat dementie. Het lichaam pruttelt steeds meer en kan zichzelf niet meer repareren – dat is dan kanker in de laatste leeftijdsfase. Vitale organen geven het op, nierfalen voorop. Die aandoeningen zijn ongeneesbaar op hoge leeftijd, omdat veroudering en de naderende dood het onderliggende lijden zijn.
Begrijp me goed. Ik ben niet tegen de bestrijding van ziekten: wat vermijdbaar en bestrijdbaar is, moet worden gediagnosticeerd en gecureerd. Kanker en nierziekten op jongere leeftijd verdienen onze inzet en financiën. Maar dat blijven doen als de onvermijdelijke (en niet zelden ook welkome) dood aanstaande is, is vechten tegen beter weten in. En uiteindelijk vechten tegen windmolens.
Zinloos medisch handelen moeten we niet willen. Maar dan moet de onherroepelijke dood wel zichtbaar, benoembaar en bespreekbaar worden gemaakt. En de belangrijkste oorzaak ook. En dat is naar mijn stellige overtuiging ouderdom, zeker in de hoogste leeftijdsgroepen. Statistieken die per se een ziekte aanwijzen als doodsoorzaak, vertekenen de werkelijkheid. De mens is sterfelijk. Dat wisten ze drieduizend jaar geleden al. Als je oud genoeg bent, ga je dood aan het leven.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant