Vrieskou Oekraïne maakt de koudste winter mee sinds het begin van de oorlog, en Rusland blijft de energievoorzieningen aanvallen. Dmytro Adabir uit Kyiv hield voor NRC een aantal dagen bij hoe hij de winter doorkomt.
Dmytro Adabir (45) met zijn vrouw Hanna (41) en hun kinderen, tweeling Marta en Makar (10) en Marianna (6), in hun appartement in Kyiv.
Door aanhoudende Russische aanvallen op het Oekraïense stroom- en warmtenetwerk staat het leven in hoofdstad Kyiv in het teken van een constante zoektocht naar warmte en elektriciteit. Het is de vierde en koudste winter sinds het begin van de grootscheepse oorlog tegen Oekraïne. Burgemeester Vitali Klytsjko spoorde burgers aan zo mogelijk tijdelijk de stad te verlaten. Noodreparateurs werken dag en nacht, maar wat over is van het stroomnet blijft kritiek overvraagd.
Accu’s, generatoren, batterijen, zonnepanelen kunnen niet aangesleept worden. Media delen ‘lifehacks’ zoals het opzetten van tenten om je bed, sneeuw opvangen voor water en boekweit garen in een thermoskan (duurt twee uur).
Oekraïners zijn op zichzelf en elkaar aangewezen. Iedereen in de stad heeft die opdracht begrepen. Veertiger Dmytro Adabir is zo iemand – hij woont in Kyiv samen met zijn partner Hanna en hun drie kinderen, de tweeling Marta en Makar (10) en Marianna (6). Adabir is partner bij een creatief bureau voor marketing en advertenties in Oekraïne. Ze zouden het goed kunnen hebben, het bedrijf heeft 1,5 jaar geleden een prachtig nieuw kantoor laten bouwen, maar de temperatuur zakt er onder de 8 graden als de elektriciteit uit.
Met investeringen en constante bedrijvigheid probeert Abadir voortdurend de kou terug te dringen, zodat zijn werknemers terug naar het kantoor kunnen, zijn moeder en schoonmoeder niet bevriezen en zijn kinderen niet ziek worden of uitglijden over het ijs. Met NRC deelt hij een paar dagen uit zijn leven, via WhatsApp.
De binnenplaats van het wooncomplex van Adabir en zijn gezin is één grote ijsbaan. Voor de kinderen en zijn moeder kocht hij gripzooltjes met ijzeren spikes.
Dmytro Adabir kijkt naar zijn elektriciteitsschema van de dag in de app Kyiv Digitaal. Vandaag dag is er stroom van 02.30 uur ’s nachts tot 5.59 uur. Dan om 13.00 uur ’s middags weer. Tot 16.30 uur. En misschien nog een half uurtje om 23.30.
Adabir: „Er is veel sneeuw gevallen in Kyiv, door de vrieskou is het aangekoekt. Alles is bedekt met ijs en sneeuw.” Kou buiten, dat zijn Oekraïners wel gewend. Abadir draagt thermo-ondergoed onder zijn kleding, en een fleecevest onder zijn jas. Een muts, handschoenen. „Het zwaarst is de kou als je stil zit, urenlang in een koude schuilkelder, terwijl je wil slapen. Dan helpt het om van die chemische warmte-packs bij je sokken en handen te doen.”
Thuis heeft hij kieren afgedekt met dekens zodat de achtergebleven warmte niet kan ontsnappen. Stilzitten onderbreekt hij met simpele oefeningen, squats, jumping jacks, om weer op te warmen. Koken doet Adabir op een camping-gasstelletje. Zo kookt iedereen die hij kent. Gekookt water bewaart hij in een grote thermoskan.
Adabir heeft een ‘EcoFlow’ een grote accu die razendsnel oplaadt en waar computer, verlichting, internet 14 tot 15 uur op kunnen draaien. Het is een investering van honderden euro’s die lang niet iedere Oekraïner zich kan veroorloven. Met buren uit zijn flatgebouw hebben ze ook geld bijeengelegd en stroom-omvormers en meer krachtige accu’s gekocht – daar zijn nu de waterpomp, de centrale waterverwarming en de lift op aangesloten. „Mensen met kinderen en ouden van dagen zijn erg blij met de lift, want anders kunnen ze gewoon het pand niet uit.”
Een driefasestroomomvormer van Deye met 15 kilowatt batterij waarop de lift is aangesloten in Adabirs appartementencomplex.
Kleine winkels, postdiensten en supermarkten halen hun stroom uit brandstofgeneratoren. Overal in de stad gonst het en stinkt het naar benzine. „Een paar dagen geleden begonnen grote supermarkten hun openingstijden aan te passen aan het stroom-schema, omdat de generatoren het in de vrieskou niet goed deden. Het is gewoon smerigheid van de Russen, die proberen ons leven te verpesten”, schrijft Adabir.
„Het is de vierde winter dat de Russische Federatie probeert het energiesysteem compleet te verwoesten, om Oekraïne de onderwerpen en de Oekraïners tot overgave te dwingen. Stel je toch voor! Ze gebruiken langeafstandsbombardementen om elektriciteitscentrales te verwoesten. Het is gekte! De eerste winter was het heel pijnlijk om ons gigantische kantoor koud en leeg te zien, waar normaal tachtig tot honderd mensen werken, lachen, grapjes maken, muziek draaien. Het was ondraaglijk. Inmiddels ben ik minder sentimenteel. Ik denk gewoon: wat kan ik doen? De Oekraïense achterhoede, de steden moeten standhouden, het is het zwaarst voor onze soldaten in de loopgraven. Maar we mogen niet breken. Oekraïners kennen hun geschiedenis: een nederlaag eindigt in marteling, deportaties, executies en hongersnood zoals de Holodomor. Dit zijn familieverhalen.”
Avondeten van het campinggasstelletje.
Een screeenshot van Adabir’s telefoon laat zien wanneer hij stroom kan verwachten op 15 januari.
„Er is geen energieschema vandaag. Het is nu middag, en vanmorgen om 08.00 uur hebben we voor het laatst stroom gehad. De temperatuur in het appartement is gedaald tot 16 graden. Ik heb een aantal afspraken op het programma. Het leven gaat door: kinderen gaan naar school en kleuterschool. De gewone scholen zijn voor de tweede week dicht omdat ze geen verwarming hebben. Mijn kinderen gaan naar een privéschool, die zijn wel open en hebben generatoren.”
„De winkels zijn open. In café’s en restaurants krijg je het ‘generatorenmenu’ – toast met zalm en avocado, gruttenpap met kokosmelk, en andere gerechten zonder energie-intensieve bereiding zoals frituren. Vandaag werden de werkplannen met twee klanten bevestigd. Mijn collega’s zeggen dat als je helemaal opgaat in projecten, werk of vrijwilligerswerk, je externe problemen makkelijker kunt doorstaan. Voor je het weet gaat dan het licht en de verwarming weer aan.”
Gaspitje.
Abadirs dochter met haar kat.
„Vannacht was er weer een grote aanval met raketten en drones op het energie-netwerk. Bijna 6.000 gebouwen in Kyiv zijn zonder verwarming, elektriciteit en water komen te zitten. Energiemedewerkers, hulpdiensten en militairen werken dag en nacht, verrichten wonderen en heldendaden. Maar op dit moment is de hele stad afgesloten en krijgen we geen schema’s – tot nu toe rekenden we op een ritme met zo’n 10 uur geen stroom, en dan 3 uur wel. Maar dat was voor de beschietingen van vandaag.
„We kregen ‘s nachts twee keer alarm dat ze met raketten zouden schieten. Om 01.30 uur en weer om 4.56. We gingen niet in de ondergrondse parkeergarage schuilen. De poort stond open (als er geen elektriciteit is, werkt die niet) dus het was er –6 graden. We zijn naar de gang van het appartementencomplex gegaan om daar op stoelen te zitten, daar zit je beschermd tussen twee muren. Mijn oudste dochter had van het weekend koorts, dus we probeerden zo kort mogelijk in de koude ruimtes te blijven.”
Dmytro Adabir en zijn gezin in de keuken tijdens een blackout.
„Ik ben naar het kantoor om te kijken hoe het daar gaat en met de elektriciteitsmannen te praten. Het is binnen super koud. Ik hoop dat we volgende week een grote dieselgenerator kunnen installeren, dat zou genoeg moeten zijn voor onze verwarmingsbehoeften. Het kost iets van 10.000 euro exclusief de installatie en maandelijkse brandstof. En dan de omvormers en accu’s erbij nog eens 7.000 euro.”
„De oorlog gaf ons veel nieuwe gebruiken en kennis. Je moet zo autonoom mogelijk zijn in voorzieningen als warmte, water, energie, internet. Voor het kantoor heb ik nu twee internetproviders en een Starlink – voor de zekerheid. Er zijn ook bouwvoorschriften bij gekomen: nieuwe flats moeten nu energie-onafhankelijk kunnen opereren. En als gemeenschap moet je meer verenigd zijn, dat geeft je de beste overlevingskans.”
Uitzicht op de stad vanuit Abadirs huis in de avond.
Een generator bij een klein bedrijf op straat. Op de muurt hangt een bordje met „schuilkelder”.
„Ik hoor dat veel burgers uit de stad vertrokken zouden zijn. Ik merk geen veranderingen in de drukte op straat. Ik heb wel vrienden die met hun kinderen naar familie gingen. Voor mijn gezin is het geen eenvoudige opgave om onze niet zo jonge moeders ergens mee naartoe te nemen.
„Mijn moeder heeft nog een appartement in Odesa, maar na Kyiv is dat doelwit nummer twee van de Russen. Dus dat is niet de beste plek om naartoe te verhuizen. Afgelopen zomer hebben we haar juist hierheen verhuisd. Tijdens de oorlog is het niet makkelijk om je moeder te helpen als zij 500 kilometer van je vandaan is.
„Ik zou nu pas overwegen om te vertrekken als we meer dan zeven dagen geen water hebben. Ik heb vorig jaar een 200 liter watertank in mijn badkamer neergezet voor doorspoelen en (af-)wassen. Het is geen aantrekkelijk gezicht, maar het is noodzakelijk. Daarnaast heb ik nog 100 liter drinkwater. Als de temperatuur in ons appartement onder de 10 graden zakt zou ik ook moeten vertrekken. Ik hoop dat de weersvoorspellingen verbeteren, de vrieskou wegtrekt.”
De straten van Kiev zonder elektriciteit in de avond van 22 januari 2026.
Rusland voert al sinds 2022 geregeld aanvallen uit op warmte-genererende fabrieken, transformatorstations, hydro-elektrische dammen en energiedistributiepunten bij kerncentrales. De opgebouwde schade aan het energienetwerk en de zware kou brengt Oekraïne nu in de problemen. Het Rode Kruis in Oekraïne zet mobiele ‘warmtepunten’ op in wijken waar de situatie het ernstigst is. Dat zijn tenten verwarmd met een heteluchtkanon, waar koffie en thee wordt geschonken en buurtbewoners hun mobiele apparaten kunnen komen opladen. Er staan tot tien bedden voor mensen die het echt niet redden, maar Oekraïense appartementen zijn veelal goed geïsoleerd. „De meeste mensen slapen toch thuis, dat is het meest comfortabel. Maar dan komen ze ’s nachts hun telefoon opladen of water koken en wat snacks halen”, zegt Leonid Melnikov, woordvoerder van het Rode Kruis in Kyiv via een videoverbinding.
De staat heeft ook door het hele land Punkty Nezlamnosti opgezet – onoverwinnelijkheidslocaties – waar burgers ook kunnen opwarmen en opladen, maar het Rode Kruis reageert ad hoc, en telkens op een andere plek in de stad. „De grootste uitdaging is het voor ouderen en mensen die slecht ter been zijn om eten te krijgen of warm te blijven. We proberen hen te ondersteunen, door warme maaltijden te serveren die buren en vrijwilligers dan langs te brengen. Het komt allemaal neer op de weerbaarheid van de buurten en gemeenschappen.”
Source: NRC