Roemer Ockhuijsen
redacteur Bureau Brussel
Roemer Ockhuijsen
redacteur Bureau Brussel
In Brussel is er opluchting, nadat Trump gisteravond toch afzag van nieuwe importheffingen en, nog belangrijker, van het innemen van Groenland. Toch kreeg de relatie tussen de EU en de Verenigde Staten deze week opnieuw een enorme knauw. Op een ingelaste top praten de leiders van de 27 EU-landen vanavond over de vraag hoe de EU verder moet met Trump.
Dat de VS geen klassieke bondgenoot meer is, weten ze in Brussel al een tijdje. Sinds vicepresident Vance een jaar geleden de aanval opende op Europa, is de relatie met de Amerikanen op zijn zachtst gezegd stroef.
Deze week bereikt de relatiecrisis een nieuw dieptepunt. Trump weigerde nadrukkelijk af te zien van zijn wens Groenland in te nemen. Daarbovenop dreigde hij met importheffingen voor landen die militairen naar Groenland stuurden, ondanks het in de zomer gesloten handelsakkoord met de EU.
Het roept de vraag op in hoeverre je nog van vriendschap kan spreken wanneer de Amerikanen maling hebben aan de soevereiniteit van NAVO-bondgenoten en eerder gemaakte handelsafspraken. Commissievoorzitter Von der Leyen liet haar frustratie dinsdag al blijken in een speech in Davos: "Zowel in de politiek als in het zakenleven geldt: een deal is een deal. En wanneer vrienden de hand schudden, dan moet dat iets betekenen."
Gisteravond draaide Trump. Na een gesprek met NAVO-topman Rutte deelde de president op sociale media dat de importheffingen van tafel zijn. Er is een akkoord om in NAVO-verband het noordpoolgebied beter te beschermen. Over het innemen van Groenland is gisteravond überhaupt niet meer gesproken, zei Rutte vandaag.
Voor de Europese leiders betekent het op korte termijn opluchting. Het plan om stevig terug te slaan met Europese importheffingen of door Amerikaanse bedrijven te weren van de Europese markt, kan weer in de ijskast. Maar de zorgen over de relatie met Amerikanen zijn niet verdwenen. De afgelopen weken vergeten ze in Brussel niet snel.
Trumps wispelturigheid dwingt de EU-leiders te zoeken naar een nieuwe verhouding met de Amerikanen. Sinds Trump een jaar geleden aan zijn tweede termijn begon, is er in de relatie tussen de VS en de EU een nieuw normaal, zegt een hoge EU-ambtenaar in aanloop naar de top vanavond. "En die nieuwe realiteit is vaak turbulent."
En dus kijken de EU-leiders hoe Europa minder kwetsbaar kan worden voor de grillen van Trump. De focus ligt op het afbouwen van de afhankelijkheid van de VS. Von der Leyen deze week in Davos: "Als deze veranderingen permanent zijn, moet Europa ook permanent veranderen. Het is tijd om deze kans te grijpen en een nieuw onafhankelijk Europa te bouwen."
Dan gaat het bijvoorbeeld om uitbreiding van het aantal handelspartners. Dat dat nog niet zo makkelijk is, bleek gisteren toen het Europees Parlement besloot de invoering van het nieuwe handelsverdrag met vier Zuid-Amerikaanse landen op de lange baan te schuiven door eerst nog een juridisch advies te vragen aan het Europees Hof.
Een flinke tegenvaller voor Von der Leyen, die het handelsverdrag eerder prees als voorbeeld van hoe Europa zijn afhankelijkheid van Amerika en China afbouwt. De EU-leiders bespreken vanavond of zij de Commissie vragen dit handelsakkoord toch al voorlopig in te laten gaan.
Daarnaast is Europa in NAVO-verband nog altijd militair afhankelijk van de VS. Een snelle terugtrekking van Amerikaanse troepen kan Europa zich nog niet veroorloven.
De leiders spreken daarom ook over de vraag hoe zij de Europese defensie versneld kunnen versterken en hoe die op zichzelf kan staan. Dat geldt ook voor de Europese defensie-industrie, die nu nog niet kan voorzien in de Europese vraag.
Ten slotte staat ook Oekraïne op de agenda. Want voor het sluiten van een vredesakkoord tussen Oekraïne en Rusland zijn de Amerikanen essentieel. Zij moeten de garantie bieden dat ze Oekraïne militair steunen, wanneer Rusland een vredesakkoord zou schenden.
Trump benadrukte gisteren nog maar eens dat hulp niet vanzelfsprekend is. "Ze waarderen niet wat wij doen. Dan heb ik het over de NAVO en over Europa. Zij moeten aan Oekraïne werken, niet wij. De Verenigde Staten liggen erg ver weg. Een grote, prachtige oceaan scheidt ons. We hebben er niks mee te maken."
Binnen dat spanningsveld tussen onafhankelijk willen worden en de Amerikanen nog nodig hebben, moeten de EU-leiders vanavond op zoek naar nieuwe omgangsvormen met een bondgenoot, die volgens velen sinds een jaar eigenlijk geen bondgenoot meer is.
Buitenland
Source: NOS nieuws