De Groenlandcrisis tussen de VS en andere Navo-bondgenoten is donderdag in onderhandelingen tussen president Donald Trump en secretaris-generaal Mark Rutte grotendeels bezworen. Er komt een grotere Navo-presentie en het Amerikaans-Deense verdrag uit 1951 over stationering van militaire middelen wordt geactualiseerd.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
Bronnen in Brussel zeggen dat deze oplossing, een spectaculaire wending van president Trump in Davos, mogelijk is geworden na intensief diplomatiek overleg tussen Trump en Rutte en hun teams de afgelopen dagen, in nauw overleg met Denemarken. De uiteindelijke ‘raamwerkovereenkomst’ werd woensdag uitonderhandeld door Trump en Rutte in Davos, beide bijgestaan door adviseurs.
De aankondiging van Trump hierover, woensdagavond op TruthSocial, is ook gezamenlijk uitgewerkt. Daarbij zou Rutte hebben onderstreept dat het beter was de dreiging met handelsmaatregelen helemaal van tafel te halen, in plaats van ze slechts op te schorten.
Hoewel Trump de afgelopen dagen bleef herhalen dat hij Groenland echt wilde hebben, kondigde hij in een toespraak in Davos aanvankelijk aan dat hij geen militair geweld zou gebruiken om dat doel te bereiken. Maar nog diezelfde avond, na overleg met Rutte, maakte Trump bekend dat hij een ‘oplossing’ had gevonden en dat hij ook de dreiging met handelstarieven van tafel haalde. Over die oplossing, waarover weinig details bekend werden gemaakt, zei Trump dat deze ‘eeuwigdurend’ zou zijn.
De afgelopen weken zei Rutte in het openbaar niets over de kwestie, behalve dat het noordpoolgebied van groot veiligheidsbelang is voor heel de alliantie. Achter de schermen werd echter druk gezocht – met leden uit de regering-Trump, inclusief de president zelf – naar manieren om een uitweg uit de ongekende crisis te vinden. Ongekend, omdat Trump openlijk zei het grondgebied van een bondgenoot ‘nodig te hebben’, terwijl dat bondgenootschap juist is opgericht om elkaar te verdedigen tegen externe vijanden.
Hoewel Trumps retoriek in een steeds hogere versnelling ging, werd diplomaten de afgelopen dagen duidelijk dat de Amerikaanse president ‘naar een landingszone zocht’. Die is, in nauw overleg met Rutte, gevonden. Daarbij zijn er twee hoofdlijnen. Ten eerste zal er een Navo-missie komen waarin de zeven noordpoollanden in de alliantie, wellicht uitgebreid met andere bondgenoten, de verdediging van Groenland versterken. Dit was altijd een voor de hand liggende uitweg uit de crisis, maar één die Trump in het openbaar lang niet wilde nemen.
Van belang is daarom dat in de mondelinge overeenkomst waar Trump en Rutte (die natuurlijk nauw contact hield met de Denen en ‘wist waar de manoeuvreerruimte zat’) het over eens werden, ook is voorzien in nader overleg over het actualiseren van het al bestaande verdrag tussen Denemarken en de VS uit 1951, dat nu al vrijwel onbeperkte mogelijkheden biedt voor ontplooiing van Amerikaanse militaire middelen op Groenland.
De Amerikanen maakten zich volgens Europese diplomaten vooral zorgen over wat er kan gebeuren als Groenland in de toekomst helemaal onafhankelijk wordt. Kunnen de oude afspraken dan de prullenbak in, en zou een onafhankelijk Groenland in theorie kunnen zeggen: we doen liever zaken met Russen of Chinezen dan met de Amerikanen?
De Amerikaans-Deens-Groenlandse gesprekken over een herzien verdrag zouden er toe moeten leiden dat een toekomstige verandering in de status van Groenland niet kan leiden tot intrekking van toestemming voor Amerikaanse bases of andere militaire middelen in het gebied.
Het uitsluiten van die mogelijkheid is voor Trump ook belangrijk vanwege zijn ‘Golden Dome’-project, een ambitieus programma om de VS in de toekomst beter te kunnen verdedigen tegen externe raketaanvallen. Onderdelen van zo’n toekomstig raketschild moeten ook op Groenland worden geplaatst.
Wat betreft de geallieerde versterking van de aanwezigheid in het noordpoolgebied, inclusief Groenland, zei Rutte donderdag dat deze snel verder uitgewerkt en gerealiseerd moet worden. Zweden liet direct al weten hiertoe bereid te zijn.
In de onderhandelingen met Trump werd ook als troefkaart gebruikt dat militair optreden in Arctische omstandigheden een van de weinige gebieden is in het militaire domein waartoe de Europeanen beter zijn uitgerust dan de Amerikanen: ze hebben meer troepen en meer middelen die daarvoor geschikt zijn.
Volgens diplomatieke bronnen heeft op de achtergrond Giorgia Meloni, de Italiaanse premier, een constructieve rol gespeeld bij het bezweren van de crisis, door veel contact te houden met Trump en, bijvoorbeeld, hem op het hart te drukken dat de oefening van een aantal bondgenoten op Groenland louter bedoeld was als signaal dat de veiligheid van Groenland voor alle bondgenoten belangrijk is.
De indruk dat de persoonlijke ‘vertrouwensband’ tussen Trump en Rutte hier ook een belangrijke rol speelde, leek in Davos te worden bevestigd door Trumps lof aan het adres van de secretaris-generaal. Rutte koos er in Davos op één onderwerp voor om Trump openlijk tegen te spreken, een voor Europese bondgenoten en Canada zeer gevoelig punt: de bereidheid Amerika bij te staan en het feit dat veel militairen uit die landen hiervoor ook ‘de hoogste prijs’ hebben betaald.
Tussen Rutte en Trump is nooit over aangelegenheden inzake soevereiniteit gesproken, bezweren bronnen in Brussel. ‘Dat kan ook helemaal niet, dat mandaat heeft Rutte niet, maar Trump is er ook nooit zelf over begonnen’.
De Deense premier Mette Frederiksen noemde het in een verklaring donderdag ‘goed en natuurlijk’ dat Navo-chef Rutte en president Trump over veiligheid in het noordpoolgebied hadden gesproken, omdat die zeker ook de alliantie aangaat. Ze herhaalt dat Denemarken niet over de soevereiniteit van Groenland zal onderhandelen, ‘en ik ben ingelicht dat dit ook niet gebeurd is’.
Denemarken is ook bereid tot ‘constructieve dialoog’, ook over het accommoderen van het Golden Dome-project, aldus Frederiksen, ‘zolang dit gebeurt met respect voor onze territoriale integriteit’.
Inmiddels is het speculeren begonnen over wat Trump heeft bewogen om gas terug te nemen en een uitweg uit de crisis te zoeken. Was of waren dat de eensgezinde Europese tegenreactie, de kelderende beurzen, de druk vanuit het Congres of een mengelmoes van al die factoren? Of was dit vooral een voorbeeld van de manier waarop een vastgoedmagnaat nu eenmaal onderhandelt?
Zeker is dat men zich in Europa en de VS zorgen maakt over de blijvende schade die de Groenlandcrisis, die door de meeste experts als totaal onnodig wordt gezien, heeft veroorzaakt.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant