We staan klaar voor een volgende aanval van de president van de VS, zeggen de EU-leiders. Maar zijn ze ook bereid de trekker van de ‘handelsbazooka’ over te halen?
is EU-correspondent van de Volkskrant. Hij woont en werkt in Brussel.
Zelfverzekerder dan in maanden gingen de Europese regeringsleiders donderdagnacht uiteen na hun dinertop. De grootste crisis ooit tussen de EU en de VS was bezworen. Niet door te buigen voor de mondiale pestkop in het Witte Huis, maar met een kalm en stevig antwoord op diens dreigementen.
‘We volgden vier kernprincipes: vastberadenheid, openheid, paraatheid en eenheid. En dat was effectief, dus we moeten deze aanpak in de toekomst blijven volgen’, concludeerde voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie na afloop van de speciaal ingelaste top. De Franse president Emmanuel Macron riep wel op waakzaam te blijven.
De klopjes op elkaars schouders door de leiders zijn begrijpelijk. Nog geen week eerder dreigde de Amerikaanse president Donald Trump per bericht op zijn Truth Social-platform Groenland (Europees grondgebied) te annexeren en EU-landen die zich daartegen verzetten te straffen met importheffingen tot 25 procent. Ongekend, ongepast en onbegrijpelijk, reageerde ook het traditioneel pro-Amerikaanse Nederland.
Woensdagavond in Davos slikte Trump zijn dreigement weer in. Nu heeft succes altijd vele vaders en moeders, maar de onverwachte eenheid van de EU en de aangekondigde tegenmaatregelen (heffingen oplopend tot 93 miljard euro) speelden zeker een rol, net als de onderhandelingen achter de schermen van Navo-chef Mark Rutte. De Taco (Trump Always Chickens Out) was dit keer een MarkDonald’s.
EU-ambtenaren en diplomaten erkennen dat de vrede met Trump van korte duur zal zijn. ‘We zijn één tweet verwijderd van de volgende crisis’, stelde een diplomaat na afloop van de EU-top. Zo laat het kader waarover Rutte en Trump het eens werden om de veiligheid van Groenland te versterken, genoeg ruimte voor explosieve onderhandelingen (en dito Trump-berichten) over de greep die de VS op het ijzige eiland kan krijgen.
En wat doet Trump als het Europees Parlement de beloofde handelsvoordelen voor Amerikaanse bedrijven blijft blokkeren? Als de EU straks vriendelijk bedankt voor een zitje in zijn Vredesraad voor Gaza? Macron deed dat al en kreeg per kerende tweet een importheffing van 200 procent op champagne en wijn voorgeschoteld. Trump veracht de EU, dat bleek opnieuw uit zijn speech in Davos, dus de ‘hartelijkheid en respect’ die EU-president António Costa verwacht van bondgenoten zijn ver te zoeken.
De paraatheid waar Von der Leyen op doelde, is de lijst met te treffen Amerikaanse goederen die klaarligt voor het geval Trump alsnog met importheffingen komt. Daarnaast is er de in Brussel inmiddels roemruchte ‘bazooka’, een wet die vergaande economische sancties mogelijk maakt als een land de EU probeert te chanteren.
Op papier oogt dat indrukwekkend, maar diplomaten vragen zich af of de leiders de trekker over durven te halen. Trump laat zaken graag escaleren, zonder reden en helemaal met een excuus. Dan wordt het oog om oog, tand om tand; een steeds verder oplopend handelsconflict. Daar zit niemand op te wachten.
En wat als Trump uit boosheid en een gekrenkt ego de VS uit de Navo haalt? Of de verdediging van Oekraïne geheel aan Europa overlaat? De stemming onder de leiders is echt veranderd, klonk het optimistisch over de vastberadenheid tijdens de dinertop. Dat kan ook weer omslaan.
De EU wil verder met de VS, maar geen enkele leider wenst een herhaling van het afgelopen turbulente jaar met Trump, laat staan nog eens drie van zulke jaren tot het eind van zijn termijn. Von der Leyen, Costa en vele leiders hameren daarom op het belang dat de EU haar afhankelijkheid van de VS (en van China) vermindert.
Over die ‘strategische autonomie’ wordt al jaren gesproken. Het betekent fors meer investeren in Europese defensie, de onvolkomenheden van de interne markt aanpakken, minder lng-import uit Amerika, veel meer duurzame energie in Europa opwekken en meer handelsakkoorden sluiten met de rest van de wereld.
De aanzetten zijn er, maar de uitvoering vergt dure en politiek gevoelige besluiten. Over drie weken komen de leiders opnieuw bijeen om de concurrentiekracht van de EU te versterken. ‘Dit is niet iets voor de ene op de andere dag, dit is hard werken’, aldus Von der Leyen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant