Drie weken na de Amerikaanse ontvoering van Nicolás Maduro begint het ‘nieuwe’ Venezuela van president Delcy Rodríguez vorm te krijgen. De interim-president lijkt stevig in het zadel te zitten. ‘Venezolanen hopen in de eerste plaats op meer welzijn, niet per se op vrijheid en democratie.’
is correspondent Latijns-Amerika van de Volkskrant. Hij woont in Mexico-Stad.
Gekleed in T-shirt en op gympen deelde de Venezolaanse president Delcy Rodríguez deze week een heuglijke boodschap met haar land. ‘Met de verkoop van olie zijn de eerste 300 miljoen van 500 miljoen dollar binnengekomen’, zei ze. Dat geld komt ten goede aan Venezolaanse werkers, stelde ze. ‘We gaan ze beschermen tegen inflatie en tegen de schommelingen van de markt.’
Tijdens een kwarteeuw chavismo hebben Venezolanen geleerd hun voorstellingsvermogen maximaal op te rekken. Tegelijkertijd bekwaamde de socialistische regering van opeenvolgend Hugo Chávez (1999-2013), Nicolás Maduro (2013 tot 3 januari 2026) en nu Delcy Rodríguez zich in de kunst van het aanpassen. Toch zullen bevolking en regering deze weken opnieuw versteld staan van de eigen flexibiliteit.
De oliedollars kwamen niet uit Rusland, China of Iran, maar uit Washington. Jarenlang waarschuwde Maduro voor een imperialistisch (Amerikaans) complot om hem te onttronen. Hij zal niet hebben kunnen bevroeden dat na zijn val zijn eigen regering onmiddellijk de bladzijde zou omslaan om vervolgens goede zaken te doen met zijn ontvoerders.
Toch is dat de situatie drie weken nadat Maduro van zijn bed werd gelicht. Pragmatisme alom, niet alleen in Caracas, maar ook in het Witte Huis: om de eigen sancties te omzeilen maakten de VS het geld eerst over naar Qatar om het vanuit daar door te sturen naar Caracas.
Venezolaanse media melden dat de geldinjectie haar werk doet. Meteen na de Amerikaanse aanval schoot de waarde van de dollar ten opzichte van de bolívar omhoog (met stijgende prijzen tot gevolg). Inmiddels nadert de prijs van een dollar op de zwarte markt weer die van de lagere door de staat vastgestelde koers.
‘De grootste verrassing voor mij is dat Trump na de onthoofding van het regime koos voor continuïteit van diezelfde regering’, zegt politicoloog Colette Capriles telefonisch vanuit Caracas. ‘Bijna net zo verrassend: de kopstukken van het chavismo gehoorzamen volledig aan Trumps wensen.’
Donderdag stemde het parlement in met een door Rodríguez voorgestelde aanpassing van de oliewet en opende de deur voor buitenlandse (lees: Amerikaanse) oliebedrijven. Sinds Chávez begin deze eeuw de oliesector volledig nationaliseerde en buitenlandse bedrijven ondergeschikt maakte aan staatsbedrijf Pdvsa, waren vrijwel alle Amerikaanse bedrijven uit Venezuela vertrokken.
Venezuela is ‘uninvestable’, zei ExxonMobil-topman Darren Woods twee weken geleden toen Trump de grote Amerikaanse oliebedrijven had uitgenodigd in het Witte Huis. Zoals de zaken ervoor stonden, kon Exxon onmogelijk investeren in Venezuela, waarschuwde hij, er waren simpelweg te weinig garanties. ‘De oliewetten moeten worden hervormd.’
Ongetwijfeld zullen bedrijven als Exxon en ConocoPhillips de kat nog even uit de boom kijken, maar wat sinds Chávez onmogelijk was, gebeurt nu in een paar weken tijd. Uit Caracas komt de boodschap: jullie zijn van harte welkom.
Terwijl de Amerikanen op hun wenken worden bediend, bevindt juist de gemarginaliseerde Venezolaanse oppositie zich in een paradoxaal ongemakkelijke positie. In theorie zouden zij oliehervormingen moeten toejuichen. Toch was oppositielid Stalin González ontstemd over de manier waarop de regering de wetswijziging door het parlement jaagde. ‘Ze hebben de mond vol van samenwerking, maar blijven als vanouds uitsluiten en discrimineren’, stelde hij.
Natuurlijk heeft het pragmatisme van het chavismo alles te maken met het Amerikaanse militaire arsenaal dat vanuit de Cariben nog steeds op Caracas gericht staat. Toch oogt de regering van Rodríguez op haar gemak in dit ‘nieuwe politieke moment’. Een week geleden ontving Rodríguez CIA-baas John Ratcliffe (mede verantwoordelijk voor de ontvoering van Maduro) in Caracas.
De Britse krant The Guardian meldde donderdag op basis van anonieme Amerikaanse bronnen dat Rodríguez al voor de Amerikaanse inval gesprekken zou hebben gevoerd met Washington over samenwerking na een eventuele val van Maduro. Dat vermoeden wordt breed gedeeld in Venezuela. Het zou ook politicoloog Capriles niet verbazen, zegt ze.
Tegelijkertijd probeert Rodríguez geruchten van verraad juist de kop in te drukken door sporadisch de roep om de terugkeer van Maduro en diens vrouw Cilia Flores levend te houden. ‘Free Maduro and Cilia’, was de boodschap van een recent filmpje op haar Instagramaccount.
Voor de gemiddelde Venezolaan maakt het weinig uit, zegt Capriles. ‘Venezolanen hopen in de eerste plaats op meer welzijn, op economisch herstel, niet per se op democratie of politieke vrijheid.’ De eerste olietransacties met de VS, het openen van de Venezolaanse markt, het zijn stappen in die richting, zegt ze. ‘Dat zal een positieve impact hebben voor de bevolking.’
Ook met de druppelsgewijze vrijlating van politieke gevangenen toont het chavismo dat het zich opnieuw wil uitvinden, zolang het maar aan de macht blijft. Volgens mensenrechtenorganisatie Foro Penal liet het regime tot nog toe 143 van de ongeveer 900 politieke gevangenen vrij. Onder hen was ook de schoonzoon van oppositiekandidaat Edmundo González.
‘De regering oogt stabiel’, reageert vanuit Caracas Venezuela-expert Phil Gunson, werkzaam bij denktank International Crisis Group. Hij wijst erop dat de regering deze week ‘zonder problemen’ bijna dertig hooggeplaatste militairen verving. De eenheid tussen Rodríguez en andere regeringskopstukken, zoals defensieminister Vladimir Padrino López en veiligheidsbaas Diosdado Cabello, houdt voorlopig stand, ziet hij.
Maar Gunson waarschuwt ook dat de langere termijn ongewis is. ‘We zien nog geen echte politieke opening. Wanneer Washington daarop gaat aandringen, kunnen de problemen beginnen.’
Voorlopig hoeft het chavismo daar niet voor te vrezen. Het Witte Huis is duidelijk over zijn prioriteiten: eerst stabiliteit en economisch herstel (oftewel Amerikaanse toegang tot Venezolaanse olie), pas op de laatste plaats komt de politieke transitie.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant