World Economic Forum Als je deze week in Davos luisterde naar politici, dan overheerste er een doemsfeer. Maar op hetzelfde World Economic Forum in het Zwitserse bergdorp heerste bij topmanagers van bedrijven en investeerders optimisme. De politieke en de economische realiteit liepen ver uiteen.
Deelnemers in het congrescentrum van het World Economic Forum in Davos op 22 januari 2026.
Met de Canadese premier Mark Carney als cheerleader verkondigde de ene na de andere regeringsleider deze week op het World Economic Forum in Davos dat de wereldorde waarin we zijn opgegroeid niet meer bestaat.
Carney kreeg veel bewondering voor zijn speech waarin hij stelde dat „de sterken in de wereld kunnen doen wat ze willen en de zwakken daaronder lijden”. Zonder het Amerikaanse beleid van Trump met naam te noemen beschreef Carney hoe er een scheuring in de wereld wordt veroorzaakt. „De laatste tijd zijn grote mogendheden economische integratie als wapen gaan gebruiken. Heffingen als drukmiddel, financiële infrastructuur als dwangmiddel, toeleveringsketens als kwetsbaarheden die uitgebuit kunnen worden.” Middelgrote landen moeten samenwerken om te voorkomen dat ze ten prooi vallen aan economische grootmachten, zo zei Carney.
De Duitse bondskanselier Friedrich Merz uitte een dag later bijna even krachtige waarschuwingen. Hij zei dat „de oude wereldorde met een snelheid uit elkaar valt”. De „nieuwe wereld van de grootmachten” is er een „gebaseerd op macht, kracht en, wanneer het erop aankomt, op geweld”. Het is kortom „kein gemütlicher Ort (geen gemoedelijk oord)”.
Merz wees, net als een dag eerder de Franse president Emmanuel Macron en Europese Commissievoorzitter Ursula Von der Leyen, op de urgentie voor Europa om de afhankelijkheid van niet alleen VS, maar ook China terug te dringen. Het besef groeit dat alle plannen die in Brussel toch al klaarliggen om de interne markt te versterken en het concurrentievermogen en de productiviteit op te schroeven, met grote voortvarendheid uitgevoerd zullen moeten worden. Net als de samenwerking met middelgrote landen moet worden opgeschroefd, zoals Carney ook stelde.
In een terugblik op de bewogen week stelde handelseconoom Eswar Prasad op de laatste dag dat het onvermijdelijk is dat we van een multilaterale, op samenwerking gebaseerde wereld overgaan naar een multipolaire wereld. Volgens de hoogleraar aan de Amerikaanse Cornell University zitten we in een ‘doomloop’: een neerwaartse spiraal waarin economische samenwerking steeds verder wegvalt, de democratie in veel landen afbrokkelt en geopolitieke conflicten elkaar versterken.
„De liberale wereldorde die de wereld veel welvaart heeft gebracht is aan het verkruimelen”, was de kernachtige samenvatting van Prasad op de laatste dag van het WEF. Hij wees er daarbij op dat niet alleen in de VS het ‘zero sum‘-denken prevaleert, maar ook in andere economische blokken. Er wordt niet meer gedacht in termen van samenwerking die iedereen economische winst kan opleveren, maar de winst van de een is het verlies van de ander. De VS trekken zich terug achter hun handelsbarrières, maar China is voor veel landen geen alternatief om nauwe banden mee aan te gaan zolang het andere landen overspoelt met goedkope, gesubsidieerde producten.
Dat was het Davos waarin deze week de doemsfeer overheerste. Maar er was ook een ander Davos, waar veel van de investeerders en topmanagers van bedrijven verbleven. Vaak in hotels en paviljoens waar ze hun eigen bijeenkomsten, zakengesprekken, cocktailparty’s en diners hielden. Daar heerste juist optimisme dat er een grote economische bloeiperiode zal aanbreken: no gloom, but boom.
Het conflict rond Groenland, de speech van Trump waarin hij de Europese leiders kleineerde en het afbrokkelende model van globalisering waren wel degelijk gespreksonderwerp bij de diners in besloten kring, zo vertelden ceo’s. Maar ze domineerden die gesprekken allerminst. Vijf of tien minuten ging het erover, en vervolgens ging men over op de orde van het zakendoen.
Bedrijven denken door de nieuwe multipolaire wereld te kunnen zeilen, gesterkt door de wetenschap dat ze de verstoringen in hun toeleveringsketens door Covid en scheepvaartblokkades ook hebben kunnen oplossen, stelde geopolitiek expert Niki Lang van adviesbureau BCG in een gesprek. Hij wijst erop dat ze al langer bezig zijn om op meer plaatsen fabrieken te openen. Ze hebben zich erop ingesteld dat de tijd van globalisering, waarin optimale efficiëntie kan worden nagestreefd, voorbij is.
Lang vertelde ook dat op een diner voor ceo’s waar hij zelf de gastheer was, de topman van een groot Europees bedrijf zei: „Weet je wat het beste is dat Europa is overkomen? Dat is Trump”. Daarmee refereerde hij aan de toegenomen urgentie in Brussel om te dereguleren, de interne markt te versterken en investeringen aan te jagen in defensie en infrastructuur.
In Davos bestonden deze week dus een politieke en een economische realiteit naast elkaar. Sombere verwachtingen bij politici die de wereld in machtsblokken uiteen zien vallen, naast bedrijven en investeerders die met optimisme de komende jaren tegemoet zien.
Waar komt het optimisme vandaan? Het korte antwoord: de enorm hoge verwachtingen van AI. Niet alleen omdat AI kosten kan besparen in bijna alle bedrijfsprocessen – van klantcontact tot productie in fabrieken – maar veel meer nog door de hoop op een enorme innovatiegolf. Onder anderen Nvidia-topman Jensen Huang gaf als voorbeeld dat de ontwikkeling van geneesmiddelen voor nu nog onbehandelbare ziekten enorm versneld zou kunnen worden.
„Overheden en economen doen te weinig onderzoek naar de betekenis van de razendsnelle ontwikkeling van AI”, zei Dario Amodei, oprichter en topman van Anthropic, het bedrijf achter het succesvolle taalmodel Claude. Hij voorspelde dat AI zich de komende jaren zo snel ontwikkelt dat het zelf kan denken, vragen kan stellen en wetenschappelijke hypotheses kan opstellen. Dat zou zoveel meer onderzoek en innovatie mogelijk maken, dat er een ongekende transformatie op gang komt met grote economische gevolgen.
Een andere stimulans komt van de ongekend hoge investeringen in de AI-infrastructuur. Dat is al sterk zichtbaar in de economische cijfers van de VS en China, maar dit zal ook in andere landen gaan gebeuren, zo verwachten grote investeerders. „Daar is een ongekende schaal van investeringen voor nodig”, gaf Larry Fink, oprichter en topman van vermogensbeheerder Blackrock, aan.
Dat zorgt ervoor dat economische groeicijfers ondanks handelsconflicten telkens positiever uitvallen dan verwacht. Het IMF stelde een paar dagen nadat Trump had gedreigd met nieuwe heffingen vanwege Groenland zijn prognoses zelfs in positieve zin bij. „We zien dat de investeringen in AI en de deregulering enorme economische krachten ontketenen”, zei voorzitter Kristalina Georgieva van het IMF daarover.
In wat voor tijd leven we dan, was de vraag die ook bij congresgangers opkwam. Met welke is deze vergelijkbaar? Politici waarschuwen dat de wereld in het scenario van de jaren dertig van de vorige eeuw vervalt. Toen zorgde een handelsoorlog voor een economische ineenstorting, ondermijnde populisme de democratie, zag een internationale organisatie als de Volkenbond (voorganger van de Verenigde Naties) landen als Duitsland en Japan vertrekken en stevende de wereld af op de Tweede Wereldoorlog.
Historicus Adam Tooze en ECB-president Christine Lagarde riepen op om voorzichtig te zijn met historische vergelijkingen. Toch waagden zij zich eraan om het huidige tijdperk meer op één lijn te stellen met de roaring twenties van de vorige eeuw.
Ook toen werd de economie gestuwd door grote technologische sprongen. Huizen kregen elektriciteit omdat de stroomnetten werden uitgerold en zo werd de weg vrijgemaakt voor koelkasten en radio’s. Massafabricage werd ingevoerd en arbeiders kregen veel hogere lonen terwijl de prijzen daalden. Dat zorgde voor een enorm optimisme en investeringsdrang van bedrijven. Tot de beurscrash deden aandelenbeurzen het, zeker in de VS, uitstekend.
„We kijken naar een snel voorthollende digitalisering van de economie met veel geloof in AI, de aandelenbeurzen doen het uitstekend en tegelijkertijd zien we de fragmentatie van internationale relaties met heffingen voor bijna alle producten”, zei Lagarde.
„Ik zie nog geen tekenen dat het stelsel nu gaat instorten. Nog niet. Maar er is een groot onderscheid met toen. De doorbraken in technologie konden binnen nationale grenzen tot stand gebracht worden. Maar dat kan niet met de schaal die vereist is voor doorbraken in AI.”
Historicus Tooze wees erop dat ook in de jaren na de Eerste Wereldoorlog de VS al de leidende macht waren in de wereld. „Dat werd niet alleen door technologie gedreven, maar ook door de macht die de dollar toen al had”, zei Tooze. „Maar ook in die jaren faalde de politiek. En dat kunnen we nu weer zien gebeuren. Zeker als de VS op een gegeven moment niet meer aan hun schuldverplichtingen kunnen voldoen.”
Bij de technologiebedrijven en veel investeerders is er het geloof dat de innovatieslag tot een grote groeispurt zal leiden en de overheidsschulden daardoor wegsmelten. Vooraanstaande hedgefondsmanagers die met vele miljarden actief zijn op de financiële markten, hebben daar twijfels bij. Ken Griffin wees er fijntjes op dat ook op het World Economic Forum de AI-bedrijven de hype verder opblazen, omdat ze honderden miljarden moeten zien te verkrijgen voor die investeringen.
Hij noemde als groot verschil met de roaring twenties dat toen de private sector grote schulden opbouwde, maar dat het nu de overheden zijn. „Door het Keynesianisme hebben we na de jaren twintig geleerd dat als de economie in de problemen komt, de overheden moeten inspringen om de economie te stimuleren. Dat is vele malen goed gegaan. Maar we zijn nu in het tijdperk van roekeloosheid, waarin in veel landen in de wereld de overheidsuitgaven maar blijven stijgen. Als de volgende klap komt hebben de overheden niet meer de mogelijkheid om in te springen.”
Markten zijn al begonnen met het inprijzen daarvan, stelde hedgefondsmanager Ray Dalio, tevens auteur van de boeken The Changing World Order en How Countries go Broke. „Je ziet verschuivingen van staatsobligaties naar goud als veilige haven. De prijs van goud is vorig jaar meer gestegen dan de koersen van de grote technologiebedrijven.”
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC