Formatie De formerende partijen toonden zich deze week voorzichtig positief over de kansen die de PVV-afsplitsing biedt. Want voor meerderheden zal deze minderheidscoalitie ook naar uiterst rechts gaan kijken.
Afgesplitst PVV-Kamerlid Gidi Markuszower (rechts) in gesprek met Rob Jetten (links, D66) en Dilan Yesilgoz (VVD) in het Kamergebouw.
Is de Groep Markuszower van de zeven PVV’ers die zich deze week afsplitsten ‘PVV-light’? „Nee”, zegt Gidi Markuszower donderdag bij het formatiegebied. De fractieleider staat op het punt voor het eerst aan te schuiven bij D66, VVD en CDA, waar hij zich heel constructief wil opstellen, zegt hij. Maar die partijen hoeven niet te verwachten dat ze zaken gaan doen met iemand die ook ideologisch afstand zoekt tot de PVV. „Ik ben PVV-hard”, zegt Markuszower.
D66-leider Rob Jetten zegt een uur later dat hij „voldoende aanknopingspunten” ziet om samen te kunnen werken met Markuszower. Hij vond het „prettig om te horen” dat de nieuwe partij „bereid is goede plannen te steunen en eventueel aan te passen”. Maar hij wil ook afwachten hoe ze zich in de praktijk gaan opstellen. „Ze sluiten aan in een rij van oppositiepartijen die zeggen: kom maar op met dat minderheidskabinet!”
Eerder in de week lieten ook VVD-leider Dilan Yesilgöz en CDA-leider Henri Bontenbal zich voorzichtig positief uit over de kansen die de afsplitsing hun minderheidskabinet in wording biedt. De 66 zetels van D66, VVD en CDA zijn niet genoeg voor een meerderheid in de Tweede Kamer, de partijen weten dat ze voor ieder plan steun zullen moeten zoeken.
Bij sommige thema’s, zoals asiel en migratie, zal het minderheidskabinet daarbij naar rechts kijken. De PVV (nu nog negentien zetels) wil niet meewerken, maar de Groep Markuszower biedt de coalitie getalsmatig meer mogelijkheden. Op rechts zijn daarbuiten alleen meerderheden met een beperkt aantal fracties mogelijk via de uiterst rechtse partijen JA21 (9 zetels) en FVD (7 zetels).
Markuszower heeft zich opgeworpen als nog een alternatief aan de uiterst rechtse kant. De zeven ex-PVV’ers herhaalden deze week voor alle camera’s dat zij bereid waren compromissen te sluiten voor hun kiezers. „Je kunt niet honderd procent van wat je wil voor elkaar krijgen, misschien ook niet tachtig procent”, zei René Claassen. „Maar je kunt wel íets voor elkaar krijgen.”
Markuszower zei donderdag dat hij het liefst een totale asielstop wil, maar ook genoegen neemt met „zo min mogelijk asielzoekers”. Het zijn opmerkelijke woorden voor een man die als PVV’er bekend stond als hardliner. Eerder vergeleek hij criminele asielzoekers met „beesten”, en vond hij dat het kabinet-Rutte III voor een „tribunaal” gedaagd moest worden wegens het asielbeleid, dat hij „een grote misdaad tegen het Nederlandse volk” noemde. Opvattingen waar hij nooit afstand van nam.
In de oppositie kantte D66 zich fel tegen de uitspraken van Markuszower. Maar Jetten is sinds zijn verkiezingszege zuiniger met scherpe kwalificaties over of veroordelingen van uiterst rechtse partijen. De realiteit is: voor meerderheden zal Jetten soms ook op uiterst rechts zoeken.
Al is het maar om iedereen in zijn toekomstige coalitie gelukkig te houden. Jetten heeft meermaals zijn voorkeur uitgesproken voor coalitievorming met GroenLinks-PvdA (twintig zetels in de Tweede Kamer, veertien in de senaat), maar liet die wens varen toen de VVD die optie bleef blokkeren. VVD-kiezers, bleek deze week nog uit een peiling van Ipsos I&O, vrezen dat GroenLinks-PvdA ook het beleid van het minderheidskabinet te ver naar links zal trekken. Yesilgöz zal daarom graag over rechts willen.
Kamerlid Gidi Markuszower bellend in de wandelgang achter de plenaire zaal.
Ook inhoudelijk zullen de drie het soms nodig vinden naar rechts te kijken, niet alleen rond asiel en migratie. D66, VVD en CDA willen naar verwachting bezuinigen op zorg en sociale zekerheid om hun begroting rond te krijgen. Over links is dat lastig, GroenLinks-PvdA is fel tegen.
De PVV verzet zich in debatten al jarenlang tegen bezuinigen op de gezondheidszorg. Kunnen de formerende partijen hiervoor wel bij Markuszower terecht? Hij ziet dat mensen het moeilijk hebben in Nederland, zegt hij donderdag, maar wil zich nog niet expliciet uitlaten over zorgbezuinigingen. „Dat is wel heel gedetailleerd. Laat ze eerst met een plan komen.”
Een zwakte van Markuszower is dat hij het minderheidskabinet in wording geen zetels kan bieden in de senaat. Dat weet hij. „Er zit natuurlijk wel een Eerste Kamer die wat linkser is.”
Senatoren van de formerende partijen maken zich nu al zorgen over een te dicht getimmerd regeerakkoord, zij hebben ruimte nodig om in de zeer versplinterde Eerste Kamer te kunnen onderhandelen. De 75 Eerste Kamerzetels zijn verdeeld over maar liefst negentien fracties.
Buiten de dynamiek rond de PVV-afsplitsing ging de formatie deze week vooral over de vraag: hoe verder?
De gespreksronde van een week geleden met de oppositiepartijen leverde D66, CDA en VVD nog weinig commitment op. De meeste partijen namen een afwachtende houding aan: de formerende drie moesten eerst maar met plannen komen.
Maandag werden experts uitgenodigd om aan de formatietafel uit te leggen welke vorm een minderheidskabinet zou kunnen hebben, en hoe de werkwijze zou kunnen zijn. D66, VVD en CDA investeerden in de voorbije dagen ook tijd in de polder, zoals de SER, werkgeversorganisatie VNO-NCW en boerenorganisaties.
Sommige genodigden zagen zoekende partijen tegenover zich. Hoe zouden ze straks in de praktijk op onderdelen afspraken moeten maken, vroegen D66, CDA en VVD zich af? Hoeveel onderhandelingsruimte voor de oppositie zouden ze bijvoorbeeld vrij moeten laten in hun onderlinge afspraken?
De poldergesprekken dienden ook als een opwarmer voor de inhoudelijke onderhandelingen die de drie partijen in de avonden met elkaar voerden. Komende week zullen ze knopen moeten doorhakken: vrijdag 30 januari is de deadline voor een coalitieakkoord. Bij de formerende partijen valt te horen dat ze daar nog lang niet zijn.
Begin de dag met de belangrijkste politieke ontwikkelingen uit Den Haag
Source: NRC