Raad voor Cultuur
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Dat onwetendheid de moeder der hoogmoed is, bleek afgelopen week weer eens in Davos tijdens de speech van de Amerikaanse president Donald Trump. Hij treiterde Europese leiders, schmierde over een Europa dat „niet eens meer herkenbaar” zou zijn en had niet de moeite genomen zich te verdiepen in het verschil tussen Groenland en IJsland. Zijn MAGA-politiek vol vreemdelingenhaat en remigratieretoriek, die zijn vicepresident JD Vance in het voorjaar van 2025 in München ook al uitstiet, probeerde hij andermaal op te leggen aan zijn ‘bondgenoten’ in Europa. Het was een aanval op een ideaal van de Europese geest waar humanistische waarden een grote rol spelen en dat hier ook onder druk staat.
Terwijl Trump zich op de borst klopte over hoe geweldig zijn eigen land was en welke glorieuze toekomst Venezuela tegemoet ging, ging het niet over de ramkoers van immigratiedienst ICE, de verslechterende economie en de cultuurvernietiging in zijn eigen land. Sinds zijn aantreden heeft hij niet alleen de Senaat en het Huis van Afgevaardigden naar zijn hand gezet; ook publieke instanties, universiteiten, media, ngo’s en culturele instellingen heeft hij gedwongen zich te hervormen. Alles om de geest te breken en weder op te bouwen naar zijn evenbeeld.
Via verschillende decreten legde hij patriottisme op in de kunst, eiste „traditionele schoonheid” en kwam met verboden op ‘gender-ideologie’. Hij ontsloeg onder meer mensen in het Amerikaanse Nationale Archief en benoemde Marco Rubio, de minister van Buitenlandse Zaken, tot Rijksarchivaris. Zichzelf plaatste hij in het bestuur van het Kennedy Center of the Performing Arts, waaruit hij enkele mensen had verwijderd, en herdoopte het centrum tot The Donald J. Trump and The John F. Kennedy Memorial Center for the Performing Arts.
Nadat CBS in handen kwam van de zoon van een vriend van Trump, werd aan het hoofd van de nieuwsafdeling van de zender een rechtse opiniemaker benoemd en werd The Late Show van de Trump-kritische Stephen Colbert gecanceld. Elk medium dat Trump niet zint, wordt voor de rechter gedaagd en kan rekenen op miljarden aan schadeclaims. Dit alles om het narratief van het land te controleren en een nieuwe identiteit op te bouwen. Dat lukt hem door wetenschap, media en kunsten in te perken of te laten verdwijnen.
Het is een doemscenario waar we in Europa voor zouden moeten waken. Reden voor de Nederlandse Raad voor Cultuur om met een advies te komen om ervoor te zorgen dat artistieke vrijheid in de toekomst beter wordt beschermd. In het rapport Maken (z)onder druk merkt de Raad op dat de druk op artistieke vrijheid toeneemt. Het is een ontwikkeling die volgens de Raad ook terug is te zien in andere maatschappelijke domeinen zoals de rechtspraak, de journalistiek en de wetenschap.
„We weten dat wat er in de VS gebeurt, regelmatig overwaait naar Europa”, merkte Kristel Baele, voorzitter van de Raad voor Cultuur, op in NRC. Terwijl cultuur volgens haar een „democratisch bindmiddel” is dat helpt om onverwachte ideeën, beelden en perspectieven te omarmen en in perspectief te plaatsen. Inmiddels dreigt het gevaar van wit superioriteitsdenken dat steeds vaker wordt verward met ‘ware cultuur’.
Politici en overheid moeten wat de Raad betreft actief uitdragen dat „iedereen in Nederland volgens de Grondwet vrij is om elkaar verhalen te vertellen en kennis te nemen van andere perspectieven”. Dat is in feite een open deur, maar treurig genoeg is het hard nodig die boodschap te herhalen.
Want niet alleen in de VS worden stemmen gesmoord en de cultuur witgewassen, ook in Europa gebeurt het. In Hongarije en Slovenië is dat proces al ingezet, maar het gevaar ligt ook in West-Europa op de loer. Extreem-rechtse partijen als AfD in Duitsland of Forum voor Democratie in Nederland erkennen de „vrijheid van verhalen” niet en willen instanties eigen cultuurvisies opleggen. De PVV ziet in media en cultuur een bedreiging en pleit daarom voor het zoveel mogelijk beperken ervan. „Het cultuurbeleid van de AfD laat zien hoe serieus ze het menen met de herstructurering van de staat en de samenleving – zelfs tot het punt van afschaffing van de democratie”, waarschuwde historicus Johannes Kiess eind vorig jaar.
Trumps MAGA, de Heidi’s op de posters van de jongerenafdeling van de AfD, de blonde AI-Nederlanders van Geert Wilders, het cultuurconservatisme van FvD: het zijn vormen van een propagandaoorlog waarvoor de Raad voor Cultuur waarschuwt. Nederland en Europa moeten zich wapenen tegen de minachting voor cultuur van het populisme.
De tijd van schouderophalen bij politici die cultuur afdoen als overbodig of elitair is voorbij, dergelijke denkbeelden gaan niet vanzelf voorbij. De samenleving rust niet alleen op economische en geografische pijlers, maar wordt ook gevormd door culturele waarden die de identiteit van een land verbeelden, verklanken en verwoorden. Wat begint met het afschaffen van instituten, het negeren van verhalen en het lam leggen van media en cultuur, eindigt in destabilisering van een maatschappij. De alarmbellen zijn al vaak genoeg afgegaan, het wordt nu tijd dat alarm serieus te nemen.
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden
Source: NRC