Mijnbouwindustrie Zeldzame aardmetalen zijn ‘het nieuwe goud’. Australië ziet kans om wereldspeler te worden in deze markt, en sloot daarvoor een deal met de Verenigde Staten.
De Mount Weld-mijn in West-Australië, een van de belangrijkste bronnen van zeldzame aardmetalen ter wereld.
In de rode woestijn van West-Australië strekt het gat in de grond zich uit tot aan de horizon. Elke aardlaag heeft er een nieuwe schakering van rood en bruin. De hete lucht zindert boven de zandvlakte. Stof stijgt op uit de diepte.
Dit is de Mount Weld-mijn, ’s werelds belangrijkste vindplaats van zeldzame aardmetalen buiten China. De mijn zit in een vulkanische prop; gestolde lava, achtergebleven in de krater van een gedoofde vulkaan van twee miljard jaar oud. Hier komen zogenoemde kritieke mineralen in zeer geconcentreerde vorm voor. De groep van zeventien zeldzame aardmetalen is essentieel voor moderne technologie, de energietransitie en defensie.
Chris Torrisi, algemeen directeur van mijnbouwbedrijf Lynas Rare Earths, werkt ruim 28 jaar in de sector. „Ik ben trots op mijn werk”, zegt hij, terwijl hij stilhoudt bij een hek vanwaar de mijn goed te overzien is. Torrisi draagt een geel veiligheidshesje, een helm en een veiligheidsbril. „Alle gemakken van de moderne maatschappij komen uit de grond. Dankzij de mijnbouwindustrie hebben we een veel hogere levensstandaard dan alle generaties vóór ons.”
De zon is meedogenloos fel. Torrisi knijpt zijn ogen tot spleetjes. Hij haalt zijn telefoon tevoorschijn. „Iedereen heeft zo’n apparaat in z’n broekzak. Het beeldscherm is gepolijst met cerium. De trilfunctie wordt geactiveerd door een neodymiummagneet. Ook de luidspreker maakt gebruik van een magneet. Allemaal zeldzame aardmetalen, die hier in de grond zitten.”
Chris Torrisi, algemeen directeur van mijnbouwbedrijf Lynas Rare Earths: „Alle gemakken van de moderne maatschappij komen uit de grond.”
De wereldwijde honger naar zeldzame aardmetalen is niet te stillen. Metalen als neodymium, praseodymium en cerium worden ook wel het ‘nieuwe goud’ genoemd, omdat ze cruciaal zijn voor allerlei technologische toepassingen. Producenten van chips gebruiken ze, net als fabrikanten van telefoons en windturbines, gevechtsvliegtuigen en MRI-scanners.
Anders dan de benaming doet vermoeden, zijn deze metalen niet zeldzaam. Ze komen op veel plekken in de wereld voor, maar vaak in kleine hoeveelheden. Delven ervan is daardoor duur en inefficiënt; grote stukken land moeten worden uitgegraven om ze te winnen. Mount Weld is bijzonder door de zeer hoge concentratie zeldzame aardmetalen, 6 tot 8 procent. Vooral neodymium en praseodymium worden hier opgegraven; essentiële bouwstenen voor hoogwaardige permanente magneten.
Eén land vooral plukt tot nog toe de vruchten van het toegenomen belang van zeldzame aardmetalen. China domineert deze markt al sinds de jaren negentig en heeft bijna een monopolie op delving en verwerking ervan. Volgens de United States Geological Survey bevindt bijna de helft van de bekende wereldvoorraad zich in China. Het land verwerkt zo’n 90 procent van de mondiale kritieke grondstoffen.
Dat dit risico’s met zich meebrengt, is de afgelopen tijd duidelijk geworden. Sinds het handelsconflict tussen de VS en China is opgelaaid, gebruikt China zijn monopoliepositie als drukmiddel. In april vorig jaar voerde het Chinese ministerie van Handel vergaande exportbeperkingen in als reactie op de hoge importtarieven van president Trump. Ineens was er wereldwijd een groot tekort aan de cruciale materialen. Sommige autofabrieken in de Verenigde Staten en Europa moesten tijdelijk de productie stilleggen.
Vooral voor de defensie-industrie is een onbetrouwbare toeleveringsketen een probleem, aldus Hayley Channer van het US Studies Centre van de Universiteit van Sydney. „Zonder zeldzame aardmetalen heb je de krachtige magneten niet die nodig zijn voor raketten en straalmotoren”, zei ze tegen de Australische publieke omroep ABC. „Dat is een bedreiging voor de nationale veiligheid.”
Zeker in de Verenigde Staten wordt dit risico gevoeld. Daarom is de Amerikaanse regering hard bezig andere bronnen aan te boren. President Trump sloot in april vorig jaar een mineralendeal met Oekraïne en aast nu op Groenland, onder meer vanwege de kritieke grondstoffen die er in de grond zitten.
Maar de meest logische — en bereidwillige — partner als het gaat om zeldzame aardmetalen is Australië. Het land beschikt over de op vier na grootste reserves aan zeldzame aardmetalen ter wereld. In oktober vorig jaar ondertekenden de Amerikaanse president en de Australische premier Anthony Albanese een overeenkomst over delving en verwerking van deze kritieke grondstoffen. De deal, voor zo’n 8,5 miljard Amerikaanse dollar (zo’n 7,3 miljard euro), moet nieuwe projecten versnellen en een veilige toeleveringsketen garanderen.
De Amerikaanse president Trump en Australische premier Albanese ondertekenden in oktober een overeenkomst over de delving en verwerking van kritieke grondstoffen.
Volgens Trump zal de deal de prijs van zeldzame aardmetalen flink beïnvloeden. „Over een jaar hebben we zo veel kritieke mineralen en zeldzame aardmetalen dat je niet meer weet wat je ermee moet doen”, zei hij opgetogen tijdens een persconferentie. „Dan kosten ze nog maar 2 dollar.”
Ook in Australië is het enthousiasme groot. „Dit is een game changer voor de West-Australische mijnbouwindustrie”, zegt Anita Logiudice, beleidsmedewerker van de lokale mijnbouwkoepel CME. Ze zit in een gebouw vlakbij de Mount Weld-mijn. De airconditioning zoemt om de ruimte op een comfortabele 22 graden te houden, buiten is het ruim dertig graden. Het is stil, de meeste mijnwerkers zitten onder de grond. Vierentwintig uur per dag wordt hier gegraven naar de bodemschatten.
Sinds de aankondiging van de deal met de VS is de Australische mijnbouwsector in de ban van een nieuwe boom, zegt Logiudice. „Die overeenkomst geeft ons het vertrouwen dat we aan deze belangrijke delfstoffen meer kunnen verdienen dan de productiekosten bedragen, omdat de VS bereid zijn een minimumprijs te betalen in ruil voor betrouwbare levering.”
Op een uur vliegen van de Mount Weld-mijn ligt Kalgoorlie, een stadje met zo’n dertigduizend inwoners. Sinds de goudkoorts eind negentiende eeuw losbarstte, is dit een hub voor de mijnbouwindustrie. In de pubs zitten mijnwerkers met veiligheidsvestjes aan. Velen zijn ‘fly in, fly out’-mijnwerkers; ze werken tot twee weken lang, twaalf uur per dag in de mijnen en hebben dan twee weken vrij. „Als het zo doorgaat, zal deze stad de komende jaren verder groeien”, verwacht Logiudice.
Nu nog gaat het leeuwendeel van wat Australië en andere landen aan zeldzame aardmetalen opgraven voor verwerking naar China. Want dat proces is erg kostbaar en vervuilend. De Chinezen hebben geïnvesteerd in de verwerkende industrie en hun eisen om vervuiling te beperken zijn een stuk minder streng.
De verwerkingsfabriek van Lynas Rare Earths in Kalgoorlie.
Maar Australië wil dat anders gaan aanpakken. Het land kondigde deze maand aan dat het een strategische reserve aanlegt van antimoon, gallium en zeldzame aardmetalen ter waarde van 1,2 miljard Australische dollar (zo’n 690 miljard euro). Dat moet de afhankelijkheid van China verminderen en de toelevering voor defensie en groene technologie veiligstellen.
Meer deals zijn in de maak. Australië is ook in gesprek met Japan, Zuid-Korea, Singapore en de Europese Unie. Want ook Europa wil minder afhankelijk worden van grondstoffen uit China. De ministers van Financiën van de G-7, zeven grote industrielanden, kwamen deze maand in Washington bijeen om te praten over gegarandeerde minimumprijzen voor zeldzame aardmetalen. Ook de EU was vertegenwoordigd, naast Australië, India, Zuid-Korea en Mexico. Gezamenlijk is deze groep goed voor 60 procent van de wereldwijde vraag naar kritieke mineralen.
Intussen wordt in West-Australië een raffinaderij voor zeldzame aardmetalen gebouwd. De regering leende er ruim 1,2 miljard Australische dollar (circa 670 miljoen euro) voor uit aan mijnbouwbedrijf Iluka. Australiës eerste raffinaderij voor deze delfstoffen moet eind dit jaar klaar zijn.
Toch zitten er nog heel wat haken en ogen aan deze ontwikkeling. De Australische milieueisen zijn een stuk strenger dan die in China; en dan is het een probleem dat bij de vervuilende verwerking van zeldzame aardmetalen zelfs radioactief afval kan vrijkomen. Australische producenten zeggen dit te kunnen voorkomen. „In tegenstelling tot andere raffinaderijen zullen wij nooit water lozen in de omgeving”, zegt Dan McGrath, hoofd zeldzame aardmetalen bij Iluka, tegen de Australische publieke omroep ABC.
Het vermalen van gesteente, het scheiden van mineralen en het verwerken van het afval vergt enorme hoeveelheden water. Naar schatting is er bijna een miljard liter grondwater per jaar nodig voor de raffinaderij. En water is schaars in de Australische woestijn.
Daarom zijn experts kritisch. „Op de plekken waar het meeste erts zit, is vaak een watertekort”, zegt hoogleraar geologie John Mavrogenes van de Australian National University tegen ABC.
Bij de fabriek voor zeldzame aardmetalen in Kalgoorlie is toch vooral sprake van enthousiasme. Hier vindt de eerste scheiding plaats van de grondstoffen uit de Mount Weld-mijn. In dikke, roestkleurige buizen worden de zeldzame aardmetalen er gescheiden van de rode aarde. Logiudice wijst naar de gigantische smeltoven. „Dit is een van de grootste van Australië”, zegt ze trots. Voor de bedrijfstak voorziet ze een gouden toekomst. „We hebben nu al projecten lopen ter waarde van miljarden dollars. Als we snel schakelen, liggen de kansen voor het grijpen.”
Zeldzame aardmetalen zijn zeventien elementen die essentieel zijn voor moderne technologie, zoals windturbines, elektrische auto’s, smartphones en lasers. Veel elementen zijn vernoemd naar het Zweedse dorp Ytterby, waar de eerste mineralen van deze groep eind achttiende eeuw werden ontdekt. Dit leidde tot yttrium, terbium, erbium en ytterbium. Het is een specifieke groep van nauw verwante elementen. Niet allen kritieke grondstoffen zijn overigens zeldzame aardmetalen; denk aan lithium, koper en kobalt. De meest gebruikte zeldzame aardmetalen zijn neodymium, praseodymium, cerium en lanthaan.
Terugblikken, extra analyses en leestips bij de laatste uitzending van de podcast Wereldzaken.
Source: NRC